સેમિકોન ઇન્ડિયા 2026: PM મોદીએ યશોભૂમિ ખાતે 5મી આવૃત્તિનું ઉદ્ઘાટન કર્યું

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આજે નવી દિલ્હીના યશોભૂમિમાં 'સેમિકોન ઇન્ડિયા 2026' (SEMICON India 2026) ની 5મી આવૃત્તિનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ કાર્યક્રમનું આયોજન ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) અને વૈશ્વિક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સપ્લાય ચેઇન એસોસિએશન SEMI દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવી રહ્યું છે. 

આજથી શરૂ થયેલી આ ત્રિદિવસીય (17 થી 19 સપ્ટેમ્બર 2026) વૈશ્વિક પરિષદ અને પ્રદર્શનની મુખ્ય થીમ 'સિલિકોન ટુ સિસ્ટમ્સ: બિલ્ડીંગ ધ ઇકોસિસ્ટમ' રખાઈ છે. આ ઇવેન્ટનો મુખ્ય હેતુ સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક તથા ભારતીય કંપનીઓ, સ્ટાર્ટ-અપ્સ, સંશોધકો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને વિદ્યાર્થીઓને એક જ મંચ પર લાવીને સહયોગ, રોકાણ, નવીનતા અને નવી પ્રતિભાઓના વિકાસને વેગ આપવાનો છે. 

ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 

ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન એ ભારતમાં સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવા માટે 2021 માં શરૂ કરાયેલું એક ખાસ નોડલ મિશન છે. તે ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન હેઠળ 'ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય' (MeitY) ના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરે છે. આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતને વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે એક મજબૂત અને સ્વનિર્ભર હબ બનાવવાનો છે.

ISM ની મુખ્ય નીતિઓ અને પ્રોત્સાહનો

1. નાણાકીય પ્રોત્સાહન 

• ભારત સરકાર દેશમાં સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન પ્લાન્ટ (Fabs) સ્થાપવા માટે પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 50% સુધીની નાણાકીય સહાય આપે છે.
• ડિસ્પ્લે ફેબ્સ, એસેમ્બલી, ટેસ્ટિંગ, માર્કિંગ અને પેકેજિંગ (ATMP) તેમજ OSAT સુવિધાઓ માટે પણ કેપિટલ એક્સપેન્ડિચરના 50% નાણાકીય પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે.

2. ડિઝાઇન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (DLI) સ્કીમ

• સ્થાનિક કંપનીઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSMEs ને ચિપ ડિઝાઇન ક્ષેત્રે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે આ યોજના હેઠળ નાણાકીય મદદ અને ડિઝાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડવામાં આવે છે.

3. ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.૦ (ISM 2.0)

• આ તબક્કામાં માત્ર ફેબ્રિકેશન જ નહીં, પરંતુ ચિપ ડિઝાઇન, રો-મટીરિયલ, મશીનરી ઇક્વિપમેન્ટ્સ, એડવાન્સ્ડ પેકેજિંગ, R&D અને સ્કિલ્ડ ટેલેન્ટ તૈયાર કરવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

4. વૈશ્વિક ભાગીદારી (Global Partnerships)

• ભારત સરકાર યુએસએ (USA), જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, સિંગાપોર અને યુરોપિયન યુનિયન જેવા દેશો સાથે સેમિકન્ડક્ટર સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવા માટે સક્રિયપણે કરારો કરી રહી છે.

સુરતના પલસાણામાં સૂચિ સેમિકોન OSAT પ્લાન્ટનો પ્રારંભ 

આ કાર્યક્રમ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રીએ વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી સુરતના પલસાણા ખાતે સૂચિ સેમિકોનના અત્યાધુનિક OSAT પ્લાન્ટમાં કોમર્શિયલ ઉત્પાદનનો શુભારંભ કરાવ્યો છે. આ મહત્ત્વાકાંક્ષી સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ માટે આશરે ₹868 કરોડના રોકાણથી સ્થપાનારો આ સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ ROHM સેમિકન્ડક્ટર (જાપાન)ના સહયોગથી વર્ષે 103.32 કરોડ ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરશે. 

આઉટસોર્સ્ડ સેમિકન્ડક્ટર એસેમ્બલી એન્ડ ટેસ્ટ (OSAT) મુખ્ય કાર્ય સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્રિકેશન માંથી બનેલી સિલિકોન વેફર્સને પેકેજિંગ કરવું, તેનું એસેમ્બલીંગ કરવું અને માર્કેટમાં ઉપયોગ માટે ટેસ્ટિંગ કરી તૈયાર કરવાનો છે. 

પેક્સ સિલિકા ગઠબંધન

ભારત વૈશ્વિક સેમિકન્ડક્ટર પુરવઠા શૃંખલાને મજબૂત બનાવવાની પોતાની મહત્ત્વાકાંક્ષાને આગળ વધારવા માટે પેક્સ સિલિકા ગઠબંધનમાં જોડાયું છે. આ ગઠબંધન સમગ્ર ‘સિલિકોન સ્ટેક’ને સુરક્ષિત કરવા પર કેન્દ્રિત છે, જેમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ખનિજો, સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન, અદ્યતન કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા પ્રણાલીઓ અને સંબંધિત માળખાગત સુવિધાઓ જેવા ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે.

આ પહેલનો ઉદ્દેશ સેમિકન્ડક્ટર પુરવઠા શૃંખલાઓમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો, મર્યાદિત સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો તથા ભાગીદાર દેશો વચ્ચે સહકારને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, જેથી મહત્ત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીઓ સુધી સુરક્ષિત પહોંચ સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

અગાઉની પરીક્ષામાં પૂછાયેલ પ્રશ્ન 

પ્રશ્ન 1: 'ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન' (ISM) ના સંદર્ભમાં નીચેનાં વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (ISM) ની સ્થાપના 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા કોર્પોરેશન' હેઠળ એક સ્વતંત્ર બિઝનેસ ડિવિઝન તરીકે કરવામાં આવી છે, જેથી સેમિકન્ડક્ટર અને ડિસ્પ્લે ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરી શકાય.

2. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય સેમિકન્ડક્ટર્સના પરંપરાગત 'ઉપભોક્તા' તરીકેની ભારતની ભૂમિકાને બદલીને તેને એક મહત્વપૂર્ણ 'ઉત્પાદક' અને ગ્લોબલ સેમિકન્ડક્ટર વેલ્યુ ચેઇનમાં એકીકૃત સહભાગી બનાવવાનો છે. 

ઉપર પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?

(A) ફક્ત 1

(B) ફક્ત 2

(C) 1 અને 2 બંને

(D) બંનેમાંથી એક પણ નહિ