હતા ત્યાં ને ત્યાં : અખાતી યુદ્ધ હવે કોઈના હાથમાં નથી

અલ્પવિરામ

ગલ્ફમાં તમામ સંઘર્ષનો સૌથી વધુ ફાયદો એકલું ઈઝરાયલ લઈ રહ્યું છે ને આખી દુનિયા અણસમજ સાથે બધું જોઈ રહી છે
ગલ્ફ પાસે રાજકીય નેતાઓનું પોતાનું એક અલગ તારામંડળ છે. ગલ્ફ રાષ્ટ્રોએ જે સંઘર્ષ ટાળવા માગતા હતા તેનાં પરિણામો નાછૂટકે ભોગવવા પડયા. અગાઉ ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે પ્રદેશમાં સુવિધાઓનો ઉપયોગ તેહરાન સામે કરવામાં આવશે નહીં, છતાં ઈરાની મિસાઇલોએ શહેરો, એરપોર્ટ અને ઉર્જા માળખાને નિશાન બનાવ્યા. હવે, અબ્રાહમ કરાર અને યુ.એસ. વિશ્વસનીયતા પર દબાણ છે, અને ગલ્ફ નેતાઓ વ્યક્તિગત રાજદ્વારી અને વાસ્તવિક વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસ વચ્ચેનો તફાવત સમજી રહ્યા છે.
૨૮ ફેબુ્રઆરીની સવારે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલે ઇરાન પર હુમલા શરૂ કર્યા જેને તેમણે 'પૂર્વનિર્ધારણ' ગણાવ્યું. એક વર્ષ કરતાં ઓછા સમયમાં આ બીજો મોટો લશ્કરી મુકાબલો હતો. આ પહેલાં, ગયા ૨૦૨૫ના જૂનમાં ૧૨ દિવસના ઇરાન-ઇઝરાયલ સંઘર્ષમાં અમેરિકાએ હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો, જેમાં બી-૨ સ્પિરિટ બોમ્બર્સનો ઉપયોગ કરીને ઇરાની પરમાણુ સુવિધાઓ પર મર્યાદિત હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા.
વર્તમાન સંઘર્ષ અગાઉના સંઘર્ષો કરતાં ઘણો વ્યાપક અને અસ્તિત્વલક્ષી માનવામાં આવે છે. આઠ મિનિટના ભાષણમાં, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે તેહરાનને જે ઉદ્દેશ્યોને ખતરો માનતા હતા તેની રૂપરેખા આપી; તેની મિસાઇલ ક્ષમતાઓ અને પરમાણુ કાર્યક્રમને ખતમ કરવાના દબાણથી ઘેરાયેલા અનુભવથી, ઈરાને સંયમ છોડી દીધો અને માત્ર યુએસ બેઝને જ નહીં પરંતુ નાગરિક વિસ્તારો અને ઊર્જા માળખાને પણ લક્ષ્ય બનાવીને હુમલાઓ શરૂ કર્યા. કતારના ઉર્ર્જા મંત્રી સાદ અલ-કાબીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો સંઘર્ષ લંબાય તો તે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ગલ્ફ ઉર્જા નિકાસકારો થોડા દિવસોમાં ઉત્પાદન બંધ કરી શકે છે, અને તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૫૦ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
આ સંઘર્ષે ગલ્ફ રાષ્ટ્રોને બેવડો ફટકો આપ્યોઃ એક તરફ, તેણે અસ્થિર પાડોશી સાથે વ્યવહાર કરવાની તેમની ક્ષમતાની કસોટી કરી, અને બીજી તરફ, તેણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથેના તેમના વ્યૂહાત્મક સંબંધોનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા. સંઘર્ષના દિવસોમાં હવાઈ અને દરિયાઈ સંબંધો નોંધપાત્ર રીતે ખોરવાઈ ગયા અને ટ્રમ્પની વાણીમાં નરમાઈના કોઈ સંકેતો દેખાતા નથી - ગલ્ફ નેતાઓ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં રાખવા અને સ્વ-બચાવ સુનિશ્ચિત કરવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેમને માટે યુદ્ધનો અંત સતત પાછો ઠેલાતો દેખાય છે એ અકારણ તેમના પર આવેલી ભીષણ આપત્તિ છે.
ઈરાનની નિરાશાજનક રણનીતિ, ગલ્ફ રાષ્ટ્રોની ધીરજ અને સંરક્ષણ સંસાધનોની કસોટી કરી રહી છે. આરંભે તેઓએ ઈરાની ડ્રોન, મિસાઇલો અને ફાઇટર જેટ સાથે સંકળાયેલા ૨,૧૫૦ થી વધુ હુમલાઓને અટકાવવાની પુષ્ટિ કરી હતી. પછી ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને પડોશી દેશો પરના હુમલાઓ માટે માફી માંગી હતી, પરંતુ માફી વિશ્વસનીય માનવામાં આવી ન હતી. સત્તાવાર સ્તરે એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે હુમલાઓ અમેરિકન ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવીને કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેના થોડા સમય પછી, દુબઈ એરપોર્ટ, બહેરીનમાં દરિયાઈ પાણીના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ અને કુવૈત આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર ઇંધણ ટાંકી પર હુમલા થયા.
જ્યારે સમાચાર આવ્યા કે ઇઝરાયલી હુમલામાં તેહરાનનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર નાશ પામ્યો છે, ત્યારે ગલ્ફ રાષ્ટ્રોને ડર હતો કે ઈરાન તણાવ ઓછો થવાને બદલે વધારી શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાંથી બે મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દા ઉભરી આવ્યા. પ્રથમ, ઈરાનના નબળા કમાન્ડ સ્ટ્રક્ચરને કારણે, તેની રાજકીય અને લશ્કરી સંસ્થાઓ વચ્ચે મતભેદો દેખાવા લાગ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિના નિવેદનનું અર્થઘટન લગભગ તરત જ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) અને સંસદના સ્પીકર દ્વારા અલગ રીતે કરવામાં આવ્યું, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે નેતૃત્વમાં એકતાનો અભાવ છે. આવી સ્થિતિમાં, કોઈપણ શાસન વધુને વધુ ખતરનાક બની શકે છે, કારણ કે તેના પર વિશ્વાસ કરવો મુશ્કેલ છે. પાણીના પ્લાન્ટ, ઇંધણ ડેપો અને એરપોર્ટ જેવા નાગરિક માળખાને નિશાન બનાવવાનો અર્થ ફક્ત નુકસાન પહોંચાડવાનો નથી; તે આર્થિક દબાણ લાવવાની વ્યૂહરચના છે. દરમિયાન, ઇઝરાયલ આ વિકાસથી સૌથી વધુ લાભ મેળવતો દેશ હોવાનું જણાય છે. રાષ્ટ્રપતિ આઇઝેક હર્ઝોગે જણાવ્યું હતું કે ઉદ્દેશ્ય શાસન પરિવર્તનનો નથી, પરંતુ મધ્ય પૂર્વમાં પરિવર્તનનો છે.
બીજી તરફ, ખાડી દેશોની ધીરજ પણ તેની હદ સુધી પહોંચી રહી છે. અત્યાર સુધી, તેમનો પ્રતિભાવ સંરક્ષણ પગલાં અને રાજદ્વારી નિવેદનો સુધી મર્યાદિત હતો, પરંતુ હવે દબાણ વધી રહ્યું છે. સાઉદી અરેબિયાએ સંભવિત બદલો લેવાની ચેતવણી આપી છે. ઈરાની હુમલામાં ઘાયલ થયેલા નાગરિકોની મુલાકાત લીધા પછી, યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને જણાવ્યું હતું કે 'યુએઈ ધસરળ લક્ષ્ય નથી' અને વિરોધીઓએ દેશની બાહ્ય છબીથી ગેરમાર્ગે દોરવું જોઈએ નહીં. અબુ ધાબી ઈરાની સંપત્તિઓ સ્થગિત કરવાનું પણ વિચારી રહ્યું છે. એક એવા ક્ષેત્રમાં જ્યાં યુદ્ધ જેવા નિવેદનો સામાન્ય રીતે ટાળવામાં આવે છે, આ નિવેદનો અને સંકેતોને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
યુએસ-ઇઝરાયલ ઝુંબેશની શરૂઆતથી જ, સૌથી આકર્ષક લક્ષણ વિરોધાભાસી દાવાઓ અને નિવેદનોનો અથડામણ રહ્યો છે, જેના કારણે વિશ્વાસનું સંકટ સર્જાયું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પરિણામ અંગે વિવિધ સમયરેખાઓ બતાવી છે. દરમિયાન, ઈરાની અધિકારીઓ દાવો કરે છે કે તેમના હુમલાઓ ફક્ત અમેરિકન માળખાગત સુવિધાઓને લક્ષ્ય બનાવે છે, જ્યારે નોંધપાત્ર પુરાવા અન્ય અવદશાઓ સૂચવે છે. વોશિંગ્ટન ડીસી અને તેહરાન વચ્ચેનો વિશ્વાસ લગભગ પૂરો થઈ ગયો છે.
સક્રિય વાટાઘાટો વચ્ચે થયેલા બે હુમલાઓએ ગલ્ફ રાજ્યોના તેહરાન સાથેના સંબંધો સુધારવાનાં વર્ષોથી ચાલી રહેલા પ્રયાસોને મોટો ફટકો આપ્યો. ચાલુ સંઘર્ષની સાથે આ પ્રયાસો નબળા પડી રહ્યા છે. ગલ્ફ રાજધાનીઓ - ખાસ કરીને મસ્કત અને દોહા - શાંતિપૂર્ણ મધ્યસ્થી માટે માર્ગ મોકળો કરી રહી હતી, એક પ્રક્રિયા જે સંઘર્ષ ફાટી નીકળ્યો તે પહેલાં ધીમે ધીમે વેગ પકડી રહી હતી.
કતારના વડા પ્રધાન મોહમ્મદ બિન અબ્દુલ રહેમાન અલ થાનીએ આ વાત સૌથી સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્ત કરી. ગલ્ફ રાજ્યો પર ઈરાનના હુમલાઓને ગંભીર વિશ્વાસઘાત ગણાવતા, તેમણે કહ્યું કે તેઓએ રાજદ્વારી અને મધ્યસ્થીની પ્રક્રિયાઓને આઘાત આપ્યો, સાથે સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને ઇઝરાયલની વ્યૂહાત્મક યોજનાઓમાં વધુ ઊંડાણપૂર્વક ખેંચ્યું. ઈઝરાયલની ગણતરીઓમાં ટ્રમ્પ હવે ગોથાં ખાવા લાગ્યા છે. ઈરાન પર ઇઝરાયલી હુમલાઓ ચાલુ છે, અને વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ સરપ્રાઇઝનું ભેદી વચન આપ્યું છે. ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (IDF)ના ચીફ એયાલ ઝમીરે લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ સામે ચાલી રહેલા અભિયાનની અંતિમ તારીખનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ, જે વિજયની ઘોષણા કરી શકતા હતા અને ઝુંબેશ અટકાવી શકતા હતા, તેઓ તેના બદલે કહી રહ્યા છે કે ઈરાનને ભારે ફટકો આપવામાં આવી રહ્યો છે. આ સમગ્ર ઘટનાઓનો મુખ્ય લાભાર્થી ઇઝરાયલ હોવાનું જણાય છે. રાષ્ટ્રપતિ આઇઝેક હર્ઝોગે એ પણ ભાર મૂક્યો કે ઉદ્દેશ્ય ફક્ત શાસન પરિવર્તનનો નથી, પરંતુ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વનું પરિવર્તન છે. સમયની લાંબી રેખા પર આ જ સત્ય દેખાય છે જેને કોઈ પક્ષકારો અટકાવી શકે એમ નથી.