આયુષ્યમાન ભારત PM-JAYના 8 વર્ષ: 60 કરોડથી વધુ લોકોને આરોગ્ય કવરેજ, વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે 1.36 કરોડ કાર્ડ
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
23 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ આયુષ્યમાન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (AB PM-JAY) એ સફળતાપૂર્વક પોતાના 8 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. આ યોજનાની શરૂઆત 23 સપ્ટેમ્બર 2018 ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે ભારતમાં પાત્ર પરિવારોને કેશલેસ આરોગ્ય કવરેજ પૂરું પાડે છે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ
- શરૂઆત વર્ષ: 2018
- મુખ્ય હેતુ: સાર્વત્રિક આરોગ્ય કવરેજ (Universal Health Coverage - UHC) હાસિલ કરવું.
- યોજનાનો પ્રકાર: કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજના (Centrally Sponsored Scheme).
- અમલીકરણ સંસ્થા: કેન્દ્ર સ્તરે નેશનલ હેલ્થ ઓથોરિટી (NHA) અને રાજ્ય સ્તરે સ્ટેટ હેલ્થ એજન્સીઓ (SHAs).
- મુખ્ય બે ઘટકો (Components): આયુષ્યમાન આરોગ્ય મંદિર (AAM) અને પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY)
યોજનાના ઘટકો
1. આયુષ્યમાન આરોગ્ય મંદિર : વ્યાપક અને મફત વ્યાપક પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળ પૂરી પાડવા માટે અગાઉના 'હેલ્થ એન્ડ વેલનેસ સેન્ટર્સ' ને હવે આયુષ્યમાન આરોગ્ય મંદિર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
2. પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY): વિશ્વની સૌથી મોટી હેલ્થ એશ્યોરન્સ યોજના, જે માધ્યમિક અને તૃતીય સંભાળ (Secondary and Tertiary Care) માટે પરિવાર દીઠ વાર્ષિક ₹5 લાખનું કવરેજ આપે છે. કોઈપણ પેનલ્ડ જાહેર કે ખાનગી હોસ્પિટલમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા પહેલા 3 દિવસ અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા પછી 15 દિવસ સુધીની સંભાળ આવરી લે છે.
AB-PMJAY હેઠળ મૂળભૂત રીતે સામાજિક-આર્થિક જાતિ ગણતરી (SECC) 2011ના આધારે નીચલા 40% વર્ગના પરિવારો લાભાર્થી છે. તાજેતરના વિસ્તરણ મુજબ, 70 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આવકની મર્યાદા વિના યોજનામાં આવરી લેવામાં આવ્યા છે. ઉપરાંત, આશરે 37 લાખ આશા (ASHA) કાર્યકરો, આંગણવાડી કાર્યકરો અને તેમના પરિવારોને પણ યોજનાના લાભક્ષેત્રમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. આ સિવાય કૌટુંબિક કદ, ઉંમર કે લિંગ પર કોઈ મર્યાદા નથી અને સંપૂર્ણ કેશલેસ સારવાર થાય છે.
મુખ્ય સિદ્ધિઓ
આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ અત્યાર સુધીમાં 60 કરોડથી વધુ લાભાર્થીઓને આરોગ્ય સુરક્ષા કવચ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે અને 48.54 કરોડથી વધુ આયુષ્યમાન કાર્ડ્સ જારી કરવામાં આવ્યા છે. આલ્મા-આટા ઘોષણાપત્રના સિદ્ધાંતોને અનુરૂપ સ્થાપિત આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરોમાં 500 કરોડથી વધુ આરોગ્ય સેવાઓની મુલાકાતો નોંધાઈ છે. આ યોજના અને આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં થયેલા સુધારાઓના પરિણામે નાગરિકોના ખિસ્સામાંથી થતા સીધા આરોગ્ય ખર્ચમાં ઘટાડો થયો છે અને વર્ષ 2022માં તે 43.4% રહ્યો હતો.
પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન
પ્રશ્ન 1: નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
1. AB PM-JAYની શરૂઆત 23 સપ્ટેમ્બર 2018ના રોજ થઈ હતી.
2. આ યોજના હેઠળ પરિવાર દીઠ વાર્ષિક ₹7 લાખનું કેશલેસ કવરેજ મળે છે.
3. આ યોજના માત્ર પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળ પૂરતી મર્યાદિત છે.
ઉપરોક્ત પૈકી કયાં વિધાનો સાચાં છે?
A) માત્ર 1 અને 2
B) માત્ર 2 અને 3
C) માત્ર 1 અને 3
D) 1, 2, 3
