અમેરિકા અને સાઉદીના દબાણમાં પાકિસ્તાને ઈરાનની પીઠમાં છરો ભોંક્યો, બે બોર્ડર બંધ કરી!

Pakistan Closed Two Borders With Iran: પાકિસ્તાને ઈરાન સાથેના બે પ્રમુખ બોર્ડર પાર વ્યાપાર માર્ગો અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી દીધા છે. ગબદ-રિમનાન અને તફ્તાન ક્રોસિંગ પર વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ રોકી દેવામાં આવી છે. ઈસ્લામાબાદનું કહેવું છે કે, આ પગલું સુરક્ષા વધારવા અને તસ્કરી રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. સરહદની બંને બાજુ સેંકડો ટ્રકો ફસાયેલા છે.

LPG જેવી જરૂરી વસ્તુઓનો પુરવઠો ખોરવાઈ જવાનું જોખમ ઊભું થયું છે. થોડા મહિનાઓ પહેલા જ બંને દેશો વાર્ષિક દ્વિપક્ષીય વેપારને 10 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાની વાતો કરી રહ્યા હતા અને સંબંધોને ભાઈચારો ગણાવી રહ્યા હતા. પરંતુ પાકિસ્તાનની આદત ધોખો આપવાની અને પીઠમાં છરો ભોંકવાની છે. પાકિસ્તાનના વાણિજ્ય મંત્રાલયે એક મેમોરેન્ડમ બહાર પાડીને અગાઉના આદેશને રદ કરી દીધો છે.

બલૂચિસ્તાન સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે આ અસ્થાયી બંધ સુરક્ષા સુધારવા, તસ્કરી રોકવા અને સરહદ વ્યવસ્થાપનને અસરકારક બનાવવા માટે છે. ક્વેટા ચેમ્બર ઓફ કોમર્સે વેપારીઓને નવા ઓર્ડર ન આપવાની સલાહ આપી છે. એલપીજી, ચોખા, ફળો અને અન્ય સામાન લઈને અંદાજે બે હજાર ટ્રકો ફસાયેલા હોવાના અહેવાલ છે.

ગબદ-રિમનાન માર્ગ પરથી દરરોજ હજારો ટન LPG આવતી હતી, જેના કારણે પાકિસ્તાનના ઊર્જા પુરવઠાને અસર થઈ શકે છે. કેટલાક સ્થળોએ મુસાફરોની અવરજવર ચાલુ છે, પરંતુ વેપાર ઠપ થઈ ગયો છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે તેને તકનીકી મુદ્દો અને સાવચેતીનું પગલું ગણાવ્યું છે. બંને દેશોના અધિકારીઓ વાતચીત કરી રહ્યા છે અને ટૂંક સમયમાં સ્થિતિ સામાન્ય થવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

ભાઈચારાના સંબંધો અને બિઝનેસ ટાર્ગેટ

પાકિસ્તાન અને ઈરાન લાંબા સમયથી પાડોશી અને સાંસ્કૃતિક રીતે નજીકના દેશો રહ્યા છે. બંનેએ વેપાર વધારવા માટે સંયુક્ત બોર્ડર માર્કેટ, બાર્ટર સિસ્ટમ અને ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ તરફ કામ કર્યું હતું. ઓગસ્ટમાં સંયુક્ત વેપાર સમિતિની બેઠકમાં 10 અબજ ડોલરનો ટાર્ગેટ દોહરાવવામાં આવ્યો હતો.

દ્વિપક્ષીય વેપાર અગાઉ વધીને આશરે ત્રણ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો હતો. ઈરાનથી વીજળીની આયાત કરવા અને નવા ક્રોસિંગ ખોલવા અંગે પણ ચર્ચા ચાલી રહી હતી. આવી સ્થિતિમાં અચાનક વેપાર બંધ થઈ જવો ઘણા લોકો માટે ચોંકાવનારો છે. સરહદી વિસ્તારમાં સુરક્ષા સમસ્યાઓ જૂની છે. બલૂચિસ્તાન અને સિસ્તાન-બલૂચિસ્તાન પ્રાંતોમાં તસ્કરી, ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અને અસ્થિરતા સામાન્ય રહી છે. પાકિસ્તાનનું કહેવું છે કે, સરહદ વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા માટે આ જરૂરી હતું.

સત્તાવાર નિવેદનોમાં સુરક્ષા અને તસ્કરીને મુખ્ય કારણો ગણાવવામાં આવ્યા છે. કેટલાક નિરીક્ષકો પ્રાદેશિક ભૂ-રાજકારણનો પણ ઉલ્લેખ કરે છે, પરંતુ તેની પુષ્ટિ કરતા પુરાવા મર્યાદિત છે. ઈરાન પરના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને કારણે વેપાર પહેલાથી જ જટિલ હતો. પાકિસ્તાન પોતાની સરહદો પર નિયંત્રણ મજબૂત કરવા માગે છે, ખાસ કરીને જ્યારે સ્થાનિક સુરક્ષાના પડકારો યથાવત છે.

આ પગલાથી સ્થાનિક વેપારીઓને નુકસાન થઈ રહ્યું છે. LPGના ભાવ વધી શકે છે અને સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ શકે છે. જો આ બંધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો બંને દેશોના આર્થિક સંબંધો પર અસર પડી શકે છે. બીજી તરફ, જો ઝડપી ઉકેલ મળી જશે તો આ માત્ર એક અસ્થાયી વહીવટી પગલું સાબિત થશે.

પાકિસ્તાન-ઈરાન સંબંધોમાં અગાઉ પણ ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યા છે. વ્યાપારી હિતો અને સુરક્ષા જરૂરિયાતો વારંવાર ટકરાતી રહે છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં બંને પક્ષો વાતચીત દ્વારા ઉકેલ શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ ઘટના યાદ અપાવે છે કે પાડોશી દેશો વચ્ચે જાહેર કરાયેલો ભાઈચારો વ્યવહારિક પડકારો સામે કેટલો ટકે છે.

સમગ્ર રીતે જોતાં આ અસ્થાયી સ્થગિતતા વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે મુશ્કેલીનું કારણ બની છે. આગળની વાટાઘાટો જ નક્કી કરશે કે સંબંધો ફરી પાટા પર આવશે કે તણાવ વધશે.