હવે PFના નાણાંથી સ્ટાર્ટઅપ્સ ચલાવાશે, જાણો EPFOની નવી નીતિમાં રજૂ કરાયેલા મહત્ત્વના પ્રસ્તાવ

EPFO New Investment Policy, PF Funds in Startups: નોકરી કરતી દરેક વ્યક્તિ માટે પ્રોવિડન્ટ ફંડ(PF) એ ભવિષ્ય અને નિવૃત્તિની સૌથી મોટી મૂડી હોય છે. દર મહિને તમારા પગારમાંથી કપાતી રકમ એક વિશાળ ફંડનો હિસ્સો બને છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન(EPFO) 30 કરોડથી વધુ સભ્યોની નિવૃત્તિ બચતનું સંચાલન કરે છે, જેનો આંકડો આશરે ₹30 લાખ કરોડ જેટલો છે. અત્યાર સુધી આપણને એવો જ ખ્યાલ હતો કે આ નાણાં માત્ર સરકારી તિજોરીમાં કે ખૂબ જ સુરક્ષિત જગ્યાએ રહે છે, પરંતુ બદલાતા સમય સાથે EPFO પણ પોતાની રોકાણ નીતિ બદલવા જઈ રહ્યું છે. લાંબા ગાળે સભ્યોને વધુ સારું વળતર આપી શકાય તે માટે, હવે તમારા ભંડોળનો અમુક હિસ્સો દેશના યુવા સ્ટાર્ટઅપ્સ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ખાનગી કંપનીઓમાં રોકવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આવો, આ નવી માર્ગદર્શિકા અને ભવિષ્યની યોજનાઓને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ.

હાલમાં EPFO તમારા નાણાંનું રોકાણ ક્યાં અને કેવી રીતે કરે છે?

EPFO ક્યારેય કોઈ એક જ કંપનીના શેરમાં સીધા નાણાં રોકતું નથી, કારણ કે તેમાં જોખમ વધુ હોય છે. સભ્યોના નાણાં સુરક્ષિત રહે અને નિશ્ચિત આવક મળતી રહે તે માટે હાલમાં નીચે મુજબના કડક સરકારી ધારાધોરણો મુજબ રોકાણ કરવામાં આવે છે

• સરકારી સિક્યોરિટીઝ (Government Securities): આ સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે. ફંડના 45%થી 65% સુધીની રકમ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના બોન્ડ્સ(G-Secs)માં રોકવામાં આવે છે.
• કોર્પોરેટ ડેટ અને બોન્ડ્સ (Corporate Debt): અંદાજે 20%થી 45% જેટલું રોકાણ મજબૂત જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ (PSUs) અને નામાંકિત ખાનગી કંપનીઓના કોર્પોરેટ બોન્ડ્સ તથા લોન ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં કરવામાં આવે છે.
• શેરબજાર (Equity via ETFs): ફંડના 5%થી 15% નાણાં શેરબજારમાં રોકવામાં આવે છે, પરંતુ ડાયરેક્ટ સ્ટોક્સમાં નહીં. આ રોકાણ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ(ETFs) મારફતે થાય છે, જે મુખ્યત્વે NSE Nifty 50 અને BSE Sensex જેવા મોટા ઇન્ડેક્સ પર આધારિત હોય છે.
• ટૂંકા ગાળાનું રોકાણ (Short-term Debt): રોજબરોજના રોકડ પ્રવાહની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે 0% થી 5% રોકાણ ટૂંકા ગાળાના મની માર્કેટ સાધનોમાં જાળવી રાખવામાં આવે છે.

નવો પ્રસ્તાવ: વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ (AIFs) અને સ્ટાર્ટઅપ્સ તરફ પ્રયાણ

હાલમાં નાણાકીય વર્ષ માટે EPFO 8.25% જેટલો આકર્ષક વ્યાજ દર આપે છે. આ ઊંચા વળતરને જાળવી રાખવા અને ભવિષ્યમાં તેમાં વધારો કરવા માટે EPFO નાણા મંત્રાલયની માર્ગદર્શિકા મુજબ નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે

• નવી થાપણોના 3%નું રોકાણ: નવી તૈયાર થઈ રહેલી ગાઇડલાઇન મુજબ, દર વર્ષે EPFO ને જે નવું ફંડ મળે છે તેના 3% સુધીની રકમ વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ(AIFs)માં રોકવાનો પ્રસ્તાવ છે.
• બે ખાસ કેટેગરીમાં રોકાણ: આ પ્રસ્તાવ હેઠળ, EPFO SEBI-રજિસ્ટર્ડ કેટેગરી I અને કેટેગરી II AIFsમાં રોકાણ કરી શકે છે

1. કેટેગરી I AIFs: આ ફંડ દેશના નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ, નાના ઉદ્યોગો (SMEs), ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને વેન્ચર કેપિટલ જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરે છે. આનાથી દેશના વિકસતા વ્યવસાયોને મૂડી મળશે.
2. કેટેગરી II AIFs: આ કેટેગરીમાં રિયલ એસ્ટેટ, ખાનગી ઇક્વિટી (Private Equity) અને પ્રાઇવેટ ડેટનો સમાવેશ થાય છે.

• સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા રોકાણ (સુરક્ષા માટે): ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) એ સપ્ટેમ્બરમાં EPFO ને 'સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા ફંડ ઓફ ફંડ્સ 2.0' માં જોડાવા વિનંતી કરી હતી. જોખમ ઓછું કરવા માટે EPFO શરૂઆતના તબક્કામાં સીધું રોકાણ કરવાને બદલે SIDBI અને નેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડ (NIIF) જેવી સરકારી સંસ્થાઓ મારફતે રોકાણ કરવાનું વિચારી રહી છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા સૂચિત નિયમો હેઠળ, EPFO પોતાની નવી થાપણોના 5% સુધી સંપત્તિ-સમર્થિત અને ટ્રસ્ટ-સ્ટ્રક્ચર્ડ રોકાણોમાં પણ જઈ શકે છે.

રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ: કઈ શરતો લાગુ પડશે?

પરંપરાગત રોકાણોની સરખામણીમાં AIFs અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં વળતરની કોઈ નિશ્ચિત ગેરંટી હોતી નથી અને જોખમ વધુ હોય છે. તેથી, કરોડો સભ્યોના નાણાં સુરક્ષિત રહે તે માટે કેટલીક કડક શરતો મૂકવામાં આવી છે.

• ફંડનું મોટું કદ: માત્ર એવા જ AIF માં રોકાણ કરવામાં આવશે જેનું ફંડ કદ ઓછામાં ઓછું ₹100 કરોડ હોય.
• રોકાણ મર્યાદા (Diversification): કોઈ એક જ ફંડમાં બધા નાણાં રોકવા પર મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવશે, જેથી જોખમ વહેંચાઈ જાય.
• વિદેશી રોકાણ પર પ્રતિબંધ: વિદેશમાં નોંધાયેલી કંપનીઓમાં રોકાણ કરવા પર કડક નિયંત્રણો રહેશે.
• સ્વતંત્ર ફંડ મેનેજર: ભંડોળનું સંચાલન કરતા મેનેજરની નિર્ણય લેવાની સ્વતંત્રતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

વધુ સારા વળતર માટેના અન્ય આયોજનો

માત્ર AIFs જ નહીં, EPFO તેના પોર્ટફોલિયોને વધુ મજબૂત બનાવવા અન્ય મોરચે પણ કામ કરી રહ્યું છે

• ઇમર્જિંગ સેક્ટર્સમાં રોકાણ: EPFO નાણાકીય નિષ્ણાતો (જેમ કે Crisil) ની મદદથી રેલવે, ડિફેન્સ (સંરક્ષણ), બૅંન્કિંગ અને રેર અર્થ (દુર્લભ ખનીજો) જેવા ઝડપથી વિકસતા ક્ષેત્રોના સેક્ટોરલ ઇન્ડેક્સમાં નાણાં રોકવાની શક્યતાઓ ચકાસી રહ્યું છે.
• ઇક્વિટી લિમિટ 20% સુધી લઈ જવી: શેરબજારમાં લાંબા ગાળે મળતા ઊંચા વળતરને ધ્યાનમાં રાખીને, ઇક્વિટી રોકાણની મર્યાદા હાલના 15% થી વધારીને 20% કરવા પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. જોકે, કર્મચારી સંગઠનોના વિરોધને લીધે આ પગલું ખૂબ જ સાવચેતીથી લેવાઈ રહ્યું છે.

ડિજિટલ ક્રાંતિ: EPFO 3.0 પ્રોજેક્ટ

રોકાણની સાથે સાથે ગ્રાહકોને અપાતી સેવામાં પણ મોટો સુધારો થવા જઈ રહ્યો છે. EPFO ટૂંક સમયમાં ક્લાઉડ-બેઝ્ડ પ્લેટફોર્મ 'EPFO 3.0' લોન્ચ કરશે. આ અદ્યતન ટૅક્નોલૉજીના કારણે નીચે મુજબના લાભ થશે.

• સભ્યો ભવિષ્યમાં ATM અને UPIના માધ્યમથી પણ પોતાના PFના નાણાં ઝડપથી ઉપાડી શકશે.
• અત્યારે ક્લેમ સેટલ થવામાં જે સમય લાગે છે, તે ઘટીને માત્ર 3 દિવસનો થઈ જશે.

નવી રોકાણ નીતિનો અમલ ક્યારથી થશે?

તમારા PFના નાણાં માત્ર બચત નથી, પરંતુ તે દેશના વિકાસનું એક મહત્ત્વનું પાસું બનવા જઈ રહ્યું છે. આ તમામ પ્રસ્તાવો આગામી નવેમ્બરમાં સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝ(CBT)ની બેઠકમાં રજૂ કરાશે. આ બોર્ડની અધ્યક્ષતા કેન્દ્રીય શ્રમ મંત્રી કરશે. બોર્ડની અંતિમ મંજૂરી મળ્યા બાદ જ આ નવી રોકાણ નીતિ અને કાર્યવાહીનો સત્તાવાર રીતે અમલ શરૂ થશે.