ભવાની માતાના મંદિર સાથે જોડાયેલો સુરતના ગરબાનો 450 વર્ષ જૂનો ઇતિહાસ

Surat Navratri Special : સુરતમાં નવરાત્રી દરમિયાન ઠેરઠેર ભવ્ય આયોજન સાથે આધુનિક ગરબાની રમઝટ જામી છે, ત્યારે કોટ વિસ્તારના ભવાની વડ ખાતે આવેલા ભવાની માતાજીના મંદિરમાં આજે ત્રીજના દિવસે સાલગીરાનો અવસર છે. સ્થાનિક લોકવાયકા મુજબ, સુરતમાં શેરી ગરબાની શરૂઆત આ મંદિરેથી થઈ હતી અને ત્યારબાદ આ પરંપરા શહેરની અન્ય શેરીઓમાં પ્રસરી હતી. આશરે 450 વર્ષ જૂની આ પરંપરામાં સમય સાથે ગરબાનું સ્વરૂપ બદલાયું છે. અગાઉ તાળીઓના તાલે માતાજીની સ્તુતિ સાથે રમાતા ગરબાની પરંપરા આજે પણ ભવાની વડના રહેવાસીઓએ જાળવી રાખી છે. જોકે, અગાઉની સરખામણીએ ગરબામાં જોડાતા ભક્તોની સંખ્યા ઘટી છે, પરંતુ મંદિરનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ આજે પણ જળવાયેલું છે.
આજના સમયમાં મોટા મેદાનો અને પાર્ટી પ્લોટમાં ડીજે, લાઇટિંગ અને આધુનિક સંગીતના તાલે ગરબા રમાય છે, જ્યારે જૂના સુરતના શેરી ગરબાની ઓળખ માતાજીની આરાધના, પરંપરાગત લોકગીતો અને તાળીઓના તાલ સાથે જોડાયેલી હતી. ભવાની વડ ખાતે માતાજીની સ્તુતિ સાથે ગરબા રમવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાની સ્થાનિક માન્યતા છે. ત્યારબાદ શહેરની પોળો અને શેરીઓમાં નવરાત્રી દરમિયાન ગરબા રમવાની પરંપરા વિકસી હતી. સમય જતાં ગરબાનું સ્વરૂપ બદલાતું ગયું અને ભવ્ય આયોજનોનું પ્રમાણ વધ્યું, પરંતુ શેરી ગરબાની પાછળ રહેલી ધાર્મિક શ્રદ્ધા આજે પણ જૂના સુરતના સાંસ્કૃતિક વારસાનો મહત્વનો હિસ્સો છે.
મંદિરના પૂજારી રોશન ગોસ્વામીના જણાવ્યા મુજબ, તેમના પરિવારની સાત પેઢીઓ અહીં પૂજા કરતી હતી અને હાલ તેઓ આઠમી પેઢી તરીકે પૂજાની પરંપરા આગળ ધપાવી રહ્યા છે. તેમના વડવાઓ પાસેથી મળેલી માહિતી મુજબ, ભવાની માતાજીનું મંદિર સુરતની જૂની ધાર્મિક પરંપરા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. ભવાની વડ ખાતે આજે અગાઉની સરખામણીએ ગરબામાં જોડાતા ભક્તોની સંખ્યા ઘટી છે. નવરાત્રીની ઉજવણીનું સ્વરૂપ બદલાતાં મોટા આયોજનો અને આધુનિક ગરબા તરફ લોકોનો ઝોક વધ્યો છે. તેમ છતાં, ભવાની વડના રહેવાસીઓએ પરંપરાગત ગરબાની ઓળખ જાળવી રાખી છે. અહીં ગરબો માત્ર નવરાત્રીની ઉજવણી પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ પેઢીઓથી ચાલી આવતી ધાર્મિક આસ્થા અને સ્થાનિક સામૂહિક જીવન સાથે પણ જોડાયેલો છે. આથી ભક્તોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં મંદિરનું ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્ત્વ ઘટ્યું નથી.
નવરાત્રીની ત્રીજના દિવસે ભવાની માતાજીના મંદિરમાં સાલગીરાનો અવસર આ પરંપરાને ફરી ઉજાગર કરે છે. સુરતમાં ગરબાની શરૂઆત ભવાની વડથી થઈ હોવાની લોકવાયકા અને અહીંથી શેરી ગરબાની પરંપરા અન્ય વિસ્તારોમાં પ્રસરી હોવાની માન્યતા આ મંદિરને વિશિષ્ટ ઓળખ આપે છે. આધુનિક ગરબાની વધતી લોકપ્રિયતા વચ્ચે ભવાની વડની પરંપરા જૂના સુરતના સાંસ્કૃતિક મૂળની યાદ અપાવે છે. આશરે 450 વર્ષથી ચાલી આવતી આ પરંપરાને જીવંત રાખવી એ માત્ર મંદિર કે વિસ્તાર પૂરતી બાબત નથી, પરંતુ સુરતના ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાને જાળવી રાખવા સાથે જોડાયેલી છે.
છત્રપતિ શિવાજીએ પણ ભવાની માતાના દરબારમાં મસ્તક નમાવ્યું હોવાની લોકવાયકા
સુરતના ભવાની વડ ખાતે આવેલા ભવાની માતાજીના મંદિર સાથે માત્ર શેરી ગરબાની 450 વર્ષ જૂની પરંપરા જ નહીં, પરંતુ મરાઠા શાસક છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો ઇતિહાસ પણ જોડાયેલો હોવાનું કહેવાય છે. સ્થાનિક લોકવાયકા અનુસાર, સુરત પરની તેમની અંતિમ ચઢાઈ દરમિયાન છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ભવાની માતાજીના દર્શન કરવા મંદિર ખાતે આવ્યા હતા અને માતાજીના આશીર્વાદ મેળવ્યા હતા. મંદિર પરિસરમાં તેમણે ‘જય માં ભવાની’ના બુલંદ નારા લગાવ્યા હોવાની પણ લોકવાયકા પ્રચલિત છે. આમ, જૂના સુરતના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાનું પ્રતીક ગણાતા ભવાની માતાજીના મંદિર સાથે ગરબાની પરંપરાની સાથે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજની સ્મૃતિ પણ જોડાયેલી હોવાનું સ્થાનિકો માને છે.