વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર 729 બિલિયન ડોલરના રેકોર્ડ સ્તર પર, પરંતુ વૈશ્વિક જોખમો યથાવત

ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા ગયા અઠવાડિયે જાહેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, ૨૧ ઓગસ્ટના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતનો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર ૭૨૯.૩ બિલિયન ડોલરના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં આ વધારો જૂનમાં રિઝર્વ બેંક દ્વારા જાહેર કરાયેલી સ્વેપ યોજનાઓને કારણે થયો છે, જેમાં વિદેશી ચલણ બિન-નિવાસી (બેંક) થાપણો અથવા ખભશઇ(મ્)નો પણ સમાવેશ થાય છે.
ખભશઇ(મ્) હેઠળ મજબૂત પ્રવાહને કારણે, રિઝર્વ બેંક એ આ યોજનાને સમયપત્રક (૩૧ ઓગસ્ટ)ના એક મહિના પહેલા સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. બાહ્ય વાણિજ્યિક ઉધાર અને વિદેશી ચલણ ઉધાર યોજનાઓ જાહેરાત મુજબ ચાલુ રહેશે. ૫ જૂને સ્વેપ પ્લાન જાહેર થયા પછી રિઝર્વ બેંકના અનામત ભંડોળમાં આશરે ૪૭ બિલિયન ડોલરનો વધારો થયો છે.
વિદેશી વિનિમય અનામતનું આ ઉચ્ચ સ્તર આશરે ૧૧ મહિનાની આયાતને આવરી લેવા માટે પૂરતું છે. જે નીતિ નિર્માતાઓને નોંધપાત્ર રાહત આપશે. નોંધનીય છે કે ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થતાં ભારતીય રૂપિયો દબાણ હેઠળ આવ્યો હતો. ભારત તેની મોટાભાગની ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતો માટે આયાત પર આધાર રાખે છે, તેથી અર્થશાસ્ત્રીઓએ આ વર્ષે ચાલુ ખાતાની ખાધમાં નોંધપાત્ર વધારો કરીને કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (જીડીપી)ના ૨ ટકાથી વધુ થવાની આગાહી કરી હતી, જે ૨૦૨૫-૨૬માં આશરે ૦.૬ ટકા હતી.
ભારત પહેલાથી જ તેના મૂડી ખાતામાંથી બાહ્ય પ્રવાહનો સામનો કરી રહ્યું હતું, તેથી કેન્દ્રીય બેંકના બચાવ છતાં રૂપિયો દબાણ હેઠળ રહ્યો છે. અર્થશાસ્ત્રીઓએ ચાલુ ખાતાની ખાધના અંદાજ ઘટાડયા હોવા છતાં, વ્યાપક અનિશ્ચિતતા ઓછી થઈ નથી, અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા રહે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ યથાવત છે, અને તેના પરિણામો અણધાર્યા હોઈ શકે છે.
આમ, વર્તમાન અનિશ્ચિત વૈશ્વિક વાતાવરણમાં, ઉચ્ચ વિદેશી વિનિમય અનામત ચોક્કસપણે બાહ્ય સ્થિરતા જાળવવામાં મદદ કરશે. ઉદાહરણ તરીકે, છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં રૂપિયો સ્થિર થયો છે અને તેણે તેની ગુમાવેલી સ્થિતિ પાછી મેળવી છે. જોકે, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે મૂળભૂત પરિબળો સામે રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે ઉચ્ચ અનામતનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે આ બાહ્ય સ્પર્ધાત્મકતાને અસર કરી શકે છે અને આખરે ચાલુ ખાતાની ખાધને વધારી શકે છે.વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દર સૂચકાંક (જુલાઈ)ના તાજેતરના અહેવાલ દર્શાવે છે કે છેલ્લા એક વર્ષમાં રૂપિયામાં વાસ્તવિક દ્રષ્ટિએ આશરે ૮%નો ઘટાડો થયો છે અને પ્રમાણસર ઘટાડો થયો છે.