ઉડાન યોજના: પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણ યોજનાનાં 10 વર્ષ પૂર્ણ, સંશોધિત ઉડાન યોજના માટે ₹28,840 કરોડની જોગવાઈ

ભારત સરકારની ફ્લેગશિપ પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી યોજના UDAN (ઉડે દેશ કા આમ નાગરિક) એ 21 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ સફળતાપૂર્વક 10 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. ઓક્ટોબર 2016 માં શરૂ થયેલી આ યોજનાએ દેશના અંતરિયાળ અને ઓછી હવાઈ સેવાઓ ધરાવતા વિસ્તારોમાં સસ્તી હવાઈ જોડાણ સુવિધાનો વિસ્તાર કરીને ભારતને વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થાનિક એવિએશન માર્કેટ બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

આ ઉજવણીની સાથે જ જુલાઈ 2026 માં લોન્ચ થયેલી 'સંશોધિત ઉડાન' યોજના એવિએશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્વદેશી વિમાન નિર્માણ ક્ષેત્રે એક નવો અધ્યાય શરૂ કરે છે.

ઉડાન યોજના

પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી યોજના ઉડાનની શરૂઆત રાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન નીતિ, 2016 હેઠળ 21 ઑક્ટોબર, 2016ના રોજ કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ નાણાકીય સહાય અને માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ દ્વારા દુર્ગમ તથા ઓછી હવાઈ સેવાઓ ધરાવતા વિસ્તારોમાં સસ્તી અને આર્થિક રીતે સધ્ધર હવાઈ જોડાણ સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે.

• આ યોજના હેઠળ પ્રથમ ઉડાનને એપ્રિલ 2017માં શિમલા અને દિલ્હી વચ્ચે લીલી ઝંડી આપવામાં આવી હતી.

આ યોજનાએ પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણના વિસ્તરણમાં યોગદાન આપ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભારત વિશ્વના ત્રીજા સૌથી મોટા સ્થાનિક ઉડ્ડયન બજાર તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. દેશમાં કાર્યરત હવાઈમથકોની સંખ્યા વર્ષ 2014માં 74 હતી, જે વધીને વર્ષ 2026માં 166 થઈ છે. 

એરલાઇન્સની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉડાન યોજના હવાઈ ભાડાની મર્યાદા, વિવિધ રાહતો, બજાર આધારિત પસંદગી અને વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ જેવી વ્યવસ્થાઓનો ઉપયોગ કરે છે. 15 ઑક્ટોબર, 2026 સુધીમાં VGF હેઠળ ₹5,091.23 કરોડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. 

 સંશોધિત ઉડાન યોજના 2026 

4 જુલાઈ, 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવેલી સંશોધિત ઉડાન યોજનાનો કુલ ખર્ચ ₹28,840 કરોડ છે. તેનો અમલ 10 વર્ષ માટે, એટલે કે નાણાકીય વર્ષ 2026–27થી 2035–36 સુધી કરવામાં આવશે. આ યોજના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના અભિગમ હેઠળ સસ્તી હવાઈ મુસાફરી, ટકાઉ પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન, માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ અને સ્વદેશી નાગરિક વિમાન ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. 

• એરોડ્રોમ અને હેલિપેડ વિકાસ:
  • 8 વર્ષમાં ₹12,159  કરોડના ખર્ચે હાલની એરસ્ટ્રિપ્સમાંથી 100 નવા એરપોર્ટ નો વિકાસ.
  • આશરે 441 એરોડ્રોમને ત્રણ વર્ષ માટે સંચાલન અને જાળવણીની સહાય આપવામાં આવશે 
  • આઠ વર્ષમાં ₹3,661 કરોડના કુલ ખર્ચે 200 આધુનિક હેલિપેડ વિકસાવવામાં આવશે 
• વીજીએફ સહાય: એરલાઇન્સ માટે 10 વર્ષમાં ₹10,043  કરોડની જોગવાઈ.
• સ્વદેશી એવિએશનને પ્રોત્સાહન: પવન હંસ માટે 2 HAL ધ્રુવ હેલિકોપ્ટર અને એલાયન્સ એર માટે 2 HAL ડોર્નિયર વિમાનોની ખરીદી માટે ₹400 કરોડ નો વધારાનો પ્રસ્તાવ.

સંશોધિત UDAN હેઠળનો ત્રિ-આયામી અભિગમ

UDAN યોજનાના આગામી તબક્કામાં નીચેના ત્રણ મુખ્ય પાસાં પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે:

1. કેન્દ્ર અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચેની ભાગીદારી મજબૂત કરવી.
2. ઉડ્ડયન સંબંધિત માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ કરવો.
3. પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણનો વિસ્તાર કરવો.

પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્ન

પ્રશ્ન 1: UDAN યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કયો છે?

(A) માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ સેવાઓનો વિસ્તાર કરવો

(B) દુર્ગમ અને ઓછી હવાઈ સેવાઓ ધરાવતા વિસ્તારોમાં સસ્તી હવાઈ જોડાણ સુવિધા પૂરી પાડવી

(C) માત્ર મોટા શહેરોમાં નવા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથકો વિકસાવવા

(D) હવાઈ સેવાઓનું ખાનગીકરણ કરવું