સરકારી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો ધ્યાન આપે, હવે મેડિકલ વીમા સાથે જોડાયેલા નિયમો સ્પષ્ટ થયા

CGHS Medical Reimbursement Rules: કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે CGHS (Central Government Health Scheme)ના મેડિકલ રિઇમ્બર્સમેન્ટ સાથે જોડાયેલા નિયમોને લઈને સ્પષ્ટતા સામે આવી છે. ખાસ કરીને ડૉક્ટરની કન્સલ્ટેશન, મેડિકલ ટેસ્ટ, તપાસ અને રેફરલને લઈને હવે એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે કઈ સ્થિતિમાં દર્દીએ એ જ હોસ્પિટલમાં તપાસ કરાવવી પડશે અને ક્યારે બીજી CGHS-ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલ અથવા ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં તપાસ કરાવવા માટે પહેલાથી રેફરલ લેવું જરૂરી બનશે. આ સ્પષ્ટતા એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે નિયમોની જાણકારી ન હોવા પર મેડિકલ ક્લેમના રિઇમ્બર્સમેન્ટમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે.

મેડિકલ પ્રોસિજર સાથે જોડાયેલા નિયમોને સ્પષ્ટ થયા

UPSCએ મેડિકલ ક્લેમની સમીક્ષા દરમિયાન વારંવાર સામે આવી રહેલી આવી સમસ્યાઓને લઈને CGHS પાસે સ્પષ્ટતા માંગી હતી. તેના જવાબમાં CGHS એ 11 ઓગસ્ટ 2026ના ઓફિસ મેમોરેન્ડમમાં કન્સલ્ટેશન, તપાસ, સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન, આંખોની તપાસ અને અનલિસ્ટેડ મેડિકલ પ્રોસિજર સાથે જોડાયેલા નિયમોને સ્પષ્ટ કર્યા છે.

3,000 સુધીની મેડિકલ તપાસનો નિયમ

સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિયમ રૂ. 3,000 સુધીની મેડિકલ તપાસ સાથે જોડાયેલો છે. CGHS અનુસાર, જો કોઈ લાભાર્થી કોઈ CGHS-ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલમાં એક્સપર્ટ ડૉક્ટર પાસે પ્રાથમિક કન્સલ્ટેશન કરાવે છે અને ડૉક્ટર એવી તપાસ લખે છે, જેની કિંમત રૂ. 3,000 સુધીની છે, તો સામાન્ય રીતે તે તપાસ એ જ હોસ્પિટલમાં કરાવવી પડશે, જ્યાં પ્રાથમિક કન્સલ્ટેશન થયું છે. ઉદાહરણ તરીકે જો કોઈ સરકારી કર્મચારીએ કોઈ ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરની સલાહ લીધી અને ડૉક્ટરે રૂ. 2,500 નો બ્લડ ટેસ્ટ અથવા કોઈ બીજી તપાસ લખી, તો તેને એ જ હોસ્પિટલમાં કરાવવી પડશે.

ક્યારે વેલનેસ સેન્ટરથી રેફરલ લેવું જરૂરી?

દર્દી પોતાની સુવિધા અનુસાર કોઈ બીજી ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલમાં જઈને આ તપાસ કરાવી શકતો નથી, જ્યાં સુધી કે CGHS વેલનેસ સેન્ટરથી જરૂરી રેફરલ અથવા એન્ડોર્સમેન્ટ લેવામાં ન આવ્યું હોય, એટલે કે એક જ હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરની સલાહ અને તપાસ કરાવવા પર અલગથી રેફરલની જરૂર નહીં રહે, પરંતુ તપાસ કોઈ બીજી હોસ્પિટલ અથવા ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં કરાવવાની સ્થિતિમાં પહેલા CGHS વેલનેસ સેન્ટરથી રેફરલ લેવું જરૂરી બની શકે છે.

રૂ. 3,000થી વધુની તપાસના કિસ્સામાં નિયમો વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. CGHS એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે CT સ્કેન, MRI અને PET સ્કેન જેવી તપાસો માટે CGHS થી રેફરલની આવશ્યકતા રહેશે. તેનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ એક્સપર્ટ ડૉક્ટરે એવી તપાસ લખી છે, જેનો ખર્ચ રૂ. 3,000 થી વધુ છે, તો લાભાર્થીએ તપાસ કરાવતા પહેલા નિર્ધારિત CGHS પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડશે. વગર જરૂરી રેફરલ કે મંજૂરીએ તપાસ કરાવવા પર પછીથી મેડિકલ રિઇમ્બર્સમેન્ટ ક્લેમમાં સમસ્યા આવી શકે છે. તેથી મોટી અને મોંઘી તપાસ કરાવતા પહેલા CGHS વેલનેસ સેન્ટર (Wellness Centre) અથવા સંબંધિત વિભાગ પાસેથી પ્રક્રિયાની પુષ્ટિ કરી લેવી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે વધુ સારું રહેશે.

ફોલો-અપ ટ્રીટમેન્ટની સ્થિતિ પણ સ્પષ્ટ

CGHSએ ફોલો-અપ ટ્રીટમેન્ટને લઈને પણ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. જો લાભાર્થીએ કોઈ ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલમાં પ્રાથમિક કન્સલ્ટેશન કરાવ્યું છે, તો એ જ બીમારી અથવા સારવાર સંબંધિત આગળની કન્સલ્ટેશન, તપાસ અથવા નાની મેડિકલ પ્રોસીજર પણ એ જ હોસ્પિટલમાં કરાવવાની વ્યવસ્થા રાખવામાં આવી છે. આનાથી અલગ-અલગ હોસ્પિટલોમાં સારવાર અને તપાસ કરાવવાથી ઊભી થતી વહીવટી મુશ્કેલીઓને ઓછી કરી શકાય છે. જોકે, કોઈ બીજી CGHS-ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલ અથવા ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં તપાસ કરાવવાની જરૂર હોય તો નિર્ધારિત પ્રક્રિયા હેઠળ પહેલા રેફરલ લેવું જરૂરી બની શકે છે.

સ્પેશિયાલિટી માટે કન્સલ્ટેશન 7 દિવસના સમયગાળાની અંદર માન્ય

કન્સલ્ટેશનની માન્યતા પણ 7 દિવસ બતાવવામાં આવી છે, પરંતુ આ એ જ સ્પેશિયાલિટીથી સંબંધિત હોવી જોઈએ. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જો કોઈ વ્યક્તિએ સોમવારે કાર્ડિયોલોજિસ્ટ પાસે કન્સલ્ટેશન કરાવ્યું છે, તો એ જ સ્પેશિયાલિટી માટે તે કન્સલ્ટેશન 7 દિવસના સમયગાળાની અંદર માન્ય રહેશે. 7 દિવસ પછી નવી કન્સલ્ટેશનની જરૂર પડી શકે છે. આનાથી લાભાર્થીઓને એ સમજવામાં મદદ મળશે કે ડૉક્ટરની એક વિઝિટને કેટલા સમય સુધી સંબંધિત સારવાર માટે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.

આંખોની તપાસની ફીમાં 3 પ્રોસેસ સામેલ માનવામાં આવશે

આંખોની તપાસને લઈને પણ CGHS એ મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા આપી છે. આંખોની તપાસની ફીમાં 3 પ્રોસેસ સામેલ માનવામાં આવશે રિફ્રેક્શન, ટોનોમેટ્રી અને ફંડસ તપાસ, એટલે કે આંખોની સામાન્ય નિષ્ણાત તપાસ સાથે જોડાયેલી આ ત્રણ પ્રક્રિયાઓ માટે કન્સલ્ટેશન ફીના દાયરાને અલગથી સમજવો જરૂરી છે.

ક્યારે સંબંધિત વિભાગ અથવા કચેરી પાસેથી પૂર્વ મંજૂરી લેવી આવશ્યક?

આ સિવાય જો કોઈ CGHS-ઈમ્પેનલ્ડ હોસ્પિટલના નિષ્ણાત ડૉક્ટરે એવી અનલિસ્ટેડ તપાસ અથવા મેડિકલ પ્રોસીજર લખી છે, જે CGHS ની નિર્ધારિત યાદીમાં સામેલ નથી, તો તેને કરાવતા પહેલા સંબંધિત વિભાગ અથવા કચેરી પાસેથી પૂર્વ મંજૂરી લેવી આવશ્યક રહેશે. આવા કિસ્સાઓમાં મંજૂરી વગર તપાસ કરાવવા પર રિઇમ્બર્સમેન્ટમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે.

CGHS લાભાર્થીઓ માટે સૌથી જરૂરી વાત એ છે કે રૂ. 3,000 સુધીની તપાસ સામાન્ય રીતે એ જ હોસ્પિટલમાં કરાવવી જોઈએ, જ્યાં પ્રાથમિક કન્સલ્ટેશન થયું છે, જ્યારે બીજી હોસ્પિટલમાં તપાસ કરાવવા માટે રેફરલની જરૂર પડી શકે છે. રૂ. 3,000 થી વધુની CT, MRI અને PET જેવી તપાસો માટે CGHS રેફરલ આવશ્યક છે. તેવી જ રીતે કન્સલ્ટેશનની 7 દિવસની માન્યતા અને અનલિસ્ટેડ તપાસ માટે પહેલાથી મંજૂરી લેવાનો નિયમ પણ ધ્યાનમાં રાખવો જોઈએ. મેડિકલ ક્લેમ સબમિટ કરતા પહેલા રેફરલ, મંજૂરી અને તપાસ સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો સાચવીને રાખવા કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે ખૂબ ઉપયોગી રહેશે.