સાઉથ એશિયા વાઇલ્ડલાઇફ એન્ફોર્સમેન્ટ નેટવર્ક એ 'કાઠમંડુ ઘોષણા' અપનાવી

કાઠમંડુ ખાતે યોજાયેલી સાઉથ એશિયા વાઇલ્ડલાઇફ એન્ફોર્સમેન્ટ નેટવર્ક (SAWEN)ની પ્રથમ જનરલ એસેમ્બલીએ સર્વસંમતિથી ‘કાઠમંડુ ઘોષણા’ સ્વીકારી છે. તેનો મુખ્ય હેતુ દક્ષિણ એશિયામાં ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપાર સામે પ્રાદેશિક સહકારને મજબૂત બનાવવાનો છે.

• દર વર્ષે 30 જાન્યુઆરીને ‘SAWEN દિવસ’ તરીકે ઉજવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
• SAWEN અમલીકરણ યોજના 2026–2030 પણ સ્વીકારવામાં આવી છે.

‘કાઠમંડુ ઘોષણા’ની મુખ્ય બાબતો

• પ્રાદેશિક સહકાર: ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપારને અટકાવવા, શોધી કાઢવા અને નિયંત્રિત કરવા માટે પ્રાદેશિક સહકારની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરવામાં આવી.
• ચિંતાના મુદ્દાઓ: વન્યજીવ વેપાર હવે ભ્રષ્ટાચાર, ગેરકાયદેસર નાણાકીય પ્રવાહો, ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના દુરુપયોગ અને સરહદી નબળાઈઓ સાથે સંકળાયેલા જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠિત ગુનામાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યો છે.
• કાર્યપદ્ધતિ: ગુપ્તચર-આધારિત તપાસ, નાણાકીય તપાસ, મની લોન્ડરિંગ વિરોધી પગલાં, સંપત્તિની વસૂલાત અને સંગઠિત ગુનાહિત નેટવર્ક સામે ન્યાયિક કાર્યવાહી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
• ક્ષમતા નિર્માણ: વન્યજીવ ગુનાઓ અને જૈવ ચોરી (Bio-piracy) સામે કાર્યવાહી માટે વિજ્ઞાન, ટેક્નોલોજી અને પ્રાદેશિક જ્ઞાનના આદાન-પ્રદાનને પ્રોત્સાહન.
• કર્મચારીઓની ક્ષમતા અને સુરક્ષા: વનરક્ષકો, કસ્ટમ્સ અધિકારીઓ, પોલીસ, સરકારી વકીલો અને અન્ય અગ્ર હરોળના કર્મચારીઓની ક્ષમતા તથા સુરક્ષા મજબૂત બનાવવા પર ભાર.

ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપાર સામેનું માળખું

વૈશ્વિક સ્તરે:

લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અંગેનું સંમેલન, 1973 (CITES) પરિશિષ્ટ I, II અને III દ્વારા લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારનું નિયમન અથવા પ્રતિબંધ કરે છે. ભારત CITESનું હસ્તાક્ષરકર્તા દેશ છે.

TRAFFIC એ  WWF અને IUCN સાથે સંકળાયેલું વન્યજીવ વેપાર પર નજર રાખતું વૈશ્વિક નેટવર્ક છે.

ભારતમાં:

વન્યજીવ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 વન્યજીવ ગુનો કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સાધનો સહિતના સાધનોની જપ્તી કરવાની જોગવાઈ કરે છે.

વન્યજીવ અપરાધ નિયંત્રણ બ્યુરો (WCCB) સંગઠિત વન્યજીવ ગુનાઓ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે કાર્યરત કેન્દ્રીય સંસ્થા છે.

SAWEN વિશે

સાઉથ એશિયા વાઇલ્ડલાઇફ એન્ફોર્સમેન્ટ નેટવર્ક દક્ષિણ એશિયામાં ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપાર સામે લડવા માટેનું પ્રાદેશિક આંતરસરકારી તંત્ર છે.

• સ્થાપના: 2011માં ભૂટાન ખાતે.
• સભ્ય દેશો (8): અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂટાન, ભારત, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકા.
• માળખું: જનરલ એસેમ્બલી સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે. તેના ઉપરાંત એક્ઝિક્યુટિવ કમિટી અને સચિવાલય છે, જેનું નેતૃત્વ સેક્રેટરી જનરલ કરે છે.

પરિક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન

પ્રશ્ન 1: 'કાઠમંડુ ઘોષણા' ના સંદર્ભમાં નીચેના નિવેદનો ધ્યાનમાં લો:

1. ગેરકાયદેસર વન્યજીવ વેપારને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠિત ગુનાના સ્વરૂપમાં જોવામાં આવ્યો છે.
2. વન્યજીવ વેપાર ભ્રષ્ટાચાર અને ગેરકાયદેસર નાણાકીય પ્રવાહો સાથે જોડાઈ શકે છે.
3. ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના દુરુપયોગને પણ ચિંતાના મુદ્દા તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો છે.

ઉપરોક્ત પૈકી કયાં નિવેદનો સાચાં છે?
A. માત્ર 1
B. માત્ર 1 અને 2
C. માત્ર 2 અને 3
D. 1, 2 અને 3