Bihar Elections: બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીના પહેલાં તબક્કામાં 18 જિલ્લાની 21 બેઠકો પર ઉતરેલા 1314 ઉમેદવારોનું ભાગ્ય ઈવીએમમાં કેદ થઈ ગયું છે. ગુરુવારે પહેલાં તબક્કામાં મતદારોનો ઉત્સાહ જબરદસ્ત જોવા મળ્યો. પહેલાં તબક્કાની 121 બેઠક પર 64.69 ટકા લોકોએ પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ કર્યો, જે ગત ચૂંટણીથી આશરે 8.5% વધુ નોંધાયો છે.
બિહારના રાજકારણમાં આ ચૂંટણીને અભૂતપૂર્વ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે તે રાજ્યના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ મતદાન દર્શાવે છે. 2020માં, પ્રથમ તબક્કામાં 56.1 ટકા મતદાન થયું હતું, પરંતુ તે વખતે, 71 બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ હતી, જ્યારે આ વખતે 121 બેઠકો માટે ચૂંટણી યોજાઈ હતી.
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, 121 મતવિસ્તારોમાં પ્રથમ તબક્કામાં 64.69 ટકા મતદાન થયું હતું, જે 2020ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં લગભગ 56 ટકા હતું. આ મતદાન પેટર્ન ગત ચૂંટણીની સરખામણીમાં આશરે 8.5 ટકાનો વધારો સૂચવે છે. આ વખતે વધેલા મતદાનથી રાજકીય પક્ષોનો ઉત્સાહ વધ્યો છે.
બિહાર ચૂંટણીમાં ક્યાં કેટલું મતદાન?
બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીના પહેલા તબક્કામાં 18 જિલ્લાની 121 બેઠકો માટે મતદાન થયું હતું. મુઝફ્ફરપુર અને સમસ્તીપુર જિલ્લામાં સૌથી વધુ મતદાન થયું હતું, જ્યારે પટણામાં સૌથી ઓછું મતદાન થયું હતું. મુઝફ્ફરપુરમાં 70.96 ટકા, સમસ્તીપુરમાં 70.63 ટકા, મધેપુરામાં 67.21 ટકા અને વૈશાલીમાં 67.37 ટકા મતદાન થયું હતું.
સહરસામાં 66.84 ટકા, ખાગરિયામાં 66.36 ટકા, લખીસરાયમાં 65.05 ટકા, મુંગેરમાં 60.40 ટકા, સિવાનમાં 60.31 ટકા, નાલંદામાં 58.91 ટકા અને પટણા જિલ્લામાં 57.93 ટકા મતદાન થયું હતું. આમ, બિહાર ચૂંટણીના પ્રથમ તબક્કામાં કુલ 64.69 ટકા મતદાન થયું હતું.
બિહારમાં 8.5 ટકા મતદાન થયું
2020માં, પ્રથમ તબક્કામાં કુલ 3.7 કરોડ મતદારોએ મતદાન કર્યું હતું, જેમાંથી 20.6 મિલિયન લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. જોકે, આ વખતે પ્રથમ તબક્કામાં કુલ 3.75 કરોડ મતદારોએ મતદાન કર્યું હતું, જે પાછલા તબક્કા કરતાં 5,00,000 વધુ છે. આ વખતે, પ્રથમ તબક્કામાં મતદાન 64.69 ટકા હતું. રાજકીય પક્ષો હવે આ વધેલા મતદાન પેટર્નને પોતાના હેતુઓ માટે ફાયદાકારક ગણાવી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચોઃ 'ચૂંટણીમાં ચોરી કરી મોદી PM બન્યાં, GenZ ને બતાવીશું..' બિહાર અંગે પણ રાહુલ ગાંધીના આરોપ
અગાઉ બિહારમાં, 1951-52થી 2020 સુધી, 2000ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ 62.57 ટકા મતદાન થયું હતું, જ્યારે 1951-52થી 2024 સુધી યોજાયેલી લોકસભા ચૂંટણીમાં, 1998માં બિહારમાં સૌથી વધુ 64.60 ટકા મતદાન થયું હતું, જે આ વખતે બિહારમાં બેઠકોના પ્રથમ તબક્કામાં થયેલા મતદાનથી વટાવી ગયું હતું.
બિહારની વોટિંગ પેટર્ન શું દર્શાવે છે?
મતદાનમાં વધઘટની સીધી અસર ચૂંટણી પરિણામો પર પડે છે. ભારતીય ચૂંટણીના ઇતિહાસમાં, સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે મતદાનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, ત્યારે જનતા પરિવર્તન (એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સી) ઇચ્છે છે. જોકે, હંમેશા એવું થતું નથી.
ચૂંટણીઓમાં એવું જોવા મળ્યું છે કે, ઉચ્ચ મતદાન ઘણીવાર સરકારને ટેકો (પ્રો-ઇન્કમ્બન્સી) દર્શાવે છે. તે સ્પષ્ટ છે કે આ મતદાતા સક્રિયતા કઈ દિશામાં જશે તે કહેવું હજુ વહેલું ગણાશે.
SIR પછી આ પહેલી ચૂંટણી છે. SIRમાં ઘણા મતો કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે કેટલાક નવા મતો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. નકલી મતદારોને દૂર કરવાને કારણે મતદાનમાં વધારો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે, પરંતુ જ્યારે પણ બિહારમાં મતદાનમાં વધારો થયો છે, ત્યારે સરકાર બદલાય છે.
બિહારમાં મતદાનમાં વધારો થવાથી સરકારમાં પરિવર્તન
બિહારમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓની વાત કરીએ તો, 1951-52થી 2020 સુધી માત્ર ત્રણ વખત મતદાન 60 ટકાથી વધુ થયું. અગાઉનું સૌથી વધુ મતદાન 1990માં 62.04 ટકા, 1995માં 61.79 ટકા અને 2020માં 62.57 ટકા હતો. જોકે, આ વખતે બધા રૅકોર્ડ તૂટી ગયા છે. હાલમાં, પ્રથમ તબક્કામાં 64.69 ટકા મતદાન થયું હતું. જો આગામી તબક્કામાં પણ આ જ દરે મતદાન ચાલુ રહેશે, તો તે બિહારના ઇતિહાસમાં એક રૅકોર્ડ બનશે. 1951-52માં બિહારમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી ઓછું મતદાન પણ 42.60 ટકા હતું.
આઝાદી પછી બિહારમાં યોજાયેલી બધી ચૂંટણીઓના મતદાન પેટર્ન પર નજર નાખતા, એ સ્પષ્ટ થાય છે કે જ્યારે પણ મતદાનમાં 5 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે, ત્યારે તેની અસર ચૂંટણી પર પડી છે. બિહારમાં સરકાર ત્રણ વખત બદલાઈ છે; જેમાં જોવા મળ્યું છે કે, વધેલા મતદાનનો સત્તા પર રાજકીય પ્રભાવ કેવી રીતે પડ્યો છે.
બિહારમાં 5% મત સરકાર કેવી રીતે બદલી નાખે છે?
બિહારમાં સૌપ્રથમ સરકાર પરિવર્તન 1967ની ચૂંટણીમાં થયું હતું, જ્યારે મતદાનમાં વધારો થયો હતો. 1962માં 44.5.% મતદાન થયું હતું, જે 1967માં 51.5% હતું. આના પરિણામે મતદાનમાં 7% વધારો થયો અને કોંગ્રેસે સત્તા ગુમાવી. બિહારમાં પહેલી વાર બિન-કોંગ્રેસી પક્ષોએ સાથે મળીને સરકાર બનાવી.
1967 પછી, 1980માં પણ આ જ પેટર્ન જોવા મળી. 1980માં 57.3 ટકા મતદાન થયું, જે 1977ની ચૂંટણીમાં 50.5 ટકા હતું. આના પરિણામે મતદાનમાં 6.8 ટકાનો વધારો થયો, જેના પરિણામે સરકારમાં પરિવર્તન આવ્યું. જનતા પાર્ટીને હારનો સામનો કરવો પડ્યો અને કોંગ્રેસ સત્તામાં પાછી આવી.
1980 બાદ, 1990ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મતદાનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. 1990માં મતદાન 62 ટકા થયું, જે 1985માં 56.3 ટકા હતું. મતદાનમાં આ 5.8 ટકાના વધારાએ બિહારમાં સરકાર બદલી નાખી.
કોંગ્રેસને સત્તા પરથી હાંકી કાઢવામાં આવી અને જનતા દળે સરકાર બનાવી. બિહારમાં સત્તા પરિવર્તન નવેમ્બર 2005માં થયું, જ્યારે મતદાન 16 ટકા ઓછું હતું. આ વખતે, બિહાર ચૂંટણીના પ્રથમ તબક્કામાં મતદાનમાં સાડા આઠ ટકાનો વધારો થયો અને આના ફાયદા તેમજ ગેરફાયદાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
બિહારના વોટિંગમાં કોની વધી ચિંતા?
બિહારમાં, મિથિલા, કોસી, મુંગેર ડિવિઝન, સારણ અને ભોજપુર બેલ્ટમાં 121 બેઠકો માટે પ્રથમ તબક્કામાં ચૂંટણી યોજાઈ હતી. આ વખતે, બે તબક્કામાં ચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. પ્રથમ 121 બેઠકો પર 1314 ઉમેદવારોનું ભવિષ્ય EVMમાં સીલ થઈ ગયું હતું, જ્યારે બાકીની 122 બેઠકો માટે મતદાન 11 નવેમ્બરે થશે. પહેલા તબક્કામાં મતદાનની સરખામણીમાં મતદાનમાં વધારો, નીતિશ કુમારના નેતૃત્વ હેઠળની સરકાર માટે રાજકીય તણાવ વધારી શકે છે.
બિહારમાં છેલ્લી ચાર ચૂંટણીઓના મતદાન પેટર્ન પર નજર કરીએ તો, 2010ની ચૂંટણીમાં મતદાન 52.1 ટકા હતું, જે 2015માં વધીને 55.9 ટકા અને 2020 માં 56.1 ટકા થયું. આ વખતે, મતદાનના પ્રથમ તબક્કામાં 64.69 ટકા મતદાન જોવા મળ્યું છે. નીતિશ કુમારને છેલ્લી ત્રણ ચૂંટણીઓમાં વધેલા મતદાનનો ફાયદો થયો છે, પરંતુ વધારો ફક્ત બે થી ત્રણ ટકા હતો. આ વખતે, તફાવત 8.5 ટકા છે.
પ્રથમ તબક્કાથી નક્કી થઈ જશે સત્તા
ગુરુવારે (6 નવેમ્બર) પ્રથમ તબક્કામાં જે 121 બેઠકો પર ચૂંટણી યોજાઈ હતી, તેમાં ગત વખતે મહાગઠબંધન અને NDA વચ્ચે જોરદાર ટક્કર જોવા મળી હતી. આ 121 બેઠકોમાંથી, મહાગઠબંધને 61 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે NDAએ 59 બેઠકો જીતી હતી. RJDએ 42 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે BJPએ 32 બેઠકો જીતી હતી.
JDUએ 23 બેઠકો જીતી હતી અને કોંગ્રેસે 8 બેઠકો જીતી હતી. વધુમાં, CPI (ML) એ 7, VIP એ ચાર અને CPI અને CPM એ બે-બે બેઠકો જીતી હતી. આ સિવાય, LJPએ એક બેઠક જીતી હતી. આ દૃષ્ટિકોણથી, પ્રથમ તબક્કો મહાગઠબંધન અને NDA બંને માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
બિહારમાં બદલાયા સમીકરણ
જોકે, આ વખતે બિહારમાં સમીકરણ બદલાયા છે. 2020માં એનડીએથી અલગ ચૂંટણી લડનારા ચિરાગ પાસવાન અને ઉપેન્દ્ર કુશવાહા આ વખતે એનડીએની સાથે હતા તો સહની મહાગઠબંધનની સાથે છે. આ વખતે 104 બેઠકો પર સીધી પ્રતિસ્પર્ધા છે. જોકે, 17 બેઠકો પર ત્રિકોણીય લડાઈ જોવા મળી રહી છે.
પહેલા તબક્કામાં, આરજેડી 72 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહી છે, જ્યારે તેના સાથી પક્ષ, કોંગ્રેસ 24 અને સીપીઆઈ (એમએલ) 14 બેઠકો પર ચૂંટણી લડે છે. VIP અને CPI છ-છ બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહ્યા છે, જ્યારે CPMA ત્રણ બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા છે અને આઇપી ગુપ્તાની ભારતીય સમાવિષ્ટ પાર્ટી (આઇઆઇપી) એ બે બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા છે. આમ, 6 બેઠકો પર મહાગઠબંધનની ફ્રેન્ડલી ફાઇટ છે.
NDA તરફથી, JDU પહેલા તબક્કામાં 57 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહ્યું છે, જ્યારે BJP 48 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહ્યું છે. ચિરાગ પાસવાનની LJP (રામ વિલાસ) એ 13 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા છે. ઉપેન્દ્ર કુશવાહાની પાર્ટી RLMના બે ઉમેદવારો મેદાનમાં છે, અને જીતન રામ માંઝીની હિન્દુસ્તાની આવામ મોરચા (HAM) પણ એક બેઠક પર ચૂંટણી લડી રહી છે. અસદુદ્દીન ઓવૈસીની પાર્ટી AIMIM પણ પહેલા તબક્કામાં આઠ બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહી છે. જન સુરાજ પાર્ટી પહેલા તબક્કામાં 114 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહી છે. હવે પહેલા તબક્કાની રાજકીય લડાઈ કોણ જીતશે તે જોવાનું બાકી છે.
