બેંકોને ફોરેક્સ ટ્રેડિંગમાં થયેલું રૂ. ૪,૦૦૦ કરોડનું જંગી નુકસાન

RBIના નવા નિયમોની થયેલી અસર
બેંકો માટે વિદેશી વિનિમય સ્થિતિનું સંચાલન કરવું વધુ મુશ્કેલ
અમદાવાદ : ભારતીય બેંકોને ૨૦૨૬ ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં તેમના વિદેશી વિનિમય (FX) ટ્રેડિંગ બુક પર આશરે ૫૦૦ મિલિયન ડોલર એટલે કે આશરે રૂ. ૪,૦૦૦ કરોડનું માર્ક-ટુ-માર્કેટ નુકસાન થયું છે. ક્રિસિલ કોએલિશન ગ્રીનવિચના સંશોધન મુજબ, આ નુકસાન ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા કરવામાં આવેલા નિયમનકારી ફેરફારોને પગલે બેંકોને તેમની વિદેશી વિનિમય સ્થિતિ ઘટાડવાની ફરજ પડી હોવાથી થયું હતું.
રિપોર્ટ મુજબ, ૨૭ માર્ચે રિઝર્વ બેંકના નિર્દેશ બાદ બજાર ફેલાવો વધ્યો અને પોઝિશન સામાન્ય થઈ ગઈ, જેના કારણે બેંકોએ આ નુકસાનમાંથી આશરે ૪૦૦ મિલિયન ડોલર વસૂલ કર્યા હતા. આ નિર્દેશ હેઠળ, અધિકૃત ડીલર બેંકો ટ્રેડિંગ દિવસના અંતે રૂપિયા-નિમત સ્થિતિમાં નેટ ઓપન પોઝિશનમાં ૧૦૦ મિલિયન ડોલર સુધી મર્યાદિત હતી. બેંકોને ૧૦ એપ્રિલ સુધીમાં તેમની સ્થિતિ ખોલવાની જરૂર હતી, જેના પરિણામે તેમના ટ્રેડિંગ બુકમાં તીવ્ર ફેરફાર થયો હતો.
આ પગલું એવા સમયે આવ્યું જ્યારે રૂપિયાની ઊંચી અસ્થિરતા, વિદેશી રોકાણકારો બજારમાંથી ભંડોળ પાછું ખેંચી રહ્યા છે અને કરન્સી હેજિંગ માટેની કોર્પોરેટ માંગ છે. આ પરિબળોને કારણે બેંકો માટે તેમની વિદેશી વિનિમય સ્થિતિનું સંચાલન કરવું વધુ મુશ્કેલ બન્યું છે.
આરબીઆઈના નવા નિયમો લાગુ કરવા માટે આપવામાં આવેલા ટૂંકા સમયને કારણે બેંકોને તેમની સ્થિતિ ઝડપથી ઘટાડવા અથવા ફરીથી સંતુલિત કરવાની ફરજ પડી હતી. આ ફેરફાર એવા સમયે થયો હતો જ્યારે રૂપિયાની ઊંચી અસ્થિરતા, વિદેશી રોકાણકારોનો સતત આઉટફ્લો અને નોંધપાત્ર કોર્પોરેટ હેજિંગ માંગ હતી.
કડક મર્યાદાઓએ બેંકોની તેમના વિદેશી વિનિમય જોખમનું સંચાલન કરવાની અને બજારમાં તરલતા પૂરી પાડવાની ક્ષમતામાં પણ ઘટાડો કર્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, સંબંધિત-પક્ષ ડેરિવેટિવ વ્યવહારો પરના નિયંત્રણોએ કેટલીક બેંકોની તેમની જોખમ સ્થિતિને સંતુલિત કરવાની ક્ષમતાને પણ મર્યાદિત કરી હતી.
પ્રથમ છ મહિનામાં વિદેશી વિનિમય વેપારમાં થયેલ નુકસાન ફક્ત નબળા ક્લાયન્ટ પ્રવૃત્તિનું પરિણામ નહોતું, પરંતુ RBIના નિર્દેશોને કારણે વેપાર વ્યૂહરચનામાં અચાનક ફેરફારનું પરિણામ પણ હતું.
વિદેશી વિનિમય બજારમાં અસ્થિરતા માટે ક્રૂડ તેલના ઊંચા ભાવને મુખ્ય કારણ તરીકે પણ ટાંકવામાં આવ્યું છે. આ ભારતની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે આયાત પર ઊંચી નિર્ભરતાને કારણે છે.