દેશનું પ્રથમ AI સંચાલિત શેર્ડ ડેટા પ્લેટફોર્મ એક મહત્વપૂર્ર્ણ પગલું

આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય તેના પ્રકારનું પ્રથમ શેર્ડ ડેટા પ્લેટફોર્મ (CDP) બનાવવાની યોજના ધરાવે છે. તે સત્તાવાર ડેટા માટે સમર્પિત AI-સંચાલિત લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલ (LLM) બનાવવાની પણ યોજના ધરાવે છે, જે વિવિધ મંત્રાલયો અને રાષ્ટ્રીય એકાઉન્ટ્સ વિભાગના આશરે ૩૦૦ સત્તાવાર ડેટાસેટ્સને એક જ, વિશ્વસનીય પ્લેટફોર્મમાં એકીકૃત કરશે. આ યોજનાને આવકારવી જોઈએ કારણ કે તે એકીકૃત ડિજિટલ છત્ર હેઠળ ભારતના મુખ્ય આંકડાકીય ડેટાની અક્સેસમાં સુધારો કરશે.
આ પ્લેટફોર્મ ખંડિત પીડીએફ અને અન્ય સ્પ્રેડશીટ્સને એઆઈથી સક્ષમ, બહુભાષી અને શોધ યોગ્ય ડેટાથી બદલશે. આનાથી નીતિ નિર્માતાઓ, સંશોધકો અને વ્યવસાયોને ફાયદો થશે. આ પહેલ આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયના એઆઈ વાંચી શકાય તેવા ઈ-સ્ટેટેટીક્સ પોર્ટલ અને વહીવટી ડેટાસેટ્સને સુમેળ બનાવવા માટેના માળખા જેવા તાજેતરના સુધારાઓને પૂરક બનાવે છે. એક સુમેળભર્યું ડેટા ઇકોસિસ્ટમ વિભાગોમાં વિવિધ માહિતીને જોડી શકે છે, આંતર-કાર્યક્ષમતાને સક્ષમ બનાવી શકે છે, ડેટા શોધમાં સુધારો કરી શકે છે અને અદ્યતન વિશ્લેષણોને ટેકો આપી શકે છે.
વધુ મહત્ત્વનું એ છે કે, તે સરકારોને વાસ્તવિક સમયમાં કાર્યક્રમોનું નિરીક્ષણ કરવાની, અમલીકરણના અંતરને ઓળખવાની, ડુપ્લિકેશન ઘટાડવાની અને લિંક્ડ વહીવટી ડેટાસેટ્સમાંથી વધુ વિશ્વસનીય આંતરદ્રષ્ટિ ઉત્પન્ન કરવાની મંજૂરી આપીને પુરાવા-આધારિત અને નાગરિક-કેન્દ્રિત નીતિનિર્માણને મજબૂત બનાવી શકે છે.
સરળતાથી ઉપલબ્ધ ડેટા વ્યવસાયોને વિવિધ વ્યૂહરચનાઓ અને રોકાણોની યોજના બનાવવામાં અને અમલમાં મૂકવામાં પણ મદદ કરશે. પ્રસ્તાવિત શેર્ડ ડેટા પ્લેટફોર્મનું માળખું ઉભરતી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રથાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
યુકે, નેધરલેન્ડ્સ, કેનેડા, ફિનલેન્ડ અને સિંગાપોર જેવા દેશો સમર્પિત આંકડાકીય ભાષા મોડેલનો ઉપયોગ કરીને ચકાસાયેલ સત્તાવાર ડેટાબેઝમાંથી માહિતી મેળવવા માટે લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલ સંયોજનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જો કે, પ્રસ્તાવિત લાર્જ લેંગ્વેજ મોડેલની સફળતા સામેલ ડેટાની ગુણવત્તા પર આધારિત રહેશે, કારણ કે તે હાલના ડેટાસેટ્સમાંથી માહિતી કાઢે છે અને સંશ્લેષણ કરે છે.
જો ડેટાસેટ્સ વેરવિખેર, અસંગત અથવા ખરાબ રીતે દસ્તાવેજીકૃત રહે છે, તો એઆઈ ફક્ત હાલની ખામીઓની ગતિ અને સ્કેલને વધારે છે. વહીવટી ડેટા અસંગત ફોર્મેટમાં જાળવવામાં આવે છે, ઘણીવાર સામાન્ય મેટાડેટા, પ્રમાણિત વર્ગીકરણ અથવા અનન્ય ઓળખકર્તાઓ વિના, વિભાગોમાં આંતર-કાર્યક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે. આ ટેકનિકલ ખામીઓ કુશળ ડેટા મેનેજમેન્ટ વ્યાવસાયિકોના અભાવ, અસંગત વૈચારિક વ્યાખ્યાઓ અને શાસન અને પાલનની ચિંતાઓને કારણે એજન્સીઓમાં ડેટા શેરિંગ માટે સંસ્થાકીય રીતે સાવચેત અભિગમ દ્વારા વધુ જટિલ બને છે.
સરકારનો અમલીકરણ રોડમેપ યોગ્ય રીતે સ્વીકારે છે કે એઆઈ નો ઉપયોગ કરતા પહેલા ડેટા સંકલન સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે. તેથી, ડેટા સફાઈ, માળખાકીય માનકીકરણ અને કેન્દ્રિય અને વિશ્વસનીય ભંડારમાં એકીકરણને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. ડેટા મેનેજમેન્ટ પ્રક્રિયાઓનું વધુ સારું સંકલન, જવાબદારી અને સતત દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ વિભાગોમાં ડેટા વ્યૂહરચના એકમો સ્થાપિત કરવા પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
વધુમાં, સમગ્ર સિસ્ટમમાં ડેટા સંગ્રહ અને ઉપયોગ પ્રક્રિયાઓમાં એકરૂપતા લાવવા માટે, સરકારે ઔપચારિક નિર્દેશો દ્વારા ફરજિયાત મેટાડેટા ધોરણો, એકીકૃત વર્ગીકરણ પ્રણાલી અને સામાન્ય ઓળખ સૂચકાંકોનો અમલ કરવો આવશ્યક છે. આ સંક્રમણને સફળ બનાવવા માટે ડેટા મેનેજમેન્ટ સ્ટાફના ક્ષમતા વિકાસ અને તાલીમમાં રોકાણ પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ભૂમિકા-આધારિત અક્સેસ નિયંત્રણો, ઓડિટ ટ્રેલ્સ અને ડેટા સુરક્ષા સિદ્ધાંતો પર આધારિત સુરક્ષિત ડેટા-શેરિંગ પદ્ધતિઓને ટેકનોલોજી દ્વારા સંસ્થાકીય બનાવવી જોઈએ.
આ સુરક્ષિત ડેટા વિનિમયને પ્રોત્સાહન આપશે અને વિવિધ સંસ્થાઓ વચ્ચે વિશ્વાસ મજબૂત કરશે. શેર્ડ ડેટા પ્લેટફોર્મને ફક્ત ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેેડ તરીકે જ નહીં પરંતુ ભારતની આંકડાકીય શાસન પ્રણાલીમાં મૂળભૂત માળખાકીય પરિવર્તન તરીકે જોવું જોઈએ.
જો આ નવી પહેલને મજબૂત સંસ્થાકીય માળખું, સતત ક્ષમતા નિર્માણ અને અસરકારક રીતે લાગુ કરી શકાય તેવા ધોરણો દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવે, તો તે ભારતની ખંડિત આંકડાકીય પ્રણાલીને એક સંકલિત અને એઆઈ તૈયાર પ્રણાલીમાં પરિવર્તિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.