Explainer: સાંસદોની સંખ્યા 816 થઈ જશે તો સરકારી તિજોરી પર કેટલો બોજ વધશે? જાણો હિસાબ

Delimitation Bill Monsoon Session 2026 : સંસદનું ચોમાસું સત્ર તેના અંતિમ તબક્કામાં છે અને રાજકીય વર્તુળોમાં FCRA સુધારાથી લઈને સીમાંકન સુધીના ઘણા મહત્વના મુદ્દાઓ પર હલચલ તેજ છે. સીમાંકન પછી ભારતની લોકશાહી વ્યવસ્થામાં મોટો વહીવટી અને નાણાકીય બદલાવ જોવા મળશે. આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી મોટો સવાલ એ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે જનપ્રતિનિધિઓની સંખ્યા વધવાથી સરકારી તિજોરી પર તેની કેટલી સીધી અસર પડશે. હાલમાં 543 બેઠકો ધરાવતી લોકસભાનો વ્યાપ વધીને 816 બેઠકો સુધી થવાનો અંદાજ છે.

સીમાંકન પછી સંસદનું ચિત્ર કેવી રીતે બદલાશે?

લોકસભા બેઠકોના પુનર્ગઠન અને મહિલા અનામત કાયદા (33 ટકા)ના અમલીકરણને ધ્યાનમાં રાખીને સીમાંકનની યોજના બનાવવામાં આવી છે. હાલમાં દેશમાં કુલ 543 લોકસભા બેઠકો છે, જેને વધારીને 816 કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે, સંસદમાં 273 નવા સાંસદો ઉમેરાશે, જે વર્તમાન સંખ્યામાં લગભગ 50 ટકાનો વધારો છે. વસ્તીગણતરી પછી વર્ષ 2029ની સામાન્ય ચૂંટણીઓથી આ નવી વ્યવસ્થા લાગુ થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

હાલમાં એક સાંસદ પાછળ કેટલો ખર્ચ થાય છે?

સરકાર એક સાંસદની જવાબદારીઓ અને સંસદીય કામગીરીના સુચારુ સંચાલન માટે પૂરતી વ્યવસ્થા કરે છે. આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો એક સાંસદને દર મહિને 1.24 લાખ રૂપિયાનો મૂળ પગાર મળે છે. આ સાથે પોતાના ક્ષેત્રના સંપર્ક અને કામકાજ માટે 70,000 રૂપિયા પ્રતિ માસનું મતવિસ્તાર ભથ્થું અને ઓફિસ સંચાલન માટે 60,000 રૂપિયા પ્રતિ માસનું ઓફિસ ભથ્થું આપવામાં આવે છે. જ્યારે સંસદનું સત્ર ચાલતું હોય ત્યારે તેમને 2,500 રૂપિયા પ્રતિદિનનું દૈનિક ભથ્થું પણ ચૂકવવામાં આવે છે.

મળતા ભથ્થાં અને વિવિધ સુવિધાઓ

પગાર ઉપરાંત જનપ્રતિનિધિઓને અન્ય ઘણી મૂળભૂત અને વિશેષ સુવિધાઓ મળે છે. જેમાં નવી દિલ્હીમાં મફત સરકારી આવાસ, અમર્યાદિત ટ્રેન અને હવાઈ મુસાફરીનો પાસ, મફત વીજળી, પાણી અને ટેલિફોન કનેક્શન શામેલ છે. જો માત્ર પગાર, દૈનિક ભથ્થાં અને અન્ય પ્રત્યક્ષ સુવિધાઓનું આકલન કરવામાં આવે, તો એક સાંસદના ભથ્થાં અને સુવિધાઓનો વાર્ષિક સરેરાશ ખર્ચ લઘુત્તમ 30 લાખ રૂપિયા થાય છે. જોકે, અપ્રત્યક્ષ અને સમગ્ર સંસદીય સુવિધાઓને ઉમેરીએ તો આ આંકડો 30 લાખથી લઈને 4 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે.

સીમાંકન પછી સરકાર પર કેટલો બોજ પડશે?

જો સીમાંકન પછી 273 નવા સાંસદો ઉમેરાય છે, તો પગાર અને ભથ્થાંની બાબતમાં ખર્ચ વધવો નક્કી છે. જો એક સાંસદ પર લઘુત્તમ પ્રત્યક્ષ વાર્ષિક ખર્ચ 30 લાખ રૂપિયા પણ ગણવામાં આવે, તો માત્ર આ 273 વધારાના સાંસદોના પગાર અને ભથ્થાંનો પ્રત્યક્ષ વાર્ષિક ખર્ચ લગભગ 81.9 થી 85 કરોડ રૂપિયા વધી જશે. આ એ રકમ છે, જે સીધી રીતે સાંસદોના વ્યક્તિગત ખાતાઓ, ઓફિસો અને ભથ્થાંમાં ટ્રાન્સફર થશે.

વિકાસ નિધિનો વધતો વ્યાપ

દરેક સાંસદને પોતાના સંસદીય ક્ષેત્રમાં પાયાના માળખાકીય અને સામાજિક વિકાસ કામો કરાવવા માટે સાંસદ સ્થાનિક વિસ્તાર વિકાસ યોજના (MPLAD) હેઠળ દર વર્ષે 5 કરોડ રૂપિયાનું ફંડ આપવામાં આવે છે. જ્યારે સંસદમાં 273 નવા સભ્યો ઉમેરાશે, ત્યારે માત્ર વિકાસ નિધિ તરીકે જ સરકારે દર વર્ષે 1,365 કરોડ રૂપિયા વધારાના ફાળવવા પડશે. આ રકમ સીધી રીતે નવા મતવિસ્તારોના સ્થાનિક વિકાસ કામોમાં વાપરવામાં આવશે.

ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સુરક્ષાની જરૂરિયાતો

સાંસદોની સંખ્યા વધવાની અસર માત્ર કાગળ પરના બજેટ સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ દિલ્હીમાં તેના માટે નવું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર કરવું પડશે. નવા 273 જનપ્રતિનિધિઓને રહેવા માટે રાજધાનીમાં લ્યુટિયન્સ કે આસપાસના વિસ્તારોમાં નવા આવાસોનું નિર્માણ, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને નવા સંસદ ભવનની અંદર તકનીકી વ્યવસ્થાઓને અપડેટ કરવી પડશે. વીઆઈપી સુરક્ષા, વધારાનો સ્ટાફ અને પરિવહન સુવિધાઓ ઉમેર્યા પછી કુલ વધારાનું બજેટ 1,200 કરોડથી 2,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે.

સાંસદોની સંખ્યા કેમ વધારવામાં આવી રહી છે?

સાંસદોની સંખ્યા વધારવાનો મુખ્ય તર્ક વસ્તી અને જનપ્રતિનિધિઓના ગુણોત્તરને સંતુલિત કરવાનો છે. વર્તમાન સમયમાં ભારતમાં એક લોકસભા સાંસદ સરેરાશ 25 લાખથી વધુ નાગરિકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે વિશ્વના ઘણા વિકસિત લોકશાહી દેશોની સરખામણીમાં ઘણો વધારે છે. સીમાંકન અને મહિલા અનામતથી સંસદમાં મહિલાઓ માટે 273 અનામત બેઠકો નક્કી થશે, જેનાથી જનતા સુધી પોતાના પ્રતિનિધિઓની પહોંચ સરળ બનશે.