નોબેલ પુરસ્કાર 2026: નાવી પિલ્લઈને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર, માનવ અધિકારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદામાં યોગદાન બદલ સન્માન

નોર્વેજીયન નોબેલ કમિટી દ્વારા 9 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર 2026 ની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. દક્ષિણ આફ્રિકાના નવનેથેમ "નાવી" પિલ્લઈને શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને પ્રોત્સાહન આપવાના તેમના પ્રયાસો બદલ આ પુરસ્કાર આપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. 

• પૃષ્ઠભૂમિ: નાવી પિલ્લઈ દક્ષિણ આફ્રિકાના ભારતીય મૂળના જાણીતા ન્યાયશાસ્ત્રી અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ભૂતપૂર્વ માનવ અધિકાર હાઇ કમિશનર રહી ચૂક્યા છે. 
• મુખ્ય સંશોધન: આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત (ICC) અને રવાંડા માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલમાં ન્યાયાધીશ તરીકે તેમણે માનવ અધિકારો, વંશીય ભેદભાવ નાબૂદી અને યુદ્ધ અપરાધો વિરુદ્ધ ઐતિહાસિક નિર્ણયો આપ્યા છે. 

નોબેલ પુરસ્કાર 2026 વિજેતાઓની યાદી

નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર

નોબેલ પુરસ્કાર એક પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર છે. તેની સ્થાપના આલ્ફ્રેડ નોબેલની વસિયતના આધારે કરવામાં આવી હતી. 1901 થી, નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર રાષ્ટ્રો વચ્ચે ભાઈચારાને પ્રોત્સાહન આપતી, સ્થાયી સૈન્ય ઘટાડવાની અથવા શાંતિને આગળ ધપાવતી વ્યક્તિઓ અથવા સંસ્થાઓને આપવામાં આવે છે. 

નોબેલ પુરસ્કારની વિવિધ શ્રેણીઓ અને એનાયત કરતી સંસ્થાઓ

પુરસ્કાર સમારોહ અને પુરસ્કારના ઘટકો

• પુરસ્કાર સમારોહ: દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિનામાં સ્વીડનના સ્ટોકહોમ ખાતે નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ યોજાય છે.
• શાંતિ પુરસ્કાર: નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારનો સમારોહ સ્ટોકહોમમાં નહીં, પરંતુ નોર્વેના ઓસ્લો ખાતે યોજાય છે. બંને સમારોહ દર વર્ષે 10 ડિસેમ્બરના રોજ યોજાય છે.
• પુરસ્કારના ઘટકો: દરેક નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાને સુવર્ણ ચંદ્રક, પ્રમાણપત્ર અને નાણાકીય પુરસ્કાર આપવામાં આવે છે.
• મરણોત્તર પુરસ્કાર: સામાન્ય રીતે નોબેલ પુરસ્કાર મરણોત્તર આપવામાં આવતો નથી. એક જ પુરસ્કાર વધુમાં વધુ ત્રણ વ્યક્તિઓ વચ્ચે વહેંચી શકાય છે.

ભારતના નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓ

પ્રથમ ભારતીય નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા: રવીન્દ્રનાથ ટાગોર — વર્ષ 1913માં સાહિત્ય માટે નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય.

પ્રથમ ભારતીય મહિલા નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા: મધર ટેરેસા — વર્ષ 1979માં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કર્યો.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન
પ્રશ્ન 1. 9 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ જાહેર કરાયેલા નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર 2026 માટે કોની પસંદગી કરવામાં આવી છે?

(A) એન કાર્સન
(B) નાવી પિલ્લે
(C) કાર્લ ડીસેરોથ
(D) ફ્રાન્સિસ હાલ્ઝન

પ્રશ્ન 2. નાવી પિલ્લેને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર 2026 આપવાનું મુખ્ય કારણ કયું છે?

(A) ઓપ્ટોજેનેટિક્સમાં સંશોધન
(B) માનવ અધિકારોનું રક્ષણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો
(C) સમકાલીન સાહિત્યમાં નવા સ્વરૂપોની રચના
(D) હાઇ-એનર્જી ન્યુટ્રિનોની શોધ