ગ્રીનલેન્ડ સુરક્ષા કરાર: 1951ના સંરક્ષણ કરારમાં સુધારા સાથે આર્ક્ટિક સુરક્ષા સહયોગ મજબૂત

તાજેતરમાં, અમેરિકા, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડે આર્કટિક અને ઉત્તર એટલાન્ટિક પ્રદેશમાં સુરક્ષા સહયોગ વધારવા માટે ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) ની બેઠક દરમિયાન એક મહત્વપૂર્ણ ત્રિપક્ષીય સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કરાર ગ્રીનલેન્ડ અંગેના 1951 ના યુએસ-ડેનમાર્ક સંરક્ષણ કરારમાં સુધારો કરે છે.

ગ્રીનલેન્ડ અને આર્કટિક સુરક્ષાનું મહત્વ

ગ્રીનલેન્ડ એ કિંગડમ ઓફ ડેનમાર્ક હેઠળનું એક સ્વાયત્ત ક્ષેત્ર  છે, જે ઉત્તર એટલાન્ટિક અને આર્કટિક પ્રદેશમાં આવેલું છે. ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચેના સ્થાનને કારણે ગ્રીનલેન્ડ આર્કટિક સંરક્ષણ, મિસાઇલ વોરનિંગ સિસ્ટમ્સ અને મિલિટરી લોજિસ્ટિક્સ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ સિવાય, આર્કટિક પ્રદેશમાં ઉભરતા નવા સમુદ્રી શિપિંગ રૂટ્સ, વિપુલ કુદરતી સંસાધનો અને ચીન તથા રશિયા જેવા અગ્રણી દેશોની વધતી સ્પર્ધા વચ્ચે ગ્રીનલેન્ડ આર્કટિક સુરક્ષા અને વૈશ્વિક ભૂ-રાજકારણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે. 

કરારની મુખ્ય જોગવાઈઓ

• આ કરાર અમેરિકાને ઉત્તર-પશ્ચિમ ગ્રીનલેન્ડમાં આવેલા 'પિતુફિક સ્પેસ બેઝ' ખાતેની પ્રવૃત્તિઓનું આધુનિકીકરણ અને વિસ્તરણ કરવાની પરવાનગી આપે છે.
• ગ્રીનલેન્ડના નારસારસુઆક (Narsarsuaq) અને મેસ્ટર્સવિગ (Mestersvig) ખાતે વધારાના સંરક્ષણ વિસ્તારો સ્થાપવાની મંજૂરી.
• અમેરિકી સૈન્યને ગ્રીનલેન્ડના હવાઈ ક્ષેત્ર (Aircraft), સમુદ્રી જહાજો (Vessels) અને અંડરસી (Undersea access) માટે વ્યાપક પહોંચ પૂરી પાડવી.
• મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ “ગોલ્ડન ડોમ”ની સંભવિત સ્થાપના સહિત સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં સુધારો કરવો. 

સાર્વભૌમત્વ, NATO અને રોકાણના નિયમો

કરારમાં ડેનમાર્ક સામ્રાજ્યની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા તથા ગ્રીનલેન્ડના આત્મનિર્ણયના અધિકારની પુનઃપુષ્ટિ કરવામાં આવી છે અને કરાર પર હસ્તાક્ષર કરનારાઓની સ્પષ્ટ મંજૂરી વિના બિન-NATO અને બિન-EU દેશોને ગ્રીનલેન્ડમાં સૈન્ય સ્થાપનો કરવા કે સંવેદનશીલ રોકાણ કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન
પ્રશ્ન 1: ગ્રીનલેન્ડ કયા બે પ્રદેશો સાથે સંબંધિત ભૌગોલિક વિસ્તારમાં આવેલું છે?

A) ઉત્તર એટલાન્ટિક અને આર્કટિક
B) દક્ષિણ એટલાન્ટિક અને એન્ટાર્કટિક
C) પેસિફિક અને એન્ટાર્કટિક
D) હિંદ મહાસાગર અને આર્કટિક