રિઝર્વ બેંક ડિસેમ્બર બેઠકમાં પણ રેપો રેટમાં ફરીથી વધારો કરશે

યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ અને અન્ય કેન્દ્રીય બેંકોને અનુસરીને, ભારતીય રિઝર્વ બેંકે પણ ફુગાવાના દબાણને નિયંત્રિત કરવા માટે નીતિગત દરોમાં વધારો કર્યો છે. રિઝર્વ બેંકની છ સભ્યોની નાણાકીય નીતિ સમિતિએ અપેક્ષા મુજબ, પોલિસી રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને ૫.૫% કર્યો છે. નીતિગત વલણ તટસ્થથી મધ્યમ કડક કરવામાં આવ્યું છે.
ફુગાવાની અપેક્ષાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ તેમના નિવેદનમાં યોગ્ય રીતે પ્રકાશિત કર્યું છે કે નજીકના ગાળામાં વ્યાજ દરમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા નથી અને આગામી મહિનાઓમાં નીતિગત કાર્યવાહી વ્યાજ દરમાં વધારા અથવા અપરિવર્તિત દરોના સ્વરૂપમાં હશે. આ નાણાકીય બજારો અને અન્ય હિસ્સેદારોને નજીકના ગાળાની નાણાકીય નીતિ દિશા અંગે નોંધપાત્ર સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરે છે.
નાણાકીય નીતિ સમિતિએ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ફુગાવાનો અંદાજ ૫% થી વધારીને ૫.૨% કર્યો છે. તેમાં એ પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે કે ચાલુ ત્રિમાસિક ગાળા સહિત આગામી ત્રણ ત્રિમાસિક ગાળા માટે સરેરાશ ફુગાવાનો દર ૫.૮% ની આસપાસ રહેશે. જો આ અંદાજો સાચા સાબિત થાય અને રેપો રેટ ૫.૫% પર રહે, તો આ ત્રિમાસિક ગાળામાં સરેરાશ વાસ્તવિક નીતિ દર નકારાત્મક રહેશે.
આવી સ્થિતિમાં, નીતિ કડક બનાવવી અનિવાર્ય છે. આ નીતિ વલણમાં પરિવર્તન માટેનું તર્ક સમજાવે છે. ફુગાવાના અંદાજોને ધ્યાનમાં રાખીને, એવું માનવું વાજબી છે કે નાણાકીય નીતિ સમિતિની ડિસેમ્બર બેઠકમાં રેપો રેટ ફરીથી વધારવામાં આવશે. ત્યારબાદની નીતિ કાર્યવાહી ભવિષ્યના અંદાજોમાં સંભવિત ફેરફારો પર આધારિત હશે, જેમાં પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર તેની અસરનો સમાવેશ થાય છે.
તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા તેના દ્વિવાર્ષિક નાણાકીય નીતિ અહેવાલમાં, રિઝર્વ બેંકે ૨૦૨૭-૨૮ માં સરેરાશ ફુગાવાનો દર ૫% રહેવાનો અંદાજ લગાવ્યો હતો. ૨૦૨૭ માં નાણાકીય નીતિ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે વાસ્તવિક નીતિ દરના યોગ્ય સ્તરના રિઝર્વ બેંકના મૂલ્યાંકન પર પણ આધારિત રહેશે. જુલાઈ ૨૦૨૪ માં રિઝર્વ બેંકના કર્મચારીઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક અભ્યાસમાં કુદરતી દર (નીતિ દર જે અર્થતંત્રને ઉત્તેજિત કે સંકોચન કરતું નથી) ૧.૪ અને ૧.૯ ટકાની વચ્ચે રહેવાનો અંદાજ છે.
આ સંદર્ભમાં, વ્યાજ દરમાં આશરે ૧૦૦ બેસિસ પોઈન્ટનો વધુ વધારો થવાની શક્યતા છે. જ્યારે કુદરતી દર એક સૈદ્ધાંતિક ખ્યાલ છે, ત્યારે નાણાકીય નીતિ ઘડતર અને ચર્ચાને વધુ સારી રીતે માર્ગદર્શન આપવા માટે રિઝર્વ બેંક માટે સમયાંતરે તેનું મૂલ્યાંકન કરવું ઉપયોગી છે. નાણાકીય નીતિ સમિતિએ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે તેના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (જીડીપી) વૃદ્ધિ આગાહીને ૪૦ બેસિસ પોઈન્ટ વધારીને ૭.૧ ટકા કરી છે. આગામી નાણાકીય વર્ષમાં જીડીપી વૃદ્ધિ ૭ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિની સંભાવનાઓને જોતાં, સ્ઁભ ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે.
એકંદરે, આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ હોવા છતાં, નાણાકીય નીતિ સમિતિ માટે નજીકના ગાળાની દિશા પ્રમાણમાં સ્પષ્ટ છે. જો કે, પ્રવાહિતા અને ચલણ વ્યવસ્થાપન નજીકના ગાળામાં રિઝર્વ બેંકને વ્યસ્ત રાખશે. બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પૂરતી પ્રવાહિતા છે, જે નાણાકીય નીતિના અસરકારક ટ્રાન્સમિશનને અસર કરી શકે છે. રિઝર્વ બેંક દ્વારા નોંધપાત્ર નાણાકીય હસ્તક્ષેપ છતાં, રૂપિયો સતત દબાણ હેઠળ રહે છે. રિઝર્વ બેંક કન્સેશનલ સ્વેપ સ્કીમ્સ દ્વારા સંચિત વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં તાજેતરના વધારાનો ઉપયોગ કરવા માટે કેટલી હદ સુધી તૈયાર છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
ખરેખર, રૂપિયાનો ઘટાડો બાહ્ય ક્ષેત્રના હાલના અસંતુલનને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે. નાણાકીય નીતિ ઉપરાંત, રિઝર્વ બેંકે ગ્રાહક-સંબંધિત પહેલની પણ જાહેરાત કરી છે જે પ્રકાશિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. રિઝર્વ બેંક ડિપોઝિટરી સંસ્થાઓને રોકાણકારોના કોન્સોલિડેટેડ એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટમાં ડિપોઝિટ-સંબંધિત માહિતી શામેલ કરવાની મંજૂરી આપી રહી છે. આ રોકાણકારોને તેમના નાણાકીય રોકાણોનું નિરીક્ષણ કરવામાં મદદ કરશે.