જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જશે તો કટોકટી
અમદાવાદ : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની પરિસ્થિતિ વધુને વધુ ગંભીર બની રહી છે. જો અમેરિકા આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દે, તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર પડશે. નોમુરાના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આવી પરિસ્થિતિ માર્ચ ૨૦૨૬ની તુલનાએ દરરોજ આશરે ૨.૩ મિલિયન બેરલની વધારાની તેલની અછત તરફ દોરી શકે છે. માર્ચ ૨૦૨૫ ની તુલનામાં, આ અછત દરરોજ આશરે ૯.૩ મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જે વાર્ષિક ધોરણે આશરે ૫૭ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે.
હકીકતમાં, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પુરવઠા માર્ગોમાંનો એક છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, ઇરાક, ઈરાન, કુવૈત અને કતાર જેવા મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશો આ માર્ગ દ્વારા વિશ્વમાં પોતાનું તેલ પહોંચાડે છે. માર્ચ ૨૦૨૫ માં, આ દેશોએ દરરોજ કુલ આશરે ૧૬.૩ મિલિયન બેરલ તેલ પૂરું પાડયું હતું. જો આ માર્ગ બંધ થઈ જાય, તો આટલા મોટા પુરવઠામાં અચાનક રોક લાગવાથી વૈશ્વિક બજારને મોટો આંચકો લાગી શકે છે.
આ દરમિયાન, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટોના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં તાજેતરની વાટાઘાટો અનિર્ણિત રહી હતી. આ પછી, તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો જોવા મળ્યો. અને સોમવારે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૬ ડોલર સુધી પહોંચી ગયા હતા. જોકે, પાછળથી ભાવ થોડા નરમ પડયા હતા. જે આજે બેરલ દીઠ ૧૦૦ ડોલરની નીચે ૯૭ ડોલર આવી ગયા હતા. કારણ કે બંને દેશો વચ્ચે નવી વાટાઘાટોની આશાઓ વધી છે. આમ છતાં, છેલ્લા અઠવાડિયામાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં લગભગ ૬.૫ ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે અને તે પ્રતિ બેરલ ૯૮ ડોલરની આસપાસ રહ્યું હતું.
નોમુરા માને છે કે જો તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તેલના ભાવ પર ''યુદ્ધ જોખમ પ્રીમિયમ''વધુ વધી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે બજારમાં ભય અને અનિશ્ચિતતાને કારણે ભાવ સામાન્ય કરતા વધુ વધી શકે છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવાની ધમકી પછી આ જોખમ વધુ વધ્યું છે.
રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જો પુરવઠામાં નોંધપાત્ર અછત સર્જાય છે, તો દેશો પાસે રહેલા વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર પણ લાંબા સમય સુધી પરિસ્થિતિને સંભાળી શકશે નહીં. જેમ જેમ સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે, તેમ તેમ આ ભંડારોની ઉપયોગિતા ઘટશે, અને આની સીધી અસર વધતી કિંમતો પર પડશે.
તેલના ભાવમાં તાજેતરના વધારાએ વિવિધ દેશોને અલગ અલગ રીતે અસર કરી છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમો મુદ્દો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તેની પ્રતિકૂળ અસર ફક્ત ક્રૂડ બજાર પૂરતું મર્યાદિત રહેશે નહીં. તે વૈશ્વિક સ્તરે કોમોડિટીઝ, ચલણો, શેરબજારો અને બોન્ડ બજારોને પણ અસર કરશે. જો સપ્લાય સિસ્ટમમાંથી આટલી મોટી માત્રામાં ક્રૂડ દૂર થશે તો તેના કારણે કિંમતોમાં નોંધપાત્ર અને કાયમી વધારો થઈ શકે છે, આવી સ્થિતિમાં, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૧૨૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ કે તેથી વધુ સુધી પહોંચી શકે છે.
એકંદરે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતો તણાવ હવે ફક્ત એક પ્રાદેશિક મુદ્દો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે નોંધપાત્ર ખતરો છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીતના પરિણામો નક્કી કરશે કે આ કટોકટી વધુ ઘેરી બનશે કે થોડી રાહત મળશે.
