LPG vs PNG Safety: મધ્ય પૂર્વમાં 28 ફેબ્રુઆરી, 2026એ ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા બાદ ફાટી નીકળેલા યુદ્ધે સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું છે. આ જંગનો વ્યાપ દિન-પ્રતિદિન વધી રહ્યો છે, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ અને નેચરલ ગેસની સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. આ કટોકટીની અસર ભારત પર પણ પડી રહી છે, જ્યાં LPG ગેસની અછતને કારણે ગેસ એજન્સીઓ બહાર લોકોની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં સરકાર હવે લોકોને PNG પર શિફ્ટ થવાની સલાહ આપી રહી છે. ત્યારે એ જાણવું ખૂબ જરૂરી છે કે LPG અને પાઈપલાઈન દ્વારા મળતા PNG ગેસમાં કયો વધુ જોખમી છે અને આગ લાગવાનું જોખમ કયા બળતણમાં વધારે રહેલું છે.
LPG અને PNG વચ્ચેનું અંતર
LPG(લિક્વિફાઈડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) અને PNG(પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ) બંનેનો ઉપયોગ રસોઈમાં થાય છે, પરંતુ તેમની સંરચના અને સુરક્ષાના પાસાઓ એકબીજાથી તદ્દન અલગ છે. LPG મુખ્યત્ત્વે પ્રોપેન અને બ્યુટેન ગેસનું મિશ્રણ છે, જેને ઊંચા દબાણે પ્રવાહી સ્વરૂપે સિલિન્ડરમાં ભરવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત, PNG મુખ્યત્ત્વે મિથેન ગેસ છે જે પાઈપલાઈન દ્વારા સીધો ઘરો સુધી પહોંચાડાય છે. આ બંને વચ્ચેનો સૌથી મોટો તફાવત તેમની ઘનતાનો છે. LPG હવા કરતા ભારે હોય છે, જ્યારે PNG હવા કરતા હલકો હોય છે. ગેસ લીકેજની સ્થિતિમાં આ તફાવત જ સુરક્ષાના સ્તરને નક્કી કરે છે.
આગ અને વિસ્ફોટનું જોખમ
LPG સાથે જોડાયેલું સૌથી મોટું જોખમ તેની ભારે ઘનતા છે. જો રસોડામાં ગેસ લીક થાય તો તે ઉપર જવાને બદલે નીચેની સપાટી એટલે કે ભોંયતળિયે જમા થાય છે. બંધ જગ્યામાં એકત્ર થવાને કારણે તે ઝડપથી બહાર નીકળતો નથી, પરિણામે સામાન્ય ચિંગારી કે ઈલેક્ટ્રિક સ્વીચ ઓન કરવાથી પણ ભયાનક વિસ્ફોટ થઈ શકે છે.
બીજી તરફ, PNG હવા કરતા હલકો હોવાથી લીકેજ થતાં જ તે ઝડપથી ઉપરની તરફ ઉડે છે અને બારી કે વેન્ટિલેશન દ્વારા બહાર નીકળી જાય છે. આ કારણે ઘરમાં ગેસ જમા થવાની કે વિસ્ફોટ થવાની શક્યતા નહિવત રહે છે, જે તેને શહેરી વિસ્તારો માટે વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ બનાવે છે.
કેવી છે સપ્લાય સિસ્ટમ?
સપ્લાય સિસ્ટમની વાત કરીએ તો LPG સિલિન્ડરમાં ગેસ અત્યંત હાઈ પ્રેશર પર હોવાથી રેગ્યુલેટર કે પાઈપમાં ખામી સર્જાય તો જોખમ વધી જાય છે. જ્યારે PNGનું વિતરણ નેટવર્ક ટેકનિકલ રીતે અત્યંત આધુનિક હોય છે, જેમાં ઓટોમેટિક કટ-ઓફ સિસ્ટમ અને પ્રેશર કંટ્રોલ જેવી સુવિધાઓ હોય છે. આ સુવિધાઓને કારણે કોઈપણ ખામી સર્જાય તો ગેસનો પુરવઠો આપમેળે અટકી જાય છે.
આમ, બંને ગેસની તુલનાત્મક સમીક્ષા કરતા સ્પષ્ટ થાય છે કે LPG કરતા PNG વધુ સુરક્ષિત છે અને એટલે જ સરકાર પણ હવે મહત્તમ શહેરોમાં PNG ગેસ પહોંચાડવા પર ભાર મૂકી રહી છે.
