Explainer: નાના વેપારીઓથી માંડીને ખેડૂતોને સરકાર આપે છે લોન, જાણો કેન્દ્રની 11 સહાય યોજના

11 Loan Schemes for the MSME Sector : તમારે પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવો હોય કે પછી ચાલુ ધંધાનો વ્યાપ વધારવો હોય, સૌથી મોટો પડકાર મૂડી (નાણાં)નો હોય છે. સામાન્ય રીતે બેંકોના કડક નિયમો અને ગેરંટી (કોલેટરલ)ના અભાવે નાના વેપારીઓ, મહિલાઓ, કારીગરો અને ખેડૂતો લોન મેળવવામાં મુશ્કેલી અનુભવતા હોય છે. સામાન્ય નાગરિકોની આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ધિરાણ પ્રક્રિયાને અત્યંત સરળ, ડિજિટલ અને પારદર્શક બનાવી છે.

11 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે છેવાડાના માનવી સુધી લોનની સરળ સુલભતા પહોંચાડવા માટે સરકારે વહીવટી અને ડિજિટલ સુધારા કર્યા છે. આજે JanSamarth Portal, PSB Loans in 59 Minutes, Udyamimitra અને PM SVANidhi જેવા ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ પરથી લાંબા કાગળકામ વિના ખૂબ જ ઝડપથી લોન મંજૂર થઈ રહી છે. સરકાર દ્વારા શેરી ફેરિયાથી લઈને મોટા ઉદ્યોગસાહસિકો માટે ₹10,000 થી લઈને ₹10 કરોડ સુધીની લોન આપતી મુખ્ય 11 લોન યોજનાઓ ચલાવવામાં આવી રહી છે. આવો, જાણીએ આ તમામ યોજનાઓની વિગતવાર માહિતી.

1… પ્રધાનમંત્રી મુદ્રા યોજના (PMMY)

નાના અને સૂક્ષ્મ વ્યવસાયોને કોઈપણ પ્રકારની ગેરંટી (કોલેટરલ) વગર નાણાકીય સહાય આપવા માટે આ યોજના અમલમાં છે. તેમાં વ્યવસાયના સ્તર મુજબ ત્રણ શ્રેણીમાં લોન મળે છે.

• શિશુ લોન: ₹50,000 સુધી
• કિશોર લોન: ₹50,000 થી ₹5 લાખ સુધી
• તરુણ પ્લસ લોન: ₹5 લાખથી ₹20 લાખ સુધી

2… પ્રધાનમંત્રી રોજગાર સર્જન કાર્યક્રમ (PMEGP)

આ યોજના નવા વ્યવસાય અને ઉદ્યોગ સ્થાપવા માંગતા યુવાનો માટે સબસિડી સાથેની ધિરાણ યોજના છે.

• ઉત્પાદન (Manufacturing) ક્ષેત્ર: ₹50 લાખ સુધીની લોન
• સેવા (Service) ક્ષેત્ર: ₹20 લાખ સુધીની લોન
• સબસિડી: કેટેગરી અને વિસ્તાર (ગ્રામીણ કે શહેરી) મુજબ 15% થી 35% સુધીની સરકારી સબસિડી મળવાપાત્ર છે.

3… ક્રેડિટ ગેરંટી ફંડ ટ્રસ્ટ ફોર માઇક્રો એન્ડ સ્મોલ એન્ટરપ્રાઇઝિસ (CGTMSE)

સૂક્ષ્મ અને નાના ઉદ્યોગો (MSME) મોટો વ્યવસાય સ્થાપી શકે તે માટે કોઈપણ મિલકત ગીરો રાખ્યા વિના ₹10 કરોડ સુધીની લોન અપાય છે. આ યોજના હેઠળ સરકાર પોતે બેંકોને લોનની ગેરંટી આપે છે, જેથી ઉધાર લેનારા તરફથી કોઈ ડિફોલ્ટ થાય તો ટ્રસ્ટ દ્વારા બેંકને ચોક્કસ નુકસાન ભરપાઈ કરાય છે.

4… SIDBI મેક ઇન ઇન્ડિયા સોફ્ટ લોન ફંડ (SMILE)

દેશમાં 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનને વેગ આપવા અને MSME એકમોનું નાણાકીય માળખું મજબૂત કરવા SIDBI દ્વારા રાહત દરે સોફ્ટ લોન આપવામાં આવે છે.

• સાધન-સામગ્રી (Equipment) ખરીદવા માટે ઓછામાં ઓછી ₹10 લાખ અને અન્ય વ્યવસાયિક જરૂરિયાત માટે ₹25 લાખથી લોનની શરૂઆત થાય છે.
• આ લોનની ચુકવણી માટે 3 વર્ષના મોરેટોરિયમ સાથે કુલ 10 વર્ષ સુધીનો સમયગાળો મળે છે.

5… 59 મિનિટમાં PSB લોન (PSB Loans in 59 Minutes)

વેપારીઓને તાત્કાલિક લોન મંજૂરી આપવા માટે આ એક આધુનિક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે.

• આ પોર્ટલ દ્વારા ₹1 લાખ થી ₹5 કરોડ સુધીની લોનની સૈદ્ધાંતિક (In-principle) મંજૂરી માત્ર 59 મિનિટમાં મળી જાય છે.
• શરતો: અરજદાર પાસે આવકવેરા રિટર્ન (ITR) અને GST રજીસ્ટ્રેશન હોવું જરૂરી છે. આ લોનનો વ્યાજ દર આશરે 8.5% થી શરૂ થાય છે.

6… સ્ટેન્ડ-અપ ઈન્ડિયા યોજના (Stand-Up India Scheme)

મહિલાઓ અને અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિ (SC/ST) વર્ગના લોકોને ઉદ્યોગસાહસિક બનાવવા માટે આ મહત્ત્વાકાંક્ષી યોજના છે.

• દરેક શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકની શાખાએ ઓછામાં ઓછી એક મહિલા અને એક SC/ST ઉદ્યોગસાહસિકને નવો (Greenfield) પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા માટે ₹10 લાખ થી ₹1 કરોડ સુધીની લોન આપવી ફરજિયાત છે.

7… ઉદ્યોગિણી યોજના (Udyogini Scheme)

મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે રાજ્ય મહિલા વિકાસ નિગમો અને સરકારી બેંકો દ્વારા આ યોજના ચલાવવામાં આવે છે.

• નાના વેપાર અને સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરતી મહિલાઓને ₹3 લાખ સુધીની લોન આપવામાં આવે છે.
• આમાં લાયકાત ધરાવતી મહિલાઓને વ્યાજમાં વિશેષ સબસિડી પણ મળે છે, જેથી તેઓ પોતાના પગ પર ઊભા રહી શકે.

8… પીએમ સ્વનિધિ યોજના (PM SVANidhi)

શેરી વિક્રેતાઓ (Street Vendors) અને લારી-ગલ્લાવાળા ભાઈ-બહેનોને રોજિંદી કાર્યકારી મૂડી મળી રહે તે માટે આ યોજના ખૂબ જ લોકપ્રિય બની છે.

• પ્રથમ તબક્કો: ₹10,000 ની લોન
• બીજો તબક્કો (પહેલી લોનની સમયસર ચુકવણી પર): ₹20,000 ની લોન
• ત્રીજો તબક્કો: ₹50,000 સુધીની લોન
• સમયસર લોન ભરપાઈ કરનારને વાર્ષિક 7% વ્યાજ સબસિડી અને ડિજિટલ વ્યવહારો પર કેશબેકનો લાભ મળે છે.

9… પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના (PM Vishwakarma)

સુથાર, લુહાર, સોની, કુંભાર, દરજી, મોચી જેવા 18 પરંપરાગત કારીગરો અને શિલ્પકારોના કૌશલ્ય વિકાસ માટે આ યોજના લાગુ કરાઈ છે.

• કારીગરોને કોઈપણ ગેરંટી વિના 5% ના રાહત દરે ₹3 લાખ સુધીની લોન આપવામાં આવે છે.
• પ્રથમ તબક્કો: ₹1 લાખ
• બીજો તબક્કો: ₹2 લાખ (પહેલી લોનની નિયમિત ચુકવણી બાદ)
• આ સાથે કારીગરોને આધુનિક ટૂલકિટ અને સ્કિલ ટ્રેનિંગ પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

10… કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC)

ખેડૂતો અને પશુપાલકોને વાવણી, બિયારણ, ખાતર અને અન્ય કૃષિ જરૂરિયાતો માટે તાત્કાલિક ધિરાણ આપવા માટે KCC શ્રેષ્ઠ સાધન છે.

• ખેડૂતોને ખૂબ જ ઓછા વ્યાજ દરે સરળ લોન મળે છે.
• સામાન્ય રીતે આ લોનનો મૂળ વ્યાજ દર 7% હોય છે, પરંતુ સમયસર ચૂકવણી કરવા પર સરકાર દ્વારા 3% વ્યાજ સબસિડી મળતાં ખેડૂતને અસરકારક રીતે માત્ર 4% વ્યાજ દરે જ લોન પડે છે.

11… નાબાર્ડ ગ્રામીણ ધિરાણ સહાય (NABARD Rural Credit)

નેશનલ બેંક ફોર એગ્રિકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (NABARD) ગ્રામીણ અર્થતંત્રને વેગ આપતી સર્વોચ્ચ સંસ્થા છે.

• નાબાર્ડ સામાન્ય નાગરિકોને સીધી લોન આપતી નથી, પરંતુ તે સરકારી યોજનાઓ હેઠળ પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs), સહકારી બેંકો અને વાણિજ્યિક બેંકોને પુનર્ધિરાણ (Re-finance) અને સબસિડી સહાય પૂરી પાડે છે, જેથી છેવાડાના ગ્રામીણ ખેડૂતો અને કુટીર ઉદ્યોગો સુધી નાણાકીય સહાય પહોંચી શકે.

સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ આ ડિજિટલ પોર્ટલ અને યોજનાઓએ બેંકિંગ સિસ્ટમને સામાન્ય માણસના ઘર સુધી પહોંચાડી દીધી છે. જો તમે પણ નવો વ્યવસાય શરૂ કરવા કે ખેતી-ઉદ્યોગનું વિસ્તરણ કરવા માંગતા હોવ, તો તમારી યોગ્યતા મુજબની યોજના પસંદ કરીને નજીકની બેંક શાખા અથવા સંબંધિત પોર્ટલ પરથી સરળતાથી અરજી કરી શકો છો.