ડિજિટલ છલાંગના સપના

વડાપ્રધાન મોદીએ દેશના લોકોને કહ્યું છે કે સરકાર ૨૦૪૭ સુધીમાં દેશને ૩૦ ટ્રિલિયન ડોલર એટલે કે ૩૦ લાખ કરોડ ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનાવવા માટે તમામ પ્રયાસો કરશે. ભારતની આઝાદીના ૧૦૦ વર્ષ પૂર્ણ થવામાં હજુ અંદાજે બે દસકા બાકી છે અને ત્યાં સુધી ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્રમાં પરિવર્તિત કરવાની આ યાત્રામાં ઘણા સુખદ વળાંકો આવશે. વિકસિત ભારત તરફની આ યાત્રામાં, ડિજિટલ ફેબ્રિક અથવા અર્થતંત્રએ અન્ય ક્ષેત્રોની સાથે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. અંદાજ મુજબ, ભારતમાં ડિજિટલ અર્થતંત્ર અત્યારે ૧૭૫ બિલિયન ડોલરથી વધુ છે અને તે આગામી ત્રણ વર્ષમાં ૧ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી વધી શકે છે. પ્રકાશિત થયેલા ડેટા અનુસાર, ડિજિટલ અર્થતંત્ર જેનો ૨૦૧૪ માં દેશના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) માં માત્ર ૪.૫ ટકા હિસ્સો હતો, તે ૨૦૨૬ સુધીમાં GDPના ૨૦ ટકા થવાની તૈયારીમાં છે.
ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં તેજી, UPI દ્વારા વ્યવહારોની લોકપ્રિયતા, ઝડપથી વિસ્તરતું ક્વિક કોમર્સ (માલની ઝડપી ડિલિવરીની સુવિધા), સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓમાં યુનિકોર્ન (૧ બિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્ય ધરાવતી કંપનીઓ) ની વધતી સંખ્યા, ફાઈવ-જી ની મદદ અને સિક્સ - જી ટેકનોલોજી વગેરેમાંથી ઉદભવતી નવીનતાઓ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના જાદુમાં અનેકગણો વધારો થઈ ગયો છે. પરંતુ આ બધું વાસ્તવિકતામાં ફેરવવા માટે, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મૂળભૂત ટેલિકોમ્યુનિકેશન નેટવર્કને મજબૂત બનાવવું જોઈએ અને મોબાઇલ ગ્રાહકોની સંખ્યામાં વધારો કરવો જોઈએ. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ટેલિકોમ્યુનિકેશન ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ સુવિધાઓના સંદર્ભમાં દેશના શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારો વચ્ચેનો તફાવત નોંધપાત્ર રીતે ઘટયો છે, પરંતુ આ દિશામાં હજુ પણ ઘણો લાંબો રસ્તો કાપવાનો બાકી છે.
સરકાર ડિજિટલ ઈન્ડિયા અને સ્ટાર્ટઅપ ઈન્ડિયા સહિત અનેક મુખ્ય યોજનાઓ ચલાવી રહી છે, પરંતુ જો આપણે જમીની સ્તરે તફાવત જોવા ચાહતા હોઈએ તો નીતિ નિર્માતાઓએ ટેલિકોમ ઉદ્યોગ અને ગ્રાહકોની જરૂરિયાતોને સમજવી પડશે. વિકસિત ભારતના ધ્યેયને હાંસલ કરવા માટે, અન્ય માળખાગત સુવિધાઓ અને સામાજિક-આર્થિક પગલાંની સાથે ગ્રામીણ ટેલિડેન્સિટી વધારવી પડશે. પરંતુ ભલે તે સેટેલાઇટ ટેલિકોમ્યુનિકેશનનો વિસ્તાર કરવાનો હોય કે યુનિકોર્નની દુનિયાને મજબૂત કરવાનો હોય કે ઝડપી વાણિજ્યને વિસ્તરણ કરવાની મંજુરી આપવાનો હોય, આ બધું શક્ય બનાવવા માટે માર્ગમાં આવતા તમામ અવરોધોને દૂર કરવા પડશે.
તાજેતરમાં નીતિ આયોગના સીઈઓ અનુરાગ જૈને કહ્યું કે ૨૦૪૭ સુધીમાં ૩૦ ટ્રિલિયન ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનવાની મહત્વાકાંક્ષા સાથે, વાસ્તવિકતા એ છે કે દેશનો ૯૦ ટકા વિકાસ કરવાનો છે. તેથી, હજુ પણ ગ્રામીણ ભારતનો લગભગ અડધો ભાગ એક યા બીજા કારણોસર ટેલિકોમ સેવાઓથી વંચિત છે, જેનો અર્થ એ થાય કે ત્યાં વિકાસ બાકી છે. આ ઘટની પૂર્તિ કરવા કાજે ડિજિટલ અર્થતંત્ર તો આગળ વધશે જ, પરંતુ વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન પણ પાંખો પકડશે. ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ટેલિફોન ગ્રાહકોની સંખ્યા શહેરી વિસ્તારોની નજીક પહોંચી રહી છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ સુધીમાં, શહેરી ટેલિફોન ગ્રાહકોની સંખ્યા ૬૬.૦૪ કરોડ હતી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે વધીને ૫૨.૭૮ કરોડ થઈ ગઈ હતી. મોબાઈલ સેવાઓમાં અંતર હજી પણ ઓછું છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં તેના ૬૨.૫૫ કરોડ કનેક્શન અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૫૨.૪૮ કરોડ કનેક્શન હતા. પરંતુ ટેલિડેન્સિટી ડેટા (વિસ્તારમાં ૧૦૦ લોકો દીઠ ટેલિફોન કનેક્શનની સંખ્યા) શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારો વચ્ચેના અંતરનું સાચું ચિત્ર દર્શાવે છે. શહેરી વિસ્તારોમાં ટેલિડેન્સિટી ૧૩૧.૩૧ હોવાનું નોંધાયું છે, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે માત્ર ૫૮.૩૯ છે. એક દાયકા પાછળ જઈએ તો, ઓગસ્ટ ૨૦૧૪ માં, શહેરી વિસ્તારોમાં ટેલિ-ડેન્સિટી ૧૪૭.૫૪ હતી, જે આજ કરતા ઘણી વધારે છે. બીજી બાજુ, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તે માત્ર ૪૪.૬૭ હતી.