મૃત્યુ થાય ત્યારે નાક અને કાનમાં રૂ કેમ લગાવવા આવે છે? ગુરુડ પુરાણમાં છુપાયેલું છે તેનું રહસ્ય

Garuda Purana: હિન્દુ ધર્મમાં જન્મથી લઈને મૃત્યુ અને ત્યારબાદના સંસ્કારો માટે અનેક કઠોર નિયમો, પરંપરાઓ અને રીતિ-રિવાજો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ તમામ સંસ્કારો પાછળ કોઈને કોઈ ઊંડો વૈજ્ઞાનિક, દાર્શનિક કે આધ્યાત્મિક હેતુ છુપાયેલો હોય છે. કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તરત જ તેના મૃતદેહના નાક, કાન અને અન્ય ખુલ્લા અંગોમાં રૂ મૂકવાની પરંપરા જોવા મળે છે.

પ્રાણ વાયુ અને ઊર્જાના સંરક્ષણનો નિયમ

ગરૂડ પુરાણ અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય છે, ત્યારે તેના શરીરમાંથી પ્રાણ નીકળીને સૂક્ષ્મ યાત્રા પર ચાલ્યા જાય છે. શરીરની અંદર નવ મુખ્ય દ્વાર (છિદ્રો) માનવામાં આવ્યા છે—બે આંખો, બે કાન, નાકનાં બે છિદ્રો, એક મુખ અને નીચેનાં બે અંગો. એવું માનવામાં આવે છે કે મૃત્યુના સમયે અને તેના તરત પછી પણ શરીરની ઊર્જા અને બચેલો સૂક્ષ્મ પ્રાણ-વાયુ આ ખુલ્લા અંગો દ્વારા બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરે છે. ઊર્જાના આ અનાવશ્યક રિસાવને રોકવા અને શરીરની પવિત્રતા જાળવી રાખવા માટે નાક અને કાન જેવા અંગોને રૂથી બંધ કરી દેવામાં આવે છે.

વૈજ્ઞાનિક અને સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલું કારણ

ધાર્મિક માન્યતાઓ ઉપરાંત આ પ્રથા પાછળ એક મોટું વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારિક કારણ પણ છે. આયુર્વેદ અને મેડિકલ સાયન્સ અનુસાર, મૃત્યુના થોડા જ કલાકોમાં શરીરમાં કુદરતી રીતે ડિસકમ્પોઝિશન (સડવાની) પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જાય છે અને શરીરની અંદર ગેસ બનવા લાગે છે. વળી, આંતરિક અંગો ઢીલા પડવાને કારણે ઘણીવાર નાક કે કાનમાંથી શારીરિક પ્રવાહી (Fluids) બહાર આવવા લાગે છે.

આ ઉપરાંત, અંતિમ યાત્રા શરૂ થતા પહેલા અને ઘરમાં સગા-સંબંધીઓની અવરજવર દરમિયાન કોઈ પ્રકારની અસુવિધા કે સંક્રમણ (Infection) ન ફેલાય, તે માટે સ્વચ્છતા અને ગરિમા જાળવી રાખવા માટે આ અંગોને રૂથી ઢંકવામાં આવે છે.

નકારાત્મક ઊર્જાથી રક્ષણની માન્યતા

લોક માન્યતાઓ અને પ્રાચીન ગ્રંથો અનુસાર, મૃત શરીર જ્યાં સુધી અંતિમ સંસ્કાર ન થાય ત્યાં સુધી અત્યંત સંવેદનશીલ અવસ્થામાં રહે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ખુલ્લા અંગોના માધ્યમથી કોઈ નકારાત્મક સૂક્ષ્મ શક્તિ અથવા કીટક શરીરને પ્રભાવિત ન કરી શકે, તેથી સુરક્ષાના ભાગરૂપે પણ આ ઉપાય કરવામાં આવે છે જેથી મૃતકની આત્માની શાંતિ અને પવિત્રતા યથાવત રહે.