શું GSTના અધિકારીએ વેપારીને નોટિસ આપતા પહેલા 'ફ્રોડ' પુરવાર કરવો પડે?

Where it appears to the proper officer'' that any tax has not been paid or short paid or erroneously refunded, or where input tax credit has been wrongly availed or utilised for any reason, other than the reason of fraud or any wilful-misstatement or suppression of facts to evade tax,..... થી થાય છે. તાજેતરમાં નામદાર મદ્રાસ હાઇકોર્ટે એક કેસમાં ૮૭૭ પારાના ચુકાદામાં જીએસટીની કલમ ૭૩ અને ૭૪ માં આવતા શબ્દો/વાક્ય, ઁઁઉરીિી ૈા છૅૅીચજિ'' ની સરળ સમજુતી કરેલ છે. આજે આપણે તેની અગત્યની વિગતો ટૂંકમાં જોઇએ. કેસનું નામઃ Fastenex Private Limited, Represented by its Managing Director A.L. Sjaj vs. State Tax Officer (Inspection-VI) & Others (Madras High Court) - આદેશ તારીખઃ વેહ ૮, ૨૦૨૬. સંકળાયેલ કેસ ક્રમાંકઃ W. P. Nos. Shah Vs. State Tax 35967, 35970, 35974, 35976 of 2024, W. P. No. 2142 of 2026 and W. P. Nos. 14487, 14492 and 14500 of 2025 and W. M. P. Nos. 38852, 38858, 38860, 38863 of 2024, W. M. P. Nos. 2308 and 2309 of 2026 and W. M. P. Nos. 16371, 16375, 16384 of 2025 W. P. Nos. 35967, 35970, 35974 and 35976 of 2024 વિગતોઃ કલમ ૭૪ હેઠળ કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હોય તેવા કિસ્સાને લગતા સમાન મુદ્દાની લગભગ અઢીસો જેટલી રીટ પિટિશનો કોર્ટ સમક્ષ લિસ્ટ થયેલ હતી. પ્રાથમિક રીતે કોમન મુદ્દો એ હતો કે કલમ ૭૪ હેઠળ જે કારણ દર્શક સૂચનાઓ પાઠવવામાં આવેલ છે તેમાં વધારેલ સમય મર્યાદા યોગ્ય રીતે જણાવવામાં આવેલ નથી અને ક્ષેત્રાઅધિકાર તેમજ પાયાની કેટલીક વિગતોને લગતી પણ સમસ્યાઓ હતી. સુનાવણી દરમિયાન પ્રથમ મોડેલ જીએસટી લો અને તેના દ્વિતીય ડ્રાફ્ટના અનુસંધાને ચર્ચા થઇ અને પીટીશનરના એડવોકેટ દ્વારા એવો પ્રશ્ન ઉપસ્થિત કરવામાં આવ્યો કે કલમ ૭૩ અને ૭૪ માં આ વાક્ય કેમ સમાવવામાં આવેલ છે. વ્યાખ્યાઃ કલમ 2(91)proper officer'' in relation to any function to be performed under this Act, means the Commissioner or the officer of the central tax who is assigned that function by the Commissioner in the Board,
નામદાર કોર્ટને એવું સાદર કરવામાં આવ્યું કે “Where it appears to the proper officer”વાક્ય GST કાયદામાં એટલા માટે લાવવામાં આવેલ છે જેથી Due Process of Law'' સુનિશ્ચિત કરી શકાય. પીટીશનરના એડવોકેટ દ્વારા પોતાની દલીલોના સમાપન વખતે એમ જણાવવામાં આવેલ કે જીએસટી કાયદાની કલમ ૭૪ માં દર્શાવવામાં આવેલ ઉરીિી ૈા ચૅૅીચજિ ના બે મતલબ થાય છે. એકઃ સંતોષ અને બેઃ દસ્તાવેજોની હાજરી. તેઓશ્રીએ વધુમાં જણાવેલ કે આ કિસ્સામાં પ્રોપર ઓફિસર એક ઓબ્ઝર્વર છે અને વેપારીએ તેમની સમક્ષ દસ્તાવેજો અને માહિતી રજૂ કરવાની થાય છે. તેઓશ્રી માઈન્ડ એપ્લાય કરીને અને તેમને જો સંતોષ થાય તો ચૅૅીચજિ શબ્દનો અર્થ સાર્થક થઇ કહેવાય. વધુમાં સાદર કરવામાં આવેલ કે ન્યાયિક રીતે ઉરીિી ૈા ચૅૅીચજિ નો મતલબ થાય છે ુરીિી ૈા ચૅૅીચજિ ર્ા ારીૈિ જચૌજકચર્બૌહ. આમ, ચૅૅીચજિ અને જચૌજકચર્બૌહ બંને સમાનાર્થી શબ્દો બને છે. આ માટે સુપ્રીમ કોર્ટના લ્લચગિીીૅ જીૈહયર પજ. જીાચાી ર્ક ઁેહલચમ ૨૦૧૪ જીભભ ર્ંહન્ૈહી જીભ ૨૬ ના ચુકાદાનો આધાર રજૂ કરવામાં આવેલ હતો. જેમાં જણાવવામાં આવેલ છે કે, ારી ર્ુગિ 'ચૅૅીચજિ'' સીચહજ બનીચિ ર્ા ારી ર્બસૅિીરીહર્જૈહ'' ર્િ ચ ૅરચિજી હીચિ ર્ા, ૈક ર્હા જઅર્હહઅર્સેજ ુૈાર ઁઁૅર્પિીગ'', ચહગ ારચા ૈા ૈસૅચિાજ ચ નીજજીિ ગીયિીી ર્ક ૅર્મિચમૈનૈાઅ ારચહ ૅર્ર્કિ''. વધુમાં ઉરીિી ૈા ચૅૅીચજિ પછી ર્ા ારી ઁર્િૅીિ ર્ંકકૈબીિ આવે છે. તેથી કાયદો ઁર્િૅીિ ર્ંકકૈબીિ ના જેમલીબૌપી જચૌજકચર્બૌહ (વ્યક્તિગત સંતોષ) ને જુવે છે અને આવો સંતોષ જીભશ અને આદેશમાં સ્પષ્ટપણે દર્શાવેલ હોવો જોઈએ. અન્વેષણની કાર્યવાહી કે ઓડિટના અનુસંધાને મૈિિૈુીગ જચૌજકચર્બૌહ (બીજા પાસેથી ઉધારથી મેળવેલ, સ્વતંત્ર ચકાસણી વગર) સંતોષના આધારે કોઈ આદેશ કરવામાં આવે તો તે કાયદાકીય રીતે કાર્યક્ષેત્રની બહાર ગણાય અને તેની ન્યાયિક સમીક્ષા થવી જોઈએ. આ માટે સુપ્રીમ કોર્ટના છસચિીહગચિ ણેસચિ ઁચહગીઅ ફજ. ેંર્હૈહ ર્ક ૈંહગૈચ, (૨૦૨૨) ૧૨ જીભઇ ૨૨૩ ના ચુકાદાનો આધાર લેવામાં આવેલ જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ય્ેુચરચૌ લ્લૈયર ર્ભેિા નો ચુકાદો ઉલટાવી નાખેલ. ય્ેુચરચૌ લ્લૈયર ર્ભેિા એ જણાવેલ કે, ઁઁારી િીચર્જહજ ર્િ જચૌજકચર્બૌહ હીીગ ર્હા મી િીબર્ગિીગ ેહનીજજ ારી ૅર્પિૈર્જૈહ સચહગચાીજ ૈા ચહગ ારચા ચ સીિી ર્હૌબી ૈજ જેકકૈબૈીહા.'' પીટીશનરના એડવોકેટ દ્વારા ૈંહાીિૅિીાર્ચૌહ ર્ક ૅરચિજી 'ુરીિી ૈા ચૅૅીચજિ' માટે નીચે મુજબના ચુકાદાઓનો પણ આધાર લેવામાં આવેલ ૈ. લ્લચગિીીૅ જીૈહયર ફજ. જીાચાી ર્ક ઁેહલચમ ઃ ર્ારીજિ, છૈંઇ ૨૦૧૪ જીભ ૧૪૦૦ ૈૈ. જીરચહંચિ ફજ. જીાચાી ર્ક ેંાાચિ ઁચિગીજર., છૈંઇ ૨૦૨૪ જીભ ૩૦૮૫ ૈૈૈ. ઇી.છ.મ્. (ચહ ૈહકચહા)., (૧૯૫૪) ૨ છૈંૈં ઈઇ ૨૮૭ ૈપ. છ ફજ. ન્ૈપીર્ર્િૅન ભૈાઅ ર્ભેહબૈન ઃ ચર્હારીિ, (૧૯૮૧) ૨ છનૈં ઈઇ ૩૮૫ પ. ર્ભસસૈજર્જૈહીિ ર્ક ૈંહર્બસી ્ચટ ફજ. જીચમૈાિૈ ભરચાાીલિીી, (૧૯૭૮) ૧૧૫ ૈં્ઇ ૭૪૪ પીટીશનરના એડવોકેટે સુપિમ કોર્ટના ઁઅચિી ન્ચન મ્રચયિચપચ ફજ. જીાચાી ર્ક ઇચલચજારચહ ર્િીૅિાીગ ૈહ છૈંઇ ૧૯૬૩ ૧૦૯૪, ચહગ લ્લચગિીીૅ જીૈહયર ફજ. જીાચાી ર્ક ઁેહલચમ ર્િીૅિાીગ ૈહ ૨૦૧૪ છૈંઇ ૧૪૦૦ ના ચુકાદાઓ અંગે પણ જણાવેલ, જેમાં ઁચૅૅીચજિ' શબ્દની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવેલ છે. ખરેખર તો વેરાકીય જવાબદારી એડજ્યુડીકેશન સ્ટેજે આવે છે. કારણ દર્શક સૂજનાના તબક્કે પ્રોપર ઓફિસરને ઁઁજૅૅીચજિ'' (ૈ.ી., િીચર્જહચમની યર્િેહગજ ર્કિ જેજૅૈર્બૈહ) થી માર્ગદર્શન મળે છે જ્યારે ડિમાન્ડ નક્કી કરતી વખતે તે તેની સમક્ષ રજુ થયેલ પુરાવા, વિગતો અને અન્ય લાગુ પડતી બાબતો ચકાસીને નિર્ણય લે છે. અન્ય એક એડવોકેટ દ્વારા રજૂઆત થઇ કે, ઉરીિી ૈા ચૅૅીચજિ ૈહ જીીર્બૌહ ૭૪ ર્ક ારી િીજૅીબૌપી GST ઈહચબાસીહાજ ૈહગૈબચાીજ ારચા ારી ઁર્િૅીિ ર્ંકકૈબીિ જર્રેનગ ર્કસિ ચહ ર્ૅૈર્હૈહ મચજીગ ર્હ ીટૈજૌહય ીપૈગીહબી ર્ા ૈજજેી ચ જીર્રુ ભચેજી ર્શૌબી ેહગીિ જીીર્બૌહ ૭૪.'' આ માટે નીચે મુજબના ચુકાદા રજુ થયાં. i. Afcons Infrastructure Limited & Another Vs. Cherian Varkey Construction Company Private Limited and others, (2010) 8 SCC 24, ii. Commissioner of Income-tax Vs. H.P. Global Soft Limited, (2012) 20 taxmann.com 242 (Kar.), iii. Abdul Vahab P. Vs. Assistant Commissioner of Income-Tax, Circle-2(1), Kozhikode, (2012) 18 taxmann.com 196 (Ker.), iv. Income-Tax Officer Vs. P.C.A Engineers Limited, (1984) 8 ITD 518 (BOM.) કોર્ટનું તારણઃ નામદાર કોર્ટે નોંઘ્યું કે જીએસટીની કલમ ૭૪(૧) ઉરીિી ૈા ચૅૅીચજિ ર્ા ારી ઁર્િૅીિ ર્ંકકૈબીિ શબ્દો અને કલમ ૭૪(૯) સાથે વાંચતા જણાય છે કે Tamil Nadu General Sales Tax Act, 1959 ની કલમ ૧૬ અને Tamil Nadu Value Added Tax, 2006 ની કલમ ૨૭ ના શબ્દો -ઉરીિી, ર્કિ ચહઅ િીચર્જહજ વચ્ચે કોઈ તુલના થઇ શકે નહી. Rajendra Singh Vs. State of Uttar Pradesh, (2007) 7 SCC 378, ના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં ભિૈસૈહચન ઁર્બિીગેિી ર્ભગી, ૧૯૭૩ ની કલમ ૩૧૯ ના સંદર્ભે નિરીક્ષણ કરેલ કે,the word `appears' in Section 319 of the Code indicates an application of mind by the Court to the evidence that has come before it and then taking a decision to proceed under Section 319 of the code or not.''
આમ, કાયદામાં વાપરવામાં આવેલ ચૅૅીચજિ શબ્દનો અર્થ ``a prima facie view and not a conclusive proof. It imparts a lesser degree of probability of proof'' થાય. તેથી જો વેપારી દ્વારા વેરો ભરવામાં ન આવેલ હોય અથવા ઓછો વેરો ભરવામાં આવેલ હોય અથવા ખોટુ રિફંડ લેવામાં આવેલ હોય કે ખોટી વેરા શાખ લેવામાં આવેલ હોય તો અધિકારી કલમ ૭૪ નો અમલ કરી શકે છે.