27 નવેમ્બરે બાળલગ્ન નાબૂદી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ, UNGAનો ઠરાવ 193 દેશોની સર્વસંમતિથી મંજૂર
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ દર વર્ષે 27 નવેમ્બરના રોજ 'બાળ, વહેલા અને બળજબરીથી લગ્ન નાબૂદી માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ' તરીકે મનાવવાનો ઠરાવ 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ અપનાવ્યો છે. આ ઠરાવ 193 સભ્ય દેશો દ્વારા સર્વસંમતિથી અપનાવવામાં આવ્યો હતો. ઠરાવને સિએરા લિયોનની પ્રથમ મહિલા અને આફ્રિકન ફર્સ્ટ લેડીઝ ફોર ડેવલપમેન્ટ સંગઠનના અધ્યક્ષ ડૉ. ફાતિમા માડા બાયોએ રજૂ કર્યો હતો.
આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ભૂમિકા
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા વિવિધ વૈશ્વિક સમસ્યાઓ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા, નીતિગત ચર્ચાને પ્રોત્સાહન આપવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાર્યવાહી માટે ચોક્કસ દિવસોની ઘોષણા કરે છે.
બાળલગ્ન, વહેલા લગ્ન અને બળજબરીપૂર્વકના લગ્ન બાળ અધિકારો, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને લિંગ સમાનતા સાથે જોડાયેલા મહત્ત્વપૂર્ણ માનવ અધિકારના મુદ્દાઓ છે.
બાળલગ્ન એટલે એવી વ્યક્તિના લગ્ન કે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક પક્ષ 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનો હોય. જ્યારે વહેલા લગ્ન સામાન્ય રીતે નાની ઉંમરે થતા લગ્ન માટે વપરાતો વ્યાપક શબ્દ છે. બળજબરીપૂર્વકના લગ્નમાં વ્યક્તિની સ્વતંત્ર અને સંપૂર્ણ સંમતિ વિના લગ્ન કરવામાં આવે છે.
વૈશ્વિક પરિપ્રેક્ષ્ય
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વસ્તી ભંડોળ (UNFPA) અનુસાર, વિશ્વભરમાં આશરે 64 કરોડ મહિલાઓ અને યુવતીઓના બાળપણમાં લગ્ન થયા હતા. આ ઉપરાંત, દર વર્ષે અંદાજે 1.2 કરોડ યુવતીઓના 18 વર્ષની ઉંમર પહેલાં લગ્ન થાય છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ માટે 27 નવેમ્બરની તારીખ પસંદ કરવામાં આવી છે. આ તારીખ ભારતના ‘બાળ વિવાહ મુક્ત ભારત’ અભિયાનની શરૂઆતની વર્ષગાંઠ સાથે પણ જોડાયેલી છે. ભારત સરકારે 27 નવેમ્બર, 2024ના રોજ આ રાષ્ટ્રીય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું.
ભારત અને આસામનો સંદર્ભ
ભુવન રિભુ, જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રનના સ્થાપક, બાળલગ્ન નાબૂદી માટેના આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસની સ્થાપના માટેના પ્રયાસોમાં સક્રિય રહ્યા છે. જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન બાળકોના સંરક્ષણ અને બાળલગ્ન નિવારણ માટે કાર્યરત બિન સરકારી સંગઠન છે.
આસામમાં બાળલગ્ન સામે હાથ ધરવામાં આવેલી કાર્યવાહી દરમિયાન 12,000થી વધુ કેસ નોંધાયા અને 11,000થી વધુ ધરપકડો કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. રાજ્યમાં 20 જિલ્લાઓમાં બાળલગ્નના કેસોમાં આશરે 81% ઘટાડો નોંધાયો હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતમાં બાળલગ્નની સ્થિતિ
ભારતના રાષ્ટ્રીય પરિવાર આરોગ્ય સર્વેક્ષણ (NFHS) અનુસાર, 20થી 24 વર્ષની વયજૂથની એવી મહિલાઓનું પ્રમાણ, જેમનાં લગ્ન 18 વર્ષની ઉંમર પહેલાં થયાં હતાં, તેમાં ઘટાડો થયો છે.
- NFHS-5 (2019–21): 23.3%
- NFHS-6 (2023–24): 20.1%
આ આંકડા ભારતમાં બાળલગ્નના પ્રમાણમાં થયેલા ઘટાડાને દર્શાવે છે.
કાયદાકીય જોગવાઈ
ભારતમાં બાળલગ્નને રોકવા માટેનો મુખ્ય કાયદો ‘બાળલગ્ન પ્રતિબંધ અધિનિયમ, 2006’ છે. આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ બાળલગ્નને રોકવા અને બાળકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે.
