Explainer: FCRA બિલને લઈને અમેરિકાથી માંડીને ચર્ચ-મસ્જિદો સુધી હલચલ, જાણો શું છે આ કાયદો
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
Summarized by AI; it may make mistakes. Check important info
FCRA Amendment Bill Explained: વિદેશી ફંડિંગને લઈને ભારત સરકાર એક મોટો કાયદાકીય ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે, એટલે કે FCRA (ફોરેન કન્ટ્રિબ્યુશન રેગ્યુલેશન એક્ટ) માં સુધારો. આ બિલને લઈને દેશમાં વિપક્ષથી લઈને ધાર્મિક સંગઠનો સુધી નારાજગી જોવા મળી રહી છે. હવે અમેરિકાએ પણ આ અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. 12 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ બિલ પર સંસદમાં ચર્ચા થાય તે પહેલાં મુખ્ય સવાલ એ જ છે કે, FCRA આખરે શું છે, મસ્જિદ-ચર્ચ પર સંકટ કેમ છે, અને સરકાર તેમાં શું ફેરફાર કરવા માંગે છે.
સૌથી પહેલાં જાણો FCRA બિલ શું છે?
FCRA એ વિદેશી ફંડિંગને નિયંત્રિત કરતો કાયદો છે. તેને 1976માં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ ઈમરજન્સી દરમિયાન બનાવ્યો હતો. તેનો હેતુ ભારતીય NGOમાં વિદેશી તાકાતોનું ફંડિંગ રોકવાનો હતો, જેથી વિદેશી નાણાં દ્વારા ભારતની આંતરિક બાબતોને પ્રભાવિત ન કરી શકાય. 2010માં મનમોહન સિંહ સરકારે અને 2020માં મોદી સરકારે આ કાયદાને વધુ કડક બનાવ્યો હતો. 2020ના ફેરફારો મુજબ NGO હવે માત્ર 20% વિદેશી નાણાં વહીવટી ખર્ચ (Administrative expense)માં વાપરી શકે છે, અને તમામ વિદેશી ફંડ દિલ્હીની SBI બ્રાન્ચના નિશ્ચિત ખાતામાં જ મેળવવું પડે છે.
FCRA બિલમાં સરકાર હવે શું ફેરફાર કરવા માંગે છે?
આ બિલ 25 માર્ચ 2026ના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ વિપક્ષના હંગામાના કારણે પાસ થઈ શક્યું ન હતું. હવે તેને 12 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સંસદમાં ચર્ચા માટે રાખવામાં આવી શકે છે. કેન્દ્ર સરકાર તેમાં મુખ્ય સુધારા કરવા માંગે છે.
કામ અને વિસ્તારની સ્પષ્ટતા: સંસ્થાઓએ હવે રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ પર સ્પષ્ટ લખવું પડશે કે, વિદેશી નાણાં કયા કામ માટે અને કયા રાજ્ય/UT માં વપરાશે.
'ડેઝિગ્નેટેડ ઓથોરિટી' ની રચના: સરકાર એક નવી ઓથોરિટી બનાવશે, જે તે NGOના વિદેશી ફંડથી બનેલી મિલકતોને જપ્ત કરી શકશે, મેનેજ કરી શકશે કે વેચી શકશે, જેનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન રદ કે સમાપ્ત થઈ જાય છે.
ઓટોમેટિક સમાપ્તિ (Cessation): જો કોઈ સંસ્થા 5 વર્ષ પછી પોતાનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન રિન્યૂ નથી કરતી, તો તેનું સર્ટિફિકેટ ઓટોમેટિક સમાપ્ત માનવામાં આવશે, અને મિલકત ઓથોરિટી પાસે જતી રહેશે.
ન્યૂનતમ ખર્ચની શરત: NGO એ પોતાનું લાયસન્સ બચાવવા દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા 10 લાખ રૂપિયા વિદેશી ફંડ એકાઉન્ટમાંથી ખર્ચવા પડશે.
સજાની મુદતમાં ઘટાડો: નિયમ ભંગ પર મહત્તમ સજા 5 વર્ષથી ઘટાડીને 1 વર્ષ કરવામાં આવી છે.
ધાર્મિક સ્થળોનું સ્વરૂપ: જો જપ્ત કરાયેલી મિલકત કોઈ પૂજા સ્થળ હોય, તો તેનું ધાર્મિક સ્વરૂપ બદલી શકાશે નહીં.
'મિલકત જપ્તી' ની જોગવાઈ પર વિવાદ કેમ?
સૌથી વધુ વિરોધ સેક્શન 14B અને 16A ને લઈને છે. તેના હેઠળ જો કોઈ NGOનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન રિન્યૂ ન થાય (ચૂકથી કે ટેકનિકલ કારણોસર), તો તેની તમામ વિદેશી ફંડથી બનેલી મિલકત સરકારના કબજામાં જતી રહેશે, પછી તે શાળા, હોસ્પિટલ, ચર્ચ કે મસ્જિદ જ કેમ ન હોય.
કેરળ, મિઝોરમ અને પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં ઈસાઈ મિશનરી સંસ્થાઓ દાયકાઓથી વિદેશી ફંડથી ચાલે છે. કોંગ્રેસ સાંસદ શશી થરૂરના જણાવ્યા મુજબ, કડક નિયમોના કારણે વિદેશી ફંડિંગમાં પહેલાથી જ 87% નો ઘટાડો થયો છે.
આ બિલ પર અમેરિકાએ કેમ વાંધો ઉઠાવ્યો?
અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટીના સભ્ય રિલે મુરે આ બિલની ટીકા કરતા X પર પોસ્ટ કરી હતી કે, ભારતની સંસદ FCRA સુધારો કરીને ચર્ચ અને ધાર્મિક ચેરિટીનું સરકારી સંપાદન કરવા જઈ રહી છે, જે ચિંતાનો વિષય છે.
સરકારનો પક્ષ
ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ઈસાઈ સંગઠનોના પ્રતિનિધિમંડળ અને મિઝોરમના CM લાલદુહોમા સાથે મુલાકાત કરીને સ્પષ્ટતા કરી હતી કે;
FCRA બિલ 'ધર્મ-નિરપેક્ષ' છે, અને તે કોઈ ચોક્કસ ધર્મને નિશાન બનાવતું નથી.
કાયદો ભૂતકાળની તારીખથી (Retroactive) લાગુ નહીં થાય.
ધાર્મિક સ્થળોનું સ્વરૂપ જળવાઈ રહેશે.
શું સંસદમાં બિલ પાસ થઈ જશે?
FCRA સુધારો એક સામાન્ય વિધેયક છે, જેને પાસ કરવા માટે માત્ર સાધારણ બહુમતી (50%+1) ની જરૂર છે. લોકસભામાં NDA પાસે 318 અને રાજ્યસભામાં 152 સીટો છે, જે બહુમતીના આંકડા કરતાં વધુ છે. જેથી સરકાર પાસે બિલ પાસ કરાવવા માટે પૂરતું સંખ્યાબળ ઉપલબ્ધ છે.
