સિક્કાની બીજી બાજુ

વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીને સમજાતું નથી કે મોદી-શાહ સરકારથી લોકોનો મોહભંગ કેમ થઈ રહ્યો નથી? તેમનું માનવું છે કે ભારતીય લોકશાહીમાં એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સી એટલે કે સત્તા વિરોધી વલણ એવી મૂળભૂત શક્તિ છે, જેનાથી કોઈ બચી શકતું નથી. તેમના દાદી ઇન્દિરા ગાંધીએ પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કર્યા છતાં પોતાની લોકપ્રિયતા જાળવી શક્યા નહોતા. અને બે-ત્રણ વર્ષમાં જ લોકોના મોહભંગનો સામનો કરવો પડયો હતો, પરંતુ કોઈ કારણસર મોદી સાથે આવું કેમ થઈ રહ્યું નથી? રાહુલ ગાંધીનો ઈશારો કદાચ એ તરફ હતો કે ક્યાં તો ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ગડબડ થઈ રહી છે અથવા તો મતદાન મશીનોમાં ચેડાં કરવામાં આવી રહ્યાં છે, જેને તેઓ 'વોટ ચોરી' કહે છે. પોતાના આરોપોના હજુ સુધી તેઓ પ્રમાણિત પુરાવા તો આપી શક્યા નથી, પરંતુ શક્ય છે કે તેમાં કેટલાક તથ્યો પણ હોય. જોકે તેમના આરોપોની અડધી ધાર તો આ જ બાબતથી મંદ પડી જાય છે કે ભાજપે પોતાના ૧૨ વર્ષના લાંબા શાસનકાળ દરમિયાન રાજ્ય સ્તરની ૨૦ ચૂંટણીઓ હારી છે, જેમાં તેના ગઢ ગણાતા રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢ જેવા રાજ્યો પણ સામેલ છે. છેલ્લી લોકસભા ચૂંટણીમાં જ ઉત્તર પ્રદેશમાં અપેક્ષિત સફળતા ન મળવાને કારણે પાર્ટી ૨૪૦ બેઠકો સુધી સીમિત રહી ગઈ હતી.
અલબત્ત, તેમની આ વાતમાં દમ છે કે ભારતમાં લાંબા સમય સુધી શાસન કર્યા બાદ લોકો સરકારોથી કંટાળવા લાગે છે. પંડિત નેહરુ, મનમોહન સિંહ અને નરેન્દ્ર મોદીની સરકારો આ બાબતમાં અપવાદ રહી છે. જોકે મનમોહન સરકાર પોતાના બીજા કાર્યકાળમાં નિર્બળ અને ભ્રષ્ટ દેખાવાને કારણે જનસમર્થન ગુમાવી બેઠી હતી, પરંતુ મોદી સરકારે પોતાનો બીજો કાર્યકાળ સરળતાથી પૂર્ણ કર્યો અને હવે ત્રીજા કાર્યકાળમાં તે લોકોની કેટલીક અણગમાની સ્થિતિનો સામનો કરી રહી છે. તેમ છતાં મોદીની લોકપ્રિયતા ઠીક ઠીક છે અને પૂર્વીય રાજ્યોમાં પાર્ટીનો વિસ્તાર ચાલુ છે. રાહુલ કહે છે કે કોઈ ચોક્કસ નેતાની લોકપ્રિયતા સમજાય છે, સરકારનું પ્રદર્શન પણ સમજાય છે, પરંતુ મોહભંગનું ગાયબ થઈ જવું સમજાતું નથી. પ્રશ્ન એ છે કે શું તેઓ તેને સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે? કારણ કે જો લોકોનો મોહભંગ થઈ પણ રહ્યો હોય તો તેને વ્યક્ત કરવા માટે તેમની સામે વિકલ્પ શું છે?
રાહુલ અને તેમનો રાજકીય ગઠબંધન આઈએનડીઆઈએ એવું શું નવું રજૂ કરી રહ્યું છે, જે વર્તમાન સરકાર કરતાં વધુ સારું હોય? મોહભંગ થવાનો અર્થ જમીન છોડીને અંધ કૂવામાં કૂદી જવું તો નથી ને? પડકારોની વાત કરીએ તો એક સામાન્ય ભારતીય પરિવાર માટે બાળકોનું શિક્ષણ હવે ઘરભાડા પછીનો બીજો સૌથી મોટો ખર્ચ બની ગયું છે. તેનું કારણ એ જ છે કે સરકારી શાળાઓના નબળા સ્તરને કારણે બાળકોને ખાનગી શાળાઓમાં ભણાવવા પડે છે અને તેના ઉપર કોચિંગ પણ કરાવવું પડે છે. લાખો રૂપિયા ખર્ચ્યા પછી પણ બાળકોને રોજગાર મળતો નથી, કારણ કે માહિતી-ટેક્નોલોજી અને એઆઈની ક્રાંતિને કારણે રોજગાર માટે જરૂરી કૌશલની ડિમાન્ડ સતત બદલાઈ રહી છે. વર્તમાન શિક્ષણ વ્યવસ્થા તેની સાથે તાલમેલ બેસાડી શકતી નથી.
મોદી સરકારે ગાંધીજીની 'નવી તાલીમ' પર આધારિત નવી રોજગારલક્ષી શિક્ષણ નીતિ અમલમાં મૂકી છે, પરંતુ પૂરતા પાયાના સુધારા અને શિક્ષકોની તાલીમ વિના તે સુધારા લાવી શકશે કે નહીં, તે અંગે શંકા છે. પરીક્ષા પ્રણાલી પણ નકલ અને પેપર લીક માફિયાના જાળામાં ફસાઈ ગઈ છે. શું રાહુલ અને તેમના ગઠબંધનની પાર્ટીઓ પાસે આ વિકરાળ સમસ્યાના ઉકેલ માટે કોઈ યોજના છે? માત્ર કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓને ઉશ્કેરવાથી શું થશે? મોદી સરકાર મોટી સંખ્યામાં ઔદ્યોગિક રોજગારોનું સર્જન કરવાની આશા સાથે સત્તામાં આવી હતી, પરંતુ લગભગ અઢી કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા બાદ પણ આ આશાઓ અપેક્ષા મુજબ પૂર્ણ થઈ શકી નથી. શું આઈએનડીઆઈએ પાસે એવી કોઈ નક્કર યોજના છે, જેના દ્વારા ઉદ્યોગ-ધંધાઓનું સર્જન થઈ શકે? બિહાર, બંગાળ અને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશમાં સિન્ડિકેટ, ખંડણી, માફિયા અને અન્ડરવર્લ્ડના આતંકને કારણે કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ એટલી ખરાબ થતી ગઈ કે ત્યાં રોકાણ કરવાનું જોખમ કોઈ લેવા ચાહતું નથી. કોઈ લેવા ચાહે તો પણ આઈએનડીઆઈએના કેટલાક પક્ષોનું નામ જ તેને દૂર ભગાડવા માટે પૂરતું છે. રાહુલ પોતે કહે છે કે કોની પાસે કેટલી સંપત્તિ છે તેનો હિસાબ 'એક્સ-રે સર્વે' દ્વારા લેવામાં આવશે.
કેટલાક મોટા ઉદ્યોગપતિઓને દાનવી રૂપ આપવાનો પ્રયાસ પણ તેઓ કરતા રહે છે. આવા રાજકીય વાતાવરણમાં ઉદ્યોગ-ધંધા અને તેના આધારે ઊભા થતા રોજગારો કેવી રીતે વિકસી શકશે? દુનિયામાં એઆઈથી સર્જાયેલી મશીન ક્રાંતિની દોડમાં ટકી રહેવા માટે મંથન ચાલી રહ્યું છે.