બેંકો માટે RBIએ રોકડના નિયમો કડક કર્યા

૨૦૧૩ બાદ પ્રથમ વખત દૈનિક કેશ રિઝર્વ રેશિયો ૯૯% ફરજિયાત કરાયો
અમદાવાદ : રેપો રેટમાં વધારા બાદ ભારતીય રિઝર્વ બેંકે હવે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (સીઆરઆર) માટે લઘુત્તમ દૈનિક જાળવણી આવશ્યકતા ૯૦ ટકાથી વધારીને ૯૯ ટકા કરી છે. આ ફેરફાર ૧૬ ઓક્ટોબરથી શરૂ થતા પખવાડિયાથી અમલમાં આવશે. આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં આરબીઆઈએ લગભગ અઢી વર્ષ પછી પોલિસી રેપો રેટમાં વધારાની જાહેરાત કરી હતી.
આ કડક સીઆરઆર આવશ્યકતા અગાઉ જુલાઈ, ૨૦૧૩માં લાદવામાં આવી હતી. તે સમયે, યુએસ સેન્ટ્રલ બેંક, ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા કહેવાતા ''ટેપર ટેન્ટ્રમ'' (વ્યાજ દરમાં ફેરફારના ભયથી બજારમાં ઉથલપાથલ)એ વિદેશી વિનિમય બજારમાં નોંધપાત્ર ઉથલપાથલ મચાવી હતી.સીઆરઆર એ થાપણોનો તે હિસ્સો છે જે બેંકોએ આરબીઆઈ પાસે રોકડ સ્વરૂપે રાખવો પડે છે. આરબીઆઈ પાસે રાખેલી આ રકમ પર બેંકોને કોઈ વ્યાજ મળતું નથી.
બેંકોએ રિપાર્ટિંગ પખવાડિયા દરમિયાન તમામ દિવસોમાં જરૂરી સીઆરઆર ૯૯ ટકા જાળવવો પડશે જેથી દૈનિક સીઆરઆરની સરેરાશ નિાૃર્ધારિત ૩ ટકાથી ઓછી ન થાય. આ પગલાથી દૈનિક રોકડ જરૂરિયાતોનું સંચાલન કરવાની બેંકોની ક્ષમતા ઘટી જશે, જેની અસર નાણાકીય બજાર પર પડશે જ્યાં રોકડની ઉપલબૃધતા ઓછી થઈ જશે.
આ ઉપરાંત, આરબીઆઈએ ૧૩ ઑક્ટોબરે નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી વાૃધારાની રોકડ પાછી ખેંચવા માટે ૨૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના બોન્ડના વેચાણ (ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ)ની જાહેરાત કરી છે. રોકડ સરપ્લસ (જે બેંકો દ્વારા આરબીઆઈની લિક્વિડિટી એડજસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટીમાં જમા કરાયેલી રકમ દ્વારા માપવામાં આવે છે) ૩.૮૮ લાખ કરોડ રૂપિયા હતી.આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય પોલિસી રેપો રેટ (જે ૫.૫ ટકા છે) અને ઓવરનાઈટ રેટ એટલે કે વેઇટેડ એવરેજ કોલ રેટ (ડબલ્યુએસીઆર) વચ્ચે તાલમેલ સાાૃધવાનો છે. ડબલ્યુએસીઆર એ મોનેટરી પોલિસીનું ઓપરેટિંગ ટાર્ગેટ છે.
શુક્રવારે ડબલ્યુએસીઆર ૫.૩૧ ટકા રહ્યો હતો, જ્યારે ગુરુવારે તે ૫.૩ ટકા નોંાૃધાયો હતો જે નીચલા સ્તરની નજીક છે. ૫.૨૫ ટકાનો દર સ્ટેન્ડિંગ ડિપોઝિટ ફેસિલિટીનો નીચલો સ્તર છે, જ્યારે ૫.૭૫ ટકાનો દર માર્જિનલ સ્ટેન્ડિંગ ફેસિલિટીની ઉપલી મર્યાદા છે.
આરબીઆઈએ છેલ્લે જુલાઈ ૨૦૧૩માં ફોરેક્સ માર્કેટમાં અસ્થિરતા વચ્ચે લઘુતમ દૈનિક સીઆરઆર જરૂરિયાત વાૃધારીને ૯૯ ટકા કરી હતી. પાછળથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩માં તેને ઘટાડીને ૯૫ ટકા અને એપ્રિલ ૨૦૧૬માં ઘટાડીને ૯૦ ટકા કરવામાં આવી હતી.
રિપોર્ટિંગ પખવાડિયા દરમિયાન બેંકોએ તમામ દિવસોમાં જરૂરી સીઆરઆર ૯૯ ટકા રાખવો પડશે જેથી દૈનિક સીઆરઆરની સરેરાશ નિાૃર્ધારિત ૩ ટકાથી ઓછી ન થાય. આનાથી દૈનિક રોકડ જરૂરિયાતોનું સંચાલન કરવાની બેંકોની ક્ષમતા ઘટી જશે.