ત્રણ વર્ષ બાદ ફેડરલે વ્યાજ દરમાં વધારો કર્યો, ECB અને BoJની પણ એ જ માર્ગે આગેકૂચ

યુએસ સેન્ટ્રલ બેંક, ફેડરલ રિઝર્વની વ્યાજ દર-નિર્ધારણ સમિતિ, ફેડરલ ઓપન માર્કેટ કમિટીએ વ્યાજ દરમાં ૦.૨૫ ટકાના વધારાની જાહેરાત કરી હતી. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં આ પહેલો વધારો હતો, નાણાકીય બજારોએ પહેલાથી જ ધારી લીધું હતું કે વ્યાજ દર વધશે. તેથી, આ નિર્ણય આશ્ચર્યજનક નહોતો. ફેડરલ ઓપન માર્કેટ કમિટીએ સર્વસંમતિથી આ નિર્ણય લીધો હતો, ત્યારે આ પગલાંને વિશ્વની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સેન્ટ્રલ બેંકનું નેતૃત્વ કરવામાં વોર્શની સ્વાયત્તતા સ્થાપિત કરવા તરફના પગલા તરીકે જોઈ શકાય છે.
થોડા મહિના પહેલા વોર્શની ફેડ ચેરમેન તરીકેની નિમણૂક શંકાસ્પદ બની હતી, ઘણા લોકો પ્રશ્ન કરી રહ્યા હતા કે શું તેઓ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રBપના વ્યાજ દરો પરના આહ્વાનને ધ્યાન આપશે. ટ્રBપ લાંબા સમયથી નીચા વ્યાજ દરોની હિમાયત કરે છે. જોકે તેમણે આ વખતે ફેડરલ રિઝર્વના નિર્ણયની ટીકા કરી નથી, પરંતુ તેમની ટિપ્પણીઓ વોર્શ માટે પરિસ્થિતિને સરળ બનાવે તેવી શક્યતા નથી. ટ્રBપે કહ્યું કે તેમણે વોર્શને કહ્યું હતું કે તેઓ ફેડરલ રિઝર્વ સાથે મતદાન કરી શકે છે કારણ કે તેનાથી કોઈ ફરક પડશે નહીં. ટ્રBપે કહ્યું કે બોર્ડનું વલણ ખૂબ જ કઠોર છે.

વ્યાજ દરમાં વધારા અંગે અટકળો છેલ્લા કેટલાક સમયથી ફેલાઈ રહી હતી. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતી અનિશ્ચિતતાઓ અને ઉર્જાના ભાવમાં વધારાને કારણે ફુગાવાની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ છે. યુએસમાં, ફુગાવો પાંચ વર્ષથી વધુ સમયથી ૨ ટકાના લક્ષ્યાંકથી ઉપર રહ્યો છે, અને એવી અપેક્ષા છે કે નીતિ દરોમાં વધુ વધારો થશે.
ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા વ્યાજ દરમાં ફેરફાર સામાન્ય રીતે એક જ દર વધારા સુધી મર્યાદિત નથી. રસપ્રદ વાત એ છે કે, વોર્શે દર વધારાના નિર્ણય પછી જણાવ્યું હતું કે ફેડરલ રિઝર્વ તેના અનુકૂળ વલણથી થોડું પાછળ હટી ગયું છે. જો કે, તેમણે દર હવે તટસ્થ સ્તરની નજીક છે કે કેમ તે અંગેના પ્રશ્નનો જવાબ આપ્યો ન હતો, એમ કહીને કે તે સિદ્ધાંતની વાત છે. તટસ્થ દર એ વાસ્તવિક વ્યાજ દર છે જે ન તો અનુકૂળ છે કે ન તો કડક છે.
ફેડરલ રિઝર્વ બોર્ડના સભ્યો દ્વારા જાહેર કરાયેલા આર્થિક અંદાજો દર્શાવે છે કે આ વર્ષે વ્યાજ દરમાં વધારો શક્ય છે, અને ફુગાવો આવતા વર્ષે પણ લક્ષ્ય કરતાં ઉપર રહી શકે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટી પહેલા યુએસ ફુગાવાની સમસ્યા ઉભી થઈ હતી, પરંતુ ભવિષ્યમાં વ્યાજ દરની કાર્યવાહી તેના વિકાસ પર આધાર રાખશે.
એ નોંધવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે કે ફુગાવા સામેની આ લડાઈમાં ફેડરલ રિઝર્વ એકલું નથી. ગયા અઠવાડિયે, યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (ઈસીબી) એ આ વર્ષે બીજી વખત વ્યાજ દરમાં વધારો કર્યો હતો. બેંક ઓફ જાપાને પણ વ્યાજ દરમાં વધારો કર્યો છે.
જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે વ્યાજ દર વધે છે, ત્યારે ઝડપથી ઉભરતા અર્થતંત્રો માટે મેક્રોઇકોનોમિક પરિસ્થિતિઓનું સંચાલન કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે. આનું કારણ એ છે કે તેઓ સ્થાનિક બચત તેમજ વિદેશી મૂડી પર આધાર રાખે છે. વિકસિત અર્થતંત્રો, ખાસ કરીને યુએસમાં વધતા વ્યાજ દરો મૂડી પ્રવાહ ઘટાડી શકે છે અને વૈશ્વિક નાણાકીય પરિસ્થિતિને જટિલ બનાવી શકે છે. ફેડરલ રિઝર્વ પગલાં લે તે પહેલાં વ્યાજ દરોમાં નોંધપાત્ર વધઘટ થઈ ચૂકી છે. પશ્ચિમ એશિયા કટોકટીની શરૂઆતથી ૧૦ વર્ષના યુએસ સરકારી બોન્ડ્સ પર ઉપજ લગભગ એક ટકા વધી છે.
વધતો જતો ફુગાવો આનું એકમાત્ર કારણ નથી. સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર, ખાસ કરીને એઆઈ સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ તરફથી મૂડીની માંગ, ઉપજમાં વધારો કરી રહી છે. આ બધાએ રૂપિયા પર નોંધપાત્ર દબાણ કર્યું છે. ચુકવણી સંતુલન કટોકટીની અપેક્ષા રાખીને, ભારતે કન્સેશનલ સ્વેપ સ્કીમ દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવાની હિલચાલ શરૂ કરી છે.
પ્રતિભાવ પ્રોત્સાહક રહ્યો છે, પરંતુ ભારતીય રિઝર્વ બેંક આ અનામતનો ઉપયોગ સમજદારીપૂર્વક કરે તે વધુ સારું રહેશે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને વ્યાજ દર થોડા સમય માટે ઊંચા રહી શકે છે. ફુગાવાની અપેક્ષાઓ ભારતમાં નાણાકીય નીતિને કડક બનાવવા માટે દબાણ પણ વધારી રહી છે, જે ઉપજ તફાવતને સુધારી શકે છે. જો કે, વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતાં, આ પરિસ્થિતિ પૂરતી મૂડી આકર્ષવા માટે અપૂરતી હોઈ શકે છે.