ચલણ પરિભ્રમણની દ્રષ્ટિએ ડોલર નહીં, પણ રૂપિયો સૌથી મોટો

ડોલર વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી ચલણ, વૈશ્વિક વેપારમાં મોટાભાગના વ્યવહારો ડોલરમાં
અમદાવાદ : યુએસ ડોલર વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી ચલણ ગણવામાં આવે છે. તેણે દાયકાઓથી આ પ્રભુત્વ જાળવી રાખ્યું છે. ડોલર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતું ચલણ છે અને ઘણા દેશોમાં કાનૂની ટેન્ડર છે. જોકે, પરિભ્રમણની દ્રષ્ટિએ, ડોલર રૂપિયાથી પાછળ છે. આરબીઆઈના ડેપ્યુટી ગવર્નર શિરીષ ચદ્રે એ જણાવ્યું હતું કે યુએસ ડોલરની નોટો કરતાં ત્રણ ગણી વધુ રૂપિયાની નોટો ચલણમાં છે અને લગભગ છ ગણી વધુ યુરો નોટો છે.
જોકે ચલણમાં નોટોની સંખ્યા જીડીપી વૃદ્ધિ, ફુગાવો અને વ્યાજ દર જેવા ઘણા પરિબળો પર આાૃધારિત છે, આરબીઆઈ પોલિમરના ઉપયોગ દ્વારા નોટોની આયુષ્ય વાૃધારીને ચલણની કિંમત ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, દર વર્ષે છ અલગ અલગ મૂલ્યોમાં ૨૮ થી ૩૦ અબજ નોટો છાપી છે અને વાર્ષિક આશરે ૨૧ અબજ નોટો પાછી ખેંચી લીધી છે. આજે, ભારતમાં ૧૭૬ અબજ નોટો ચલણમાં છે. તેની સરખામણીમાં, ગયા વર્ષના અંતમાં, ડોલરની આશરે ૫૬ બિલિયન નોટો અને યુરો ની ૩૦ બિલિયન નોટો ચલણમાં હતી.
તેમણે જકાર્તામાં બેંક ઇન્ડોનેશિયા દ્વારા આયોજિત કેશ મેનેજમેન્ટ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે નોટોની આ સંખ્યા આપણને દરરોજ આપણે જે લોજિસ્ટિક્સનું સંચાલન કરીએ છીએ તેના સ્કેલનો ખ્યાલ આપે છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં ડિજિટલ ચુકવણીમાં મોટા પાયે વધારો થયો હોવા છતાં, રોકડનો ઉપયોગ પણ વધ્યો છે. ડિજિટલ ચુકવણીના વધતા ઉપયોગને કારણે વ્યક્તિગત વ્યવહારોમાં રોકડનો હિસ્સો ઘટી રહ્યો હોવા છતાં, પરિભ્રમણમાં ચલણનું પ્રમાણ બે-અંકના દરે વધી રહ્યું છે. આને રોકડ વિરોધાભાસ ગણાવતા, તેમણે કહ્યું કે આનાથી ભવિષ્યની માંગની આગાહી કરવી મુશ્કેલ બને છે.
ચલણમાં બેંકનોટનું પ્રમાણ

( ઓગસ્ટના પ્રથમ સપ્તાહ મુજબ)