ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય બ્લેક-નેક્ડ સ્ટોર્કના મુખ્ય પ્રજનન સ્થળ તરીકે ઓળખાયું

ગુજરાતના જામનગર જિલ્લામાં આવેલું ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય વૈજ્ઞાનિક રીતે એફિપિઓરિન્કસ એશિયાટિકસ તરીકે ઓળખાતા બ્લેક-નેક્ડ સ્ટોર્ક (કાળી ડોકવાળા સ્ટોર્ક) માટે એક મુખ્ય પ્રજનન સ્થળ તરીકે ઓળખાયું છે. આ તારણો ગુજરાત ઇકોલોજિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ (GEER) ફાઉન્ડેશન, જે ગુજરાત વન વિભાગ હેઠળની સ્વાયત્ત સંસ્થા છે  તેના વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા હાથ ધરાયેલા નવા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં બહાર આવ્યા છે. 

ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય વિશે 

• સ્થળ: જામનગર જિલ્લો, ગુજરાત
• માન્યતા: રામસર સ્થળ (Ramsar Site No. 2492)
• નિવાસસ્થાન: મીઠા પાણી અને ખારા પાણીના વેટલેન્ડ (Freshwater અને Brackish-water)
• વ્યવસ્થાપન ઝોન: 8 
• સ્થાયી માર્ગ: મધ્ય એશિયન ફ્લાયવે (Central Asian Flyway) પર સ્થિત
• કુલ પક્ષી પ્રજાતિઓ: આશરે 200-250+ (90 થી વધુ જળચર પક્ષી પ્રજાતિઓ સહિત)

બ્લેક - નેક્ડ સ્ટોર્ક વિશે

બ્લેક-નેક્ડ સ્ટોર્ક એ સિકોનિડે કુટુંબનું એક વિશાળ, વેડિંગ (સ્વેમ્પમાં ચરતું) પક્ષી છે, જે દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના ભાગોમાં જોવા મળે છે. તે વેટલેન્ડ, કળણ અને છીછરા જળાશયોનો ઉપયોગ ખોરાક અને માળા બાંધવા માટે કરે છે. વન્યજીવ સંરક્ષણ (સુધારા) અધિનિયમ, 2022 હેઠળ તેને અનુસૂચિ II માં સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે.

 વિશિષ્ટ પરિબળો અને માળાની રચના

• અભયારણ્યમાં મોનિટર કરાયેલા તમામ માળાઓ 'ગાંડો  બાવળ' તરીકે ઓળખાતી આક્રમક વૃક્ષની પ્રજાતિ (નેલ્ટુમા જુલિફ્લોરા) પર બનાવવામાં આવ્યા હતા.
• આ માળાઓ 3 થી 4.5 મીટરની ઊંચાઈ પર મૂકવામાં આવ્યા હતા.
• 0.3 થી 0.7 મીટરની પાણીની ઊંડાઈ ધરાવતા છીછરા, અર્ધ-બારમાસી વેટલેન્ડ્સમાં સફળ માળા બનાવવામાં આવ્યા હતા, જે પક્ષીઓ માટે જળચર શિકાર પૂરો પાડે છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્નો:

પ્રશ્ન 1: બ્લેક-નેક્ડ સ્ટોર્ક અંગે નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો:

1. તે સિકોનિડે કુટુંબનું પક્ષી છે.
2. તે દક્ષિણ એશિયા અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના કેટલાક ભાગોમાં જોવા મળે છે.
3. તે વેટલેન્ડ અને છીછરા જળાશયોનો ઉપયોગ ખોરાક અને માળા માટે કરે છે.
4. તેને વન્યજીવ સંરક્ષણ (સુધારા) અધિનિયમ, 2022 હેઠળ Schedule II માં મૂકવામાં આવ્યું છે.

સાચો જવાબ પસંદ કરો:

(A) માત્ર 1 અને 2
(B) માત્ર 1, 2 અને 3
(C) માત્ર 2, 3 અને 4
(D) 1, 2, 3 અને 4

પ્રશ્ન 2: ખીજડિયા પક્ષી અભયારણ્ય અંગે નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો:

1. તે જામનગર જિલ્લામાં આવેલું છે.
2. તે એક રામસર સ્થળ તરીકે માન્યતા પ્રાપ્ત છે. 
3. તે મધ્ય એશિયન ફ્લાયવે પર આવેલું છે.
4. અહીં માત્ર મીઠા પાણીના વેટલેન્ડ જોવા મળે છે.

સાચાં વિધાનો કયાં છે?

(A) માત્ર 1 અને 2
(B) માત્ર 1, 2 અને 3
(C) માત્ર 2, 3 અને 4
(D) 1, 2, 3 અને 4