વિશ્વ પર 34,675 લાખ કરોડનું દેવું, વ્યાજ ભરવામાં અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ, જાણો ભારતની સ્થિતિ

Global Debt 2026 : વિશ્વભરના દેશો, કંપનીઓ અને પરિવારો મળીને કુલ 34,675 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુના દેવા હેઠળ દબાયેલા છે. ખાસ કરીને વિકસિત દેશોનું વાર્ષિક સરકારી બોન્ડનું વ્યાજ જ 313.5 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ થઈ ગયું છે. વ્યાજ પાછળ જંગી રકમ ખર્ચાઈ જતી હોવાથી સરકારો પાસે આરોગ્ય, શિક્ષણ, પેન્શન અને જનકલ્યાણની યોજનાઓ માટે બજેટ ઘટી રહ્યું છે, જેના કારણે યુરોપના દેશોમાં સરકાર વિરુદ્ધ વિરોધ પ્રદર્શનો પણ શરૂ થયા છે.

સરકાર લોન કઈ રીતે લે છે?

ટેક્સ સિવાય સરકારો જ્યારે રસ્તા, રેલવે, હોસ્પિટલ કે સંરક્ષણ પાછળ ખર્ચ કરવા માંગે છે ત્યારે તે સરકારી બોન્ડ બહાર પાડીને બેંકો, વીમા કંપનીઓ અને સામાન્ય રોકાણકારો પાસેથી દેવું લે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સરકાર 10 વર્ષ માટે 2.5% વાર્ષિક વ્યાજે 100 રૂપિયાનો બોન્ડ બહાર પાડે, તો રોકાણકારને દર વર્ષે 2.50 રૂપિયા વ્યાજ મળે છે અને 10 વર્ષ પૂરા થતાં 100 રૂપિયાની મૂળ રકમ પરત મળી જાય છે. ઘણી વખત જૂનું દેવું ચૂકવવા માટે પણ સરકારોને નવું દેવું લેવું પડે છે.

દેવું મોંઘું થવાથી સામાન્ય માણસ પર શું અસર થાય?

જ્યારે બજારમાં બોન્ડની કિંમતો ઘટે છે ત્યારે તેના પર વળતર (યીલ્ડ) વધી જાય છે, જેનાથી સરકાર માટે નવું દેવું લેવું મોંઘું બને છે. પરિણામે સરકારની આવકનો મોટો હિસ્સો માત્ર વ્યાજ ચૂકવવામાં જ વપરાઈ જાય છે અને પ્રજાલક્ષી સુવિધાઓમાં કાપ મૂકવો પડે છે. જેમ સામાન્ય પરિવારમાં હોમ લોનના વ્યાજ વધતાં EMIનો બોજ વધે છે, તેવું જ સરકાર સાથે બને છે. હાલ ફ્રાન્સના 10 વર્ષના સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ (વળતરનો દર) વધીને લગભગ 5% પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે જર્મનીમાં તે 3.41% છે, એટલે કે ફ્રાન્સને દેવું મેળવવા ભારે વ્યાજ ચૂકવવું પડી રહ્યું છે.

વિશ્વમાં સૌથી વધુ સરકારી દેવું ધરાવતા દેશોની યાદી

• અમેરિકા: 41.4 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 3,933 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• ચીન: 22.5 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 2,137.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• જાપાન: 8.7 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 826.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• બ્રિટન: 4.4 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 418 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• ફ્રાન્સ: 4.2 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 399 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• ઇટાલી: 3.7 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 351.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• જર્મની: 3.5 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 332.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• ભારત: 3.4 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 323 લાખ કરોડ રૂપિયા)
• કેનેડા: 2.9 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 275.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)

ભારતની સ્થિતિ કેટલી ચિંતાજનક?

IMFના 2026ના અંદાજ મુજબ, ભારતનું કુલ સરકારી દેવું દેશના જીડીપી (GDP)ના 83.4% જેટલું છે. જોકે વધુ દેવું હોવાનો અર્થ સીધો આર્થિક સંકટ નથી થતો. જાપાન પર તેનું દેવું જીડીપીના 199%, અમેરિકા પર 127% અને ફ્રાન્સ પર 118% છે. કોઈ પણ દેશની નાણાકીય સ્થિતિ માત્ર દેવાના આંકડા પરથી નહીં, પરંતુ તેની વ્યાજ ચૂકવવાની ક્ષમતા, આવક વૃદ્ધિ અને અર્થતંત્રની મજબૂતીના આધારે નક્કી થાય છે.