Gujarat Budget LIVE : ગુજરાતનું રૂ. 4,08,053 કરોડનું વિક્રમી બજેટ રજૂ, જાણો તમામ ક્ષેત્રની મહત્ત્વની જાહેરાતો

Gujarat budget 2026-27 : નાણામંત્રી કનુ દેસાઈએ ગુજરાત વિધાનસભાના બજેટ સત્રના ત્રીજા દિવસે રાજ્યનું ભાવિ નક્કી કરતું નાણાકીય વર્ષ 2026-27નું બજેટ રજૂ કર્યું. નાણામંત્રી કનુ દેસાઈ સતત પાંચમી વખત બજેટ રજૂ કરીને એક નવો વિક્રમ સ્થાપિત કર્યો છે. જેમાં ખાસ કરીને આવાસ યોજના, આંગણવાડી કેન્દ્રો તથા 5 નવી GIDC બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ગુજરાતનું 4,08,053  કરોડનું વિક્રમી બજેટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. 

Gujarat Budget 2026 LIVE UPDATES :

કડાણા ડેમ સોલર પ્રોજેક્ટ માટે 150 કરોડની ફાળવણી 

રાજ્યના વિવિધ જળાશયો અને નહેરોની જળસપાટીનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાના હેતુથી કડાણા ડેમમાં નવતર ફ્લોટિંગ સોલર પ્રોજેક્ટ સ્થાપવાનું આયોજન છે. જેના માટે ₹150 કરોડની જોગવાઇ. 

અંબાજીમાં કોપર પ્રોજેક્ટ માટે 613 કરોડની ફાળવણી 

આત્મનિર્ભર ભારતની પહેલને સાકાર કરવા રાજ્ય પાસે સંગ્રહિત પરંતુ હાલમાં વણવપરાયેલ વિપુલ ખનીજ સંસાધનો અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી મેળવવામાં આવશે. જે પૈકી અંબાજી કોપર પ્રોજેક્ટ ગુજરાતની પ્રથમ ભૂગર્ભ કોપર-લેડ-ઝીંક ખાણ બનશે. જે આયાતની નિર્ભરતા ઘટાડશે. આ માટે ₹613 કરોડની જોગવાઇ.

લિગ્નાઇટમાંથી ગેસનું ઉત્પાદન કરવા ₹300 કરોડની જોગવાઇ

તેમજ અંડરગ્રાઉન્ડ કોલ ગેસિફિકેશન પદ્ધતિથી લિગ્નાઇટમાંથી ગેસનું ઉત્પાદન કરવાનું આયોજન છે. જેનાથી પ્રદૂષણની સમસ્યાઓને હલ કરવામાં મદદ મળશે. જેના માટે ₹300 કરોડની જોગવાઇ. 

રાજ્યના નાગરિકોની મુશ્કેલી ઓછી થશે... 

Gujarat Unified Digital Stackની પહેલ દ્વારા રાજ્યના નાગરિકોને એક જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પરથી સરકારી સેવાઓ ઝડપથી મળશે. જેમાં અલગ અલગ સેવાઓ માટે પૂરા પાડવાના થતાં દસ્તાવેજોનું પુનરાવર્તન ઘટવાથી સમય અને ખર્ચનો બચાવ થશે. જેના માટે ₹100 કરોડની ફાળવણી. 

“ગુજરાત વાયર-ફ્રી સીટી મિશન”ની જાહેરાત 

રાજ્યના શહેરી વિસ્તારોમાં હયાત ઓવરહેડ વીજ લાઇનોને અંડરગ્રાઉન્‍ડ કેબલમાં રૂપાંતર કરવા “ગુજરાત વાયર-ફ્રી સીટી મિશન” અંતર્ગત ₹500 કરોડની જોગવાઇ. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને સંવેદનશીલ સરહદી વિસ્તારમાં ઓવરહેડ લાઈનના માળખાને અત્યાધુનિક એલિવેટેડ કેબલ નેટવર્કમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે ₹100 કરોડની જોગવાઇ.

State Disaster Mitigation Fund બનાવાશે 

ભૂકંપ, પૂર અને વાવાઝોડા જેવી આપત્તિઓની અસર ઘટાડવા માટે State Disaster Mitigation Fundની વ્યવસ્થા કરાશે. જેના માટે ₹1855 કરોડની ફાળવણી. 

મુખ્યમંત્રી શહેરી વિકાસ યોજનાનું ફંડ વધાર્યું 

નાગરિક સેવાઓને વિશ્વસ્તરીય બનાવવા સ્વર્ણિમ જયંતિ મુખ્યમંત્રી શહેરી વિકાસ યોજના હેઠળ હાલની જોગવાઇમાં લગભગ 17% જેટલો વધારો કરી ₹16 હજાર 116 કરોડની જોગવાઇ.

સ્માર્ટ પાર્કિંગ ઊભા કરાશે 

રાહદારીઓની પરિવહન કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરી સુલભ શહેરી ગતિશીલતાને પ્રોત્સાહન આપવા શહેરો અને નગરપાલિકાઓમાં ₹100 કરોડના ખર્ચે સ્માર્ટ પાર્કીંગ બનાવવાશે. 

5 નવા સેટેલાઈટ ટાઉન વિકસાવાશે 

રાજ્યમાં આવેલ મોટા શહેરો પરનું ભારણ ઘટે અને રોજગારીની નવી તકો ખુલે તે હેતુથી મુખ્ય શહેરોની નજીક આધુનિક સુવિધાઓ સાથે પાંચ નવા સેટેલાઇટ ટાઉન વિકસાવવામાં આવશે. જેમાં કલોલ, સાણંદ, સાવલી, બારડોલી અને હિરાસરના વિકાસનું આયોજન છે. જેને રીજનલ રેપિડ ટ્રાન્‍ઝીટ સિસ્ટમથી મોટા શહેરો સાથે જોડવામાં આવશે.

અમદાવાદ શહેરને “ઓલિમ્પિક રેડી સીટી” બનાવવામાં આવશે

આગામી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030ના આયોજન માટે અમદાવાદ શહેરને “ઓલિમ્પિક રેડી સીટી” બનાવવામાં આવશે. જેના ભાગરૂપે આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાના સ્પોર્ટસ કોમ્પ્લેક્સ અને સ્ટેડિયમ સ્થાપી તેને આધુનિક જાહેર પરિવહન સુવિધાઓ સાથે વિકસાવવામાં આવશે. જેના માટે કુલ ₹1278 કરોડની જોગવાઇ.

મહિલાઓ માટે કઈ કઈ જાહેરાત 

GYAN ના ચાર આધાર સ્તંભો પૈકી એક સ્તંભ એવી નારીશક્તિની ભૂમિકા વિકસિત ગુજરાતના નિર્માણમાં અગત્યની છે.

- મહિલા સશક્તિકરણને આર્થિક સ્વાવલંબન સાથે જોડવાના દૃઢ સંકલ્પ સાથે રાજ્ય સરકાર દ્વારા ‘લખપતિ દીદી’ અભિયાનને વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. ગ્રામ્ય અને શહેરી બંને વિસ્તારોમાં મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત સ્વ-રોજગાર પ્રવૃત્તિઓને વિસ્તૃત કરવા, નવા વ્યવસાય શરૂ કરવા અને હાલના વ્યવસાયોને સ્કેલ-અપ કરવા ₹47 કરોડની જોગવાઇ.

- સખી મંડળ સ્વ-સહાય જૂથો આજે મહિલા સશક્તિકરણનો સૌથી મજબૂત આધાર બન્યા છે. સ્વ-સહાય જૂથના વ્યવસાયને વિસ્તારવા અને સ્કેલ-અપ કરવા બેંક લોન પર વ્યાજ સહાય અને પ્રોત્સાહક સહાય આપવા ₹45 કરોડની જોગવાઇ કરું છું.

પૂરક પોષણ યોજના માટે 972 કરોડની ફાળવણી 

3 થી 6 વર્ષનાં બાળકોને આંગણવાડીમાં ગરમ નાસ્તો અને ભોજન તેમજ બાળકો, કિશોરીઓ અને સગર્ભા ધાત્રી માતાઓને ટેક હોમ રાશન પૂરું પાડવા પૂરક પોષણ યોજના અંતર્ગત ₹972 કરોડની જોગવાઇ. 

નમો લક્ષ્મી યોજના માટે 1250 કરોડની જોગવાઈ 

 નમો લક્ષ્મી યોજનાના અસરકારક અમલીકરણથી ધોરણ 9 થી 12માં અભ્યાસ કરતી વિદ્યાર્થીનીઓના શાળા પ્રવેશમાં છેલ્લા બે વર્ષમાં નોંધપાત્ર વધારો થયેલ છે. જેના માટે ₹1250 કરોડની જોગવાઇ.

“નમો કૌશલ્ય લક્ષ્મી યોજના”ની જાહેરાત 

મહિલા પ્રતિનિધિત્વને પ્રોત્સાહિત કરવા રાજ્યની ITIમાં અભ્યાસ કરતી તમામ દિકરીઓ માટે નવી “નમો કૌશલ્ય લક્ષ્મી યોજના” જાહેર કરું છું. જેના માટે ₹40 કરોડની જોગવાઇ. 

ગંગા સ્વરૂપા આર્થિક સહાય યોજના માટે મોટી ફાળવણી 

વિધવા બહેનોને આર્થિક રીતે મદદરૂપ થવા માટે DBT માધ્યમથી માસિક સહાય મળી રહે તે માટે ગંગા સ્વરૂપા આર્થિક સહાય યોજના અમલી છે. જેના માટે ₹2848 કરોડની જોગવાઇ.

6 ક્ષેત્ર માટે ઇકોનોમિક માસ્ટર પ્લાન તૈયાર

રાજ્યમાં સર્વાંગી અને સંતુલિત વિકાસ માટે દક્ષિણ ગુજરાત, મધ્ય ગુજરાત, ઉત્તર ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર, સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર અને કચ્છ એમ 6 ક્ષેત્ર માટે ઇકોનોમિક માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કર્યાં છે. જે અંતર્ગત દરેક ક્ષેત્રની જરૂરિયાત મુજબ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરેલ છે. જેનાથી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ, રોજગાર સર્જન અને મૂડી રોકાણને પ્રોત્સાહન મળશે. જેના માટે ₹2000 કરોડની જોગવાઇ કરું છું.

વિકસિત ગુજરાત ફંડ માટે 10 હજાર કરોડની જોગવાઈ 

50 હજાર કરોડના વિકસિત ગુજરાત ફંડ મારફતે વિકાસ કાર્યોને ગતિ આપવાનો સરકારનો દ્રઢ સંકલ્પ છે. જેના ભાગરૂપે આ વર્ષે વિકસિત ગુજરાત ફંડમાં ₹10 હજાર કરોડની જોગવાઇ. વિકસિત ગુજરાત ફંડ હેઠળ રાજ્યના વિકાસ માટે લાંબાગાળાના અને મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવશે.

બે એક્સપ્રેસ વે માટે વધુ 3000 કરોડની જોગવાઈ 

રાજ્યના મહત્વના સ્થળોને જોડતા નમો શક્તિ એકસપ્રેસ વે તેમજ સોમનાથ દ્વારકા એક્સપ્રેસ વે પ્રોજેકટ માટે વધુ ₹3000 કરોડની જોગવાઇ કરું છું. આ પ્રોજેકટ સંસ્કૃતિ અને પ્રવાસનનો સંગમ ધરાવતો હાઇવે બની રહેશે.

ધોલેરા માટે મહત્ત્વની જાહેરાતો 

ધોલેરા અને સાણંદ ખાતે વિકસતા સેમીકોન હબ ગુજરાતને Chip ઉત્પાદન ક્ષેત્રે વિશ્વના નકશામાં મહત્ત્વનું સ્થાન પ્રદાન કરી રહ્યાં છે. જે ભારતની સેમીકોન આત્મનિર્ભરતાનો મુખ્ય આધારસ્તંભ બનશે. ધોલેરા SIR ખાતે ફેઝ-1 હેઠળ લોજિસ્ટિક એન્‍ડ ટ્રંક ઇન્‍ફ્રાસ્ટ્રકચર પ્રોજેકટનું અમલીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. જેમાં, ધોલેરા એરપોર્ટ, આધુનિક માર્ગો, પાણી અને વેસ્ટવોટર ટ્રીટમેન્ટ, અંડરગ્રાઉન્ડ વીજ વિતરણ તથા સ્માર્ટ ICT સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી રહી છે. જેનાથી ધોલેરા ભવિષ્યના ઉદ્યોગ, નવીનતા અને રોજગારનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનશે. જેના માટે વિકસિત ગુજરાત ફંડ સહિત કુલ ₹610 કરોડની જોગવાઇ.

સુજલામ સુફલામ પાઇપ લાઇન યોજના માટે ₹1237 કરોડ

દરિયામાં વહી જતાં નર્મદાના પાણીને ઉત્તર ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છના સુકા પ્રદેશમાં વાળવા સુજલામ સુફલામ પાઇપ લાઇન યોજના માટે ₹1237 કરોડ, સૌની યોજના માટે ₹473 કરોડ તથા કચ્છની યોજના માટે ₹1333 કરોડ એમ કુલ ₹3043 કરોડની જોગવાઇ. 

અમદાવાદ જિલ્લાના નળકાંઠા વિસ્તારના છેવાડાના ગામોને પાઇપલાઇન અને કેનાલ મારફતે સિંચાઇ સુવિધા પૂરી પાડવાનું પ્રથમ તબક્કાનું કામ પૂર્ણ થયેલ છે અને બીજા તબક્કાનું કામ શરૂ કરવામાં આવેલ છે. જેના માટે ₹958 કરોડની જોગવાઇ.

મત્સ્ય ઉદ્યોગ માટે શું? 

રાજ્યના મત્સ્ય અને પશુપાલન ક્ષેત્રને આવક, રોજગાર અને પોષણનો મજબૂત આધાર બનાવવા સરકાર પ્રતિબદ્ધ છે. રાજ્યની હાલની મત્સ્ય પેદાશનું ઉત્પાદન અને નિકાસ વધારવાના લક્ષ્ય માટે માળખાકીય સુવિધા, સાધન સહાય અને સ્ટોરેજ માટે ₹1340 કરોડની જોગવાઇ.

ગૌમાતા સંવર્ધન માટે 500 કરોડની જોગવાઈ 

પશુઓના સંવર્ધન, સંરક્ષણ, રોગ નિદાન અને તેને લગતી માળખાકીય સુવિધાઓમાં સહાય આપી દેશના દૂધ ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનો ફાળો 10%થી વધુ લઇ જવાશે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલ ગૌ માતા પોષણ યોજના ગાયોના સંરક્ષણ, ગૌસંવર્ધન તથા ગૌકલ્યાણ પ્રત્યે રાજ્યની પ્રતિબદ્ધતાનું સ્પષ્ટ પ્રતિબિંબ છે. જેના માટે ₹500 કરોડની જોગવાઇ. 

કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ હેઠળ વ્યાજ સહાય માટે મોટી જાહેરાત 

ખેડૂતો, પશુપાલકો અને સાગરખેડૂઓ પોતાની પ્રવૃત્તિઓ સમયસર કરી શકે તે માટે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ અંતર્ગત વ્યાજ સહાય આપવા ₹1539 કરોડની જોગવાઇ કરું છું.  

4 ઝોનમાં બાયો સીએનજી પ્લાન્‍ટની સ્થાપના કરાશે 

સહકારી મંડળીઓને બહુહેતુક કાર્ય કરવા સક્ષમ બનાવવામાં આવશે. જેમાં અનાજ સંગ્રહથી લઇને રાજ્યના 4 ઝોનમાં બાયો સીએનજી પ્લાન્‍ટની સ્થાપના કરવામાં આવશે. જેનાથી પશુપાલકોને પૂરક આવક તેમજ વાહનો માટે ગ્રીન ફ્યુઅલ ઉપલબ્ધ થશે. જેના માટે ₹112 કરોડની જોગવાઇ.

ખેડૂતો માટે 1565 કરોડની ફાળવણી 

- ખેડૂતોને ખેતીક્ષેત્રે થતો ખર્ચ ઘટાડવા તેમજ પાક ઉત્પાદન અને આવક વધારવા યાંત્રિકીકરણનું મહત્વ છે. ટ્રેકટર, પાવરટીલર, સીડડ્રીલ, હાર્વેસ્ટર જેવા યંત્રો દ્વારા ખેતીકામમાં ઝડપ અને ચોકસાઇ આવે છે. નાના-સીમાંત સહિતના ખેડૂતો માટે કૃષિ યાંત્રિકીકરણના વિવિધ ઓજારોની ખરીદીમાં સહાય આપવા ₹1565 કરોડની જોગવાઇ.

- વધુમાં વધુ ખેડૂતો પાકૃતિક ખેતી અપનાવે તે માટે સરકાર પ્રતિબદ્ધ છે. જેનો વ્યાપ વધારી પ્રોત્સાહન આપવા સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ ઊભા કરવા, બજાર સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવા, માર્કેટિંગ અને બ્રાન્‍ડ પ્રમોશન તથા હેન્ડ હોલ્ડિંગ અને સર્ટીફિકેશન સહાય માટે ₹39 કરોડની જોગવાઇ.

- રાજ્યમાં ડાંગર, કઠોળ, તેલીબિયાં, ફાર્મ મિકેનાઇઝેશન, વેલ્યુ એડીશન અને એગ્રો પ્રોસેસિંગ માટે 6 સેન્ટર ઓફ એક્સલન્સ કેન્દ્ર ઊભા કરવાનું આયોજન છે. જેના માટે ₹12 કરોડની જોગવાઇ. 

GIDC માટે મોટી જાહેરાત 

ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસને આગળ વધારતાં આગામી સમયમાં 25 જી.આઇ.ડી.સી.ને આધુનિક ટેકનોલોજીથી સ્માર્ટ બનાવવામાં આવશે. જેમાં ₹1250 કરોડના રોકાણથી પાણી, વીજળી, ગેસ અને ડિજિટલ નેટવર્કનું સુદ્રઢીકરણ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત ₹50 કરોડના રોકાણથી 120 મીની GIDCના નવીનીકરણનું આયોજન છે.  

પાંચ નવી GIDC બનશે 

રાજ્યના આદિવાસી વિસ્તારોમાં ઔદ્યોગિકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા તેમજ રોજગારીની તકો મળી રહે તે માટે દાહોદ જિલ્લાના ઝાલોદ અને ગરબાડા તાલુકામાં બે તથા અરવલ્લી જિલ્લા સહિતના અન્ય જિલ્લાઓમાં ત્રણ એમ પાંચ નવી ઔદ્યોગિક વસાહતો સ્થાપવામાં આવશે. 

ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ માટે મોટી જાહેરાત

રાજ્યના ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગોને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે “ગુજરાત ટેક્સટાઇલ પોલિસી” અંતર્ગત ₹67 હજાર કરોડથી વધુનું મૂડીરોકાણ થયેલ છે. જેને લીધે બે લાખથી વધારે પ્રત્યક્ષ રોજગારી સર્જાયેલ છે. આવનાર સમયમાં આ ક્ષેત્રમાં વધારે મૂડીરોકાણ અપેક્ષિત છે અને તેથી મોટા પાયે પ્રત્યક્ષ રોજગારીનું સર્જન થશે. આ માટે ₹2755 કરોડની ફાળવણી. 

ગુજરાત સ્ટેટ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્‍સિલની સ્થાપના કરાશે 

રાષ્ટ્રની માલસામાન નિકાસમાં 26% થી વધુ યોગદાન સાથે ગુજરાત સૌથી મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. આ ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન, તાલીમ, આર્થિક અને માર્કેટ સપોર્ટથી વધુ વેગ આપવા ગુજરાત સ્ટેટ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્‍સીલ (GEPC)ની સ્થાપના કરવાની જાહેરાત કરું છું.  

હસ્તકલા માટે મોટો નિર્ણય 

રાજ્ય સરકાર આત્મનિર્ભર ભારતના સંકલ્પ સાથે “વોકલ ફોર લોકલ”ની પહેલ હેઠળ તમામ જિલ્લાઓનાં ગ્રામ્ય તેમજ શહેરી વિસ્તારોના સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. ભારત સરકાર દ્વારા રાજ્યના હાથશાળ-હસ્તકલાના અને ગ્રામોદ્યોગના 90 જેટલા ઉત્પાદનોને “એક જિલ્લો, એક ઉત્પાદન” અંતર્ગત પસંદ કરવામાં આવ્યાં છે. આ ચીજવસ્તુઓ તૈયાર કરનાર કારીગરોને તેના વેચાણ માટે સ્વદેશી હાટ અને ઇ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવામાં આવશે.

મોટા શહેરોમાં સ્ટાર્ટઅપ માટે I-HUb સ્થપાશે

અમારી સરકારે ટેકનોલોજીને પરિવર્તનનું સાધન ગણેલ છે. સ્ટાર્ટઅપ માટે i-Hub અમદાવાદ ખાતે ઊભી થયેલ ઇકોસિસ્ટમને વિસ્તારતાં સુરત, વડોદરા, મહેસાણા અને રાજકોટ ખાતે i-Hubના રીજનલ સેન્‍ટર સ્થાપવામાં આવશે. જેના માટે ₹80 કરોડની જોગવાઇ.

MSME માટે ₹1775 કરોડની જોગવાઇ

દેશના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં 19% યોગદાન સાથે, ગુજરાત રોજગારી સર્જન માટે ખૂબ જ મજબૂત MSME (નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગ) ઇકોસિસ્ટમ ધરાવે છે. 29 લાખથી વધુ MSME રજીસ્ટ્રેશન ધરાવતાં અગ્રેસર રાજ્યોની સૂચીમાં ગુજરાત સ્થાન ધરાવે છે. આ એકમોને પ્રોત્સાહન માટે આત્મનિર્ભર ગુજરાત સ્કીમ ફોર આસિસ્ટન્સ ટુ એમ.એસ.એમ.ઈ. માટે ₹1775 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું.  

સંકલિત શાળાઓ બનાવાશે 

'એક કેમ્પસ-અવિરત શિક્ષણ-મજબૂત ભવિષ્ય'ના ધ્યેય સાથે બાલવાટિકાથી ધોરણ-10 સુધી વિદ્યાર્થીઓના અભ્યાસમાં તૂટ ન પડે તે માટે સંકલિત શાળાઓ બનાવવાની જાહેરાત કરું છું. જેનાથી શિક્ષણમાં ગુણવત્તા અને સ્થિરતા જળવાઇ રહેશે. તેના માટે ₹120 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું. 

નમો સેન્ટ્રલ લાઈબ્રેરી બનાવાશે 

ગાંધીનગર ખાતે દેશની સૌથી મોટી અને અત્યાધુનિક નમો સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરી સ્થાપવામાં આવશે. જેમાં અભ્યાસ અને વાંચનની સુવિધાઓ ડિજિટલ સ્વરૂપે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. જેના માટે આ બજેટમાં ₹100 કરોડની જોગવાઇ. તેમજ આદિજાતિ વિસ્તારના તમામ તાલુકામાં ભગવાન બિરસા મુંડા લાઇબ્રેરી ઊભી કરવાના આયોજનના ભાગરૂપે આ વર્ષે 15 તાલુકાઓમાં લાઇબ્રેરી સ્થાપવામાં આવશે. 

નમો સરસ્વતી વિજ્ઞાન સાધના યોજના માટે 250 કરોડની જોગવાઈ 

નમો સરસ્વતી વિજ્ઞાન સાધના યોજના દ્વારા વિદ્યાર્થીઓનો વિજ્ઞાન પ્રવાહના પ્રવેશમાં રસ વધ્યો છે. જેના કારણે છેલ્લાં બે વર્ષમાં કુલ પ્રવેશમાં 19% જેટલો વધારો થયો છે. જેના માટે ₹250 કરોડની જોગવાઇ. 

દિવ્યાંગજનો માટે મોટી જાહેરાત

દિવ્યાંગજનને શાળામાં અભ્યાસ કરવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે તે હેતુથી પરિવહન વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે ટ્રાન્‍સપોર્ટ/એસ્કોર્ટ એલાઉન્‍સ આપવા તેમજ અન્ય સુવિધાઓ માટે જોગવાઈ.  

નમો ગુજરાત કૌશલ્ય અને રોજગાર મિશન માટે ₹226 કરોડની જોગવાઇ 

કૌશલ્ય વિકાસને પ્રાધાન્ય આપી યુવાનોને આત્મનિર્ભર તેમજ રોજગારલક્ષી બનાવવા ઉદ્યોગો સાથે સક્રિય ભાગીદારીથી ભાવિ જરૂરિયાતોને અનુરૂપ માનવ સંસાધન તૈયાર કરવાના હેતુસર નમો ગુજરાત કૌશલ્ય અને રોજગાર મિશનને વેગ આપવા ₹226 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું.

એપ્રેન્ટિસ કરતાં તાલીમાર્થીઓએ ભથ્થું આપવા માટે 80 કરોડની જોગવાઈ 

યુવાનોને રોજગારી માટે કૌશલ્યપૂર્ણ તાલીમ આપવાના હેતુથી “મુખ્યમંત્રી એપ્રેન્ટીસશીપ યોજના” હેઠળ 1 લાખથી વધુ એપ્રેન્‍ટીસ તાલીમ મેળવે છે. આ યોજના સેવાક્ષેત્ર દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા એપ્રેન્‍ટીસ કાર્યક્રમોને પણ આગળ વધારવામાં મદદરૂપ બનશે. આ તાલીમાર્થીઓને માસિક ₹3000 સુધીની સહાય આપવા ₹80 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું.

LD કોલેજમાં રિસર્ચ પાર્ક માટે 51 કરોડની ફાળવણી 

રાજ્યમાં સંશોધન અને ઉદ્યોગ સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા આઇ.આઇ.ટી.ના મોડલ પર એલ.ડી. ઇજનેરી કોલેજ, અમદાવાદ ખાતે રિસર્ચ પાર્કની સ્થાપના કરવા ₹51 કરોડની જોગવાઇ.

SC-ST અને અન્ય અનામત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટી જાહેરાત 

આદિજાતિ, અનુસૂચિત જાતિ, વિકસતી જાતિ તેમજ આર્થિક રીતે પછાત વર્ગના આશ્રમશાળાઓ અને ગ્રાન્‍ટ-ઈન-એઈડ છાત્રાલયોમાં અભ્યાસ કરતા આશરે 2,77,552 વિદ્યાર્થીઓને મળતી માસિક સહાય ₹2160માં ₹340નો વધારો કરી ₹2500 કરવાની જાહેરાત. 

નવી 926 પીએમ શ્રી શાળાઓ શરુ કરાશે 

અત્યાધુનિક ઇન્‍ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સાથે આવકારદાયક વાતાવરણમાં શિક્ષણ મળી રહે તે માટે વધુ 926 પી.એમ.શ્રી શાળાઓ શરૂ કરવામાં આવશે.

પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનાના લાભ માટે આવક મર્યાદા વધારીને 6 લાખ કરાઈ 

ભારત સરકારની પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજના હેઠળ આદિજાતિ અને અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ ઉચ્ચ શિક્ષણમાં કારકિર્દી ઘડતર કરી શકે તે માટે શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવે છે. કન્યાઓને આવક મર્યાદા ધ્યાને લીધા સિવાય અને વાર્ષિક ₹2 લાખ 50 હજાર આવક મર્યાદા ધરાવતા કુમારોને આ લાભ આપવામાં આવે છે. આ શિષ્યવૃત્તિનો લાભ વધુ કુમાર વિદ્યાર્થીઓને પહોંચાડવા માટે તેઓની વાર્ષિક આવક મર્યાદા ₹2 લાખ 50 હજારથી વધારીને ₹6 લાખ કરવાની જાહેરાત કરાઈ છે. 

- શ્રમિક અન્નપૂર્ણા કેન્દ્રોમાં વધારો કરાશે, નવા 121 કેન્દ્ર શરૂ થશે 

- 154 ધન્‍વંતરિ આરોગ્ય રથની સંખ્યામાં વધારો કરતાં વધુ નવા 50 આરોગ્ય રથ શરૂ કરવામાં આવશે. જેના માટે કુલ ₹260 કરોડની જોગવાઇ

VB-G RAM G માટે 1500 કરોડની ફાળવણી 

- VB-G RAM G (વિકસિત ભારત ગેરંટી ફોર રોજગાર એન્‍ડ આજીવિકા મીશન(ગ્રામીણ)) યોજનાથી ગ્રામ્ય વિસ્તારની સુખાકારી અને રોજગારી માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતાં કામના દિવસો 100થી વધારી 125 કરવામાં આવેલ છે. જેના માટે કુલ ₹1500 કરોડની ફાળવણી. 

શિષ્યવૃત્તિ માટે 5967 કરોડની ફાળવણી 

- ગુજરાતની વસ્તીમાં 36% કરતા વધુ યુવા છે. તે માટે સામાજિક ન્યાય, આદિજાતિ તથા શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા અંદાજે 97 લાખ વિદ્યાર્થીઓને ₹5967 કરોડની શિષ્યવૃત્તિ માટેની ફાળવણી. 

પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય-મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (મા યોજના) માટે 3472 કરોડની ફાળવણી 

'પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય–મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (મા યોજના)' યોજના હેઠળ 2 કરોડ 72 લાખથી વધુ લોકોનો સમાવેશ કરાયો છે. જેમાં 68 લાખથી વધુ લોકોએ કેશલેસ સારવારનો લાભ લીધો છે. આ યોજના માટે ₹3472 કરોડની જોગવાઇ. 

હાયર એજ્યુકેશન લોન માટે 869 કરોડની ફાળવણી 

નાણામંત્રીએ કહ્યું કે સમાજના પછાત અને નબળા વર્ગના તેમજ આદિજાતિ લોકોના વિકાસ માટે સરકાર હંમેશા સંવેદનશીલ છે. વિવિધ નિગમો દ્વારા છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં 1 લાખ 35 હજારથી વધુ લાભાર્થીઓને ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે લોન તેમજ આર્થિક સહાય આપવામાં આવી છે. નિગમોની આ કામગીરીને વેગ આપવા માટે કુલ ₹869 કરોડની જોગવાઇ કરું છું.

આંગણવાડી કેન્દ્રોના નિર્માણ માટે 360 કરોડની જોગવાઈ 

રાજ્ય સરકાર દ્વારા 53 હજારથી વધુ આંગણવાડી કેન્‍દ્રોને પોષણ, પ્રારંભિક બાળ શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાના મજબૂત આધાર સ્તંભ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યાં છે. આંગણવાડીના ભૌતિક અને ડિજિટલ માળખામાં વધારો કરતાં આ વર્ષે નવી બે હજાર આંગણવાડીઓના નિર્માણ માટે ₹360 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું.

GYAN એટલે કે, ગરીબ, યુવા, અન્નદાતા અને નારીશક્તિ માટે ખાસ જોગવાઈ 

GYAN એટલે કે, ગરીબ, યુવા, અન્નદાતા અને નારીશક્તિને વધુ સશક્ત બનાવવા આ બજેટમાં વિવિધ જોગવાઇઓ કરવામાં આવેલ છે.

'ઘર સૌના માટે' : આવાસ યોજના માટે 4272 કરોડની જોગવાઈ 

એક કલ્યાણકારી રાજ્ય તરીકે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને પાકું ઘર આપી “ઘર સૌના માટે”નો સંકલ્પ સાચા અર્થમાં સાકાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. જે હેઠળ પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના(ગ્રામીણ અને શહેરી), ડૉ.આંબેડકર આવાસ યોજના, પંડિત દિનદયાળ આવાસ યોજના તેમજ હળપતિ આવાસ જેવી યોજનાઓ હેઠળ આ વર્ષે આશરે 3 લાખ 15 હજારથી વધુ આવાસો પૂરા પાડવાનું આયોજન છે. જેના માટે ₹4272 કરોડની જોગવાઇ સૂચવું છું.

દેશના જીડીપીમાં ગુજરાતનો ફાળો 8.2% 

રાજ્ય સરકારના આ પ્રયાસોથી ગુજરાતની આર્થિક ગતિશીલતા રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં આગવી અને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. આજે દેશના જીડીપીમાં ગુજરાતનો ફાળો 8.2 ટકા છે. ગુજરાતની માથાદીઠ આવક ₹3 લાખ 1 હજાર છે. જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં 60%થી વધારે છે. જેમાં ગુજરાત દેશના રાજ્યોમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે.

ગુજરાત પોલિસી ડ્રાઈવન સ્ટેટ તરીકેની નીતિઓ જાહેર 

પોલિસી ડ્રાઈવન સ્ટેટ તરીકે ગુજરાત સરકારે મહત્વપૂર્ણ નીતિઓ જાહેર કરેલ છે. જેમાં ગુજરાત સ્પેસટેક પોલિસી, ગુજરાત ઇલેકટ્રોનિક્સ કોમ્પોનન્‍ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ પોલિસી, એકશન પ્લાન ફોર ઇમ્પલિમેન્ટેશન ઓફ AI, ઇન્‍ટીગ્રેડેટ રીન્યુએબલ એનર્જી પોલિસી અને ગુજરાત ગ્રીન હાઇડ્રોજન પોલિસીનો સમાવેશ થાય છે.

પીએમ મોદીના સંકલ્પનો ઉલ્લેખ 

વડાપ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદીએ જનસેવક તરીકે જનસેવાના અવિરત 24 વર્ષ પૂર્ણ કરી ગુજરાત અને દેશના વિકાસને નવી દિશા આપી છે. સુશાસન અને જનકલ્યાણના કાર્યો દ્વારા જન અપેક્ષાઓને સાકાર કરી વિશ્વમાં ભારતનું ગૌરવ વધાર્યું છે અને એ સાથે ભારતને વિશ્વની ચોથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનાવવા બદલ ગુજરાતની સમગ્ર જનતા વતી હું તેમને અભિનંદન પાઠવું છું. વિકસિત ભારત@2024 અને આત્મનિર્ભર ભારતના સંકલ્પને આગળ ધપાવતાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્યની વિકાસયાત્રા આગળ વધી રહી છે.

બજેટ અગાઉ વિધાનસભામાં કોંગ્રેસના દેખાવ 

બજેટ અગાઉ જ કોંગ્રેસના નેતાઓએ વિધાનસભામાં દેખાવ કર્યા હતા. આ દરમિયાન કોંગ્રેસના કદાવર નેતા અમિત ચાવડાએ કહ્યું હતું કે સરકારે બજેટમાં માત્ર જાહેરાતો કરવાની જગ્યાએ નક્કર પગલાંઓ ભરવાની જરૂર છે. 

ગુજરાતના નાણામંત્રી કનુ દેસાઈ વિધાનસભા પહોંચ્યા 

ગુજરાતના નાણામંત્રી આજે સતત પાંચમી વખત ગુજરાતનું બજેટ રજૂ કરવાના છે. તે વિધાનસભા પહોંચી ગયા છે. બસ થોડીક જ મિનિટોમાં બજેટ રજૂ કરવામાં આવશે. આ વખતે 4 લાખ કરોડથી વધુનું બજેટ હોવાના સંકેત મળી રહ્યા છે. આ વખતે કનુ દેસાઈની બજેટપોથી ચર્ચાનો વિષય છે. તેના પર બીના હસમુખ પટેલે વારસી ચિત્રકલા ઉકેરી છે. જે છેલ્લા ચાર વર્ષથી બજેટ પોથી પર અવનવા ચિત્રો દોરતા આવ્યા છે. 

બજેટનું કદ: ₹4 લાખ કરોડનો ટાર્ગેટ

નિષ્ણાતોના મતે, આ વખતે ગુજરાતનું બજેટ ₹4,00,000 કરોડને પાર કરી શકે છે. જેનું મુખ્ય કારણ રાજ્યમાં વધી રહેલું આંતરમાળખાકીય રોકાણ અને સામાજિક કલ્યાણની યોજનાઓ છે.

આવક અને ખર્ચનું ગણિત (રૂપિયો ક્યાંથી આવ્યો અને ક્યાં ગયો?)

આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત:

GST અને અન્ય કરવેરા: 43.22%

જાહેર દેવું અને લોન વસૂલાત: 30.47%

કેન્દ્રીય વેરામાં હિસ્સો: 13.47%

કેન્દ્રીય ગ્રાન્ટ: 11.97%

ખર્ચની ફાળવણી

વિકાસલક્ષી ખર્ચ: 65.57% (શિક્ષણ, આરોગ્ય, ઉદ્યોગ)

બિન-વિકાસલક્ષી ખર્ચ: 23.45% (વહીવટી ખર્ચ)

દેવું ચૂકવણું: 9.16%

લોન અને પેશગી: 1.31%

આ વખતે બજેટમાં આ ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર રહેશે

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030ની તૈયારી: સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્ટેડિયમોના આધુનિકીકરણ માટે મોટી ફાળવણી.

મેટ્રો કનેક્ટિવિટી: અમદાવાદ-ગાંધીનગર બાદ હવે સુરત અને અન્ય શહેરોમાં મેટ્રોના વિસ્તરણ માટે બજેટ ફાળવાશે.

ગ્રીન એનર્જી: સોલાર પેનલ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન માટે નવી સબસિડી યોજનાઓ.

શહેરી વિકાસ: મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીઓ નજીક હોવાથી સ્માર્ટ સિટી અને ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ્સની લહાણી થઈ શકે છે.

કૃષિ રાહત: ખેડૂતો માટે વ્યાજ સહાય અને ડ્રોન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ માટે પ્રોત્સાહન.

કનુ દેસાઈનું આ પાંચમું બજેટ 'વિકસિત ગુજરાત @ 2047' ના પાયા સમાન હશે. વધતા જતા જાહેર દેવા વચ્ચે વિકાસની ગતિ જાળવી રાખવી એ સરકાર માટે મુખ્ય પડકાર રહેશે.

'ગ્રીન ગ્રોથ' (Green Growth) પર વિશેષ ભાર

આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં 'નેટ ઝીરો' લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.

વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.

ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.

2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)

ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.

સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને 'વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ' તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.

ખેલાડીઓ માટે: 'શક્તિદૂત' જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.

3. 'સેમિકન્ડક્ટર હબ' અને 'ગિફ્ટ સિટી' (GIFT City) નો વિસ્તાર

ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.

GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.

4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે 'પીએમ જેવાય' (PM-JAY) માં વધારો

ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.

5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)

ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ 'નેનો યુરિયા' અને 'ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ' માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.

આર્થિક પડકાર

બજેટમાં એક મહત્વનો મુદ્દો 'દેવું (Public Debt)' રહેશે.

ચિંતાનો વિષય: વર્ષ 2025-26 ના અંતે દેવું ₹3.99 લાખ કરોડની આસપાસ હતું. જો બજેટ ₹4 લાખ કરોડને પાર કરે છે, તો દેવું પણ ₹4.50 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.

વ્યાજની ચુકવણી: રાજ્ય સરકાર તેની કુલ આવકનો આશરે 15% થી 18% હિસ્સો માત્ર જૂના દેવાના વ્યાજ ચૂકવવામાં વાપરે છે, જે એક મોટો આર્થિક પડકાર છે.

1. 'ગ્રીન ગ્રોથ' (Green Growth) પર વિશેષ ભાર

આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં 'નેટ ઝીરો' લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.

વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.

ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.

2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)

ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.

સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને 'વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ' તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.

ખેલાડીઓ માટે: 'શક્તિદૂત' જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.

3. 'સેમિકન્ડક્ટર હબ' અને 'ગિફ્ટ સિટી' (GIFT City) નો વિસ્તાર

ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.

GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.

4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે 'પીએમ જેવાય' (PM-JAY) માં વધારો

ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.

5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)

ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ 'નેનો યુરિયા' અને 'ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ' માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.