અનુરાગ જૈને નીતિ આયોગના નવા CEO તરીકે ચાર્જ સંભાળ્યો

વરિષ્ઠ IAS અધિકારી અનુરાગ જૈન (Anurag Jain) એ નીતિ આયોગના મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (CEO) તરીકે હોદ્દો સંભાળ્યો છે.

મુખ્ય બાબતો:

• અનુભવ અને પ્રોફાઇલ: તેઓ મધ્ય પ્રદેશ કેડરના 1989 બેચના IAS અધિકારી છે. તેમણે અગાઉ મધ્ય પ્રદેશના મુખ્ય સચિવ (Chief Secretary) તરીકે તેમજ કેન્દ્ર સરકારમાં રસ્તા પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય તથા DPIIT માં સચિવ તરીકે સેવાઓ આપેલી છે.
• કાર્યકાળ: તેમનો કાર્યકાળ બે વર્ષ માટેનો અથવા આગામી આદેશ સુધી રહેશે.
• ભૂમિકા: CEO તરીકે તેઓ નીતિ આયોગની નીતિ નિર્માણની પ્રક્રિયા, આર્થિક સુધારા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ અને કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચેના સંતુલનને મજબૂત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
• અન્ય નિમણૂક: નીતિ આયોગના વાઇસ ચેરપર્સન (Vice Chairperson) તરીકે અર્થશાસ્ત્રી અશોક કુમાર લાહિરી ની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી, જેઓ સુમન કે. બેરીનું સ્થાન લેશે.

નીતિ આયોગ વિશે: 

NITI Aayog (National Institution for Transforming India) એ ભારત સરકારની મુખ્ય ‘થિંક ટેન્ક’ છે. તે દેશમાં સહકારી સંઘવાદ (Cooperative Federalism) ને પ્રોત્સાહન આપીને લાંબા ગાળાના નીતિ વિષયક નિર્ણયો અને વ્યૂહરચનાઓ ઘડવાનું કામ કરે છે.

1. NITI Aayog નું માળખું અને સભ્યો

• અધ્યક્ષ (Chairperson): ભારતના પ્રધાનમંત્રી (હોદ્દાની રૂએ).
• ઉપાધ્યક્ષ (Vice-Chairperson): પ્રધાનમંત્રી દ્વારા નિમણૂક કરાયેલા અર્થશાસ્ત્રી કે નિષ્ણાત. (હાલમાં અશોક કુમાર લાહિરી).
• મુખ્ય કારોબારી અધિકારી (CEO): સંઘીય નીતિ અને વહીવટના અનુભવી અધિકારી. (હાલમાં અનુરાગ જૈન).
• ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ (Governing Council): તમામ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર કે પ્રશાસકોનો સમાવેશ થાય છે.
• પૂર્ણકાલીન સભ્યો (Full-time Members): વિવિધ ક્ષેત્રોના વિષય નિષ્ણાતો.
• પદેન સભ્યો (Ex-officio Members): કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાંથી પ્રધાનમંત્રી દ્વારા નામાંકિત મહત્તમ 4 મંત્રીઓ.
• વિશેષ આમંત્રિતો (Special Invitees): સંબંધિત ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતો અને વ્યાવસાયિકો.

2. NITI Aayog ના મુખ્ય કાર્યો

• દેશના આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ માટે મધ્યમ અને લાંબા ગાળાના રોડમેપ અને નીતિઓ તૈયાર કરવી.
• કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે પરસ્પર સહયોગ વધારીને "મજબૂત રાજ્યોથી મજબૂત રાષ્ટ્ર" ના દ્રષ્ટિકોણને સાકાર કરવો.
• બોટમ-અપ અભિગમ દ્વારા ગ્રામીણ અને સ્થાનિક સ્તરેથી યોજનાઓનું આયોજન કરી તેને ઉચ્ચ સ્તર સુધી સંકલિત કરવું.
• 'અટલ ઇનોવેશન મિશન' (AIM) જેવી પહેલો દ્વારા સંશોધન, નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહિત કરવી.
• સરકારી યોજનાઓ અને કાર્યક્રમોના અમલીકરણનું સચોટ મૂલ્યાંકન કરવું અને સુધારાત્મક સૂચનો આપવા.

નીતિ આયોગ  અને આયોજન પંચ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત:

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન:

પ્રશ્ન 1: તાજેતરમાં NITI Aayogના CEO તરીકે કોણે ચાર્જ સંભાળ્યો?

(A) બી.વી.આર. સુબ્રમણ્યમ
(B) અનુરાગ જૈન
(C) સત્યેન્દ્ર જૈન
(D) સુમન કે. બેરી