- 'અમારામાંથી કોઈએ વધારે અભ્યાસ કર્યો નથી. અમે ફક્ત સંગીત કંપોઝ કરી શકીએ છીએ. અમે ફક્ત એટલું જ કરીએ છીએ. તેથી અમારી પાસે લોકો તેના વિશે શું કહે છે તેની ચિંતા કરવાનો સમય નથી.'
૧૯૬૩ થી ૧૯૯૮ સુધી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં ૬૩૫ જેટલી હિન્દી ફિલ્મો માટે લોકપ્રિય સંગીત આપનાર જોડી લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ છે! આ જોડીનું નામ ફિલ્મ સંગીતના ઇતિહાસમાં સૌથી સફળ સંગીતકાર તરીકે નોંધાયું છે.
તેનો જન્મ મુંબઈની એક ઝૂંપડપટ્ટીમાં ખાવા-પીવા માટે સંઘર્ષ કરતા પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે જ તેમનું ગુજરાન ચલાવવા માટે તેમને કામ કરવાની ફરજ પડી હતી. આ રીતે તેમણે મેન્ડોલિન વગાડવાનું શીખી લીધું. હકીકતમાં, તેઓ મેન્ડોલિન વગાડવાનું ઔપચારિક શિક્ષણ લઈ શક્યા નહીં. છતાં, તેઓ ટૂંક સમયમાં જ સખત મહેનત અને જન્મજાત બુદ્ધિમત્તા દ્વારા તેમાં નિપુણ બની ગયા.
બાળપણમાં આવા જ એક કાર્યક્રમમાં તેઓ લતા દીદી સાથે ગયા હતા. તે સમયે, લતા દીદી આ નાના છોકરાની પ્રતિભા અને કૌશલ્યથી અભિભૂત થઈ ગયા હતા અને તેમને મદદ કરવાનું નક્કી કર્યું. લતા દીદી અને લક્ષ્મીકાંત વચ્ચેનો આ પ્રેમ લક્ષ્મીકાંતજીના મૃત્યુ સુધી અતૂટ રહ્યો. લતા દીદીએ લક્ષ્મીકાંતજીને 'સુરીલ કલા કેન્દ્ર' મોકલ્યા, જે નાના બાળકોને સંગીત શિક્ષણ આપતી સંસ્થા છે. ત્યાં જ તેમની મુલાકાત પ્યારેલાલજી સાથે થઈ. જોકે તેમના પિતા પ્રખ્યાત ટ્રમ્પેટવાદક હતા, પરંતુ કોઈ કારણોસર તેમણે આ કલાનો વારસો પ્યારેલાલજીને આપ્યો નહીં. અલબત્ત, તેનાથી કોઈ ફરક પડયો નહીં. પ્યારેલાલજીએ વાયોલિન વગાડવાનું શીખ્યા. જ્યારે લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલે 'ચિત્રપટ સંગીતા' શરૂ કરી, ત્યારે શંકર જયકિશન, નૌશાદ, મદન મોહન, રોશન, ઓ. પી. નૈય્યર, સચિન દેવ બર્મન, સલિલ ચૌધરી, રવિ, કલ્યાણજી-આનંદજીનો અનોખો પ્રભાવ હતો.
સરળ એન્ટ્રી કરવી મુશ્કેલ હતી, પરંતુ તેઓએ પોતાનું સ્થાન બનાવ્યું. પહેલી જ ફિલ્મ 'પરસમણી'માં, તેઓએ હસ્ત હુઆ યહ નૂરાની ચેહરા, વો જબ યાદ આયે જેવા હિટ ગીતો આપીને ધ્યાન ખેંચ્યું. ત્યારે આવી કાલ્પનિક ફિલ્મોની પ્રતિા નહોતી. તો સંગીતકારને શું નામ મળશે? હરિશ્ચંદ્ર તારામતી અને સંત જ્ઞાાનેશ્વર જેવી ફિલ્મોને સંગીત આપીને બહુ કંઈ પ્રાપ્ત થઈ શક્યું નહીં. 'સંત જ્ઞાાનેશ્વર'નુ ં'જ્યોત સે જ્યોત જલાતે ચલો' ગીત હિટ થયું. પરંતુ, ૧૯૬૪માં, લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલે 'દોસ્તી' માટે 'ફિલ્મફેર' સ્પર્ધા જીતી, 'સંગમ'ના શંકર-જયકિશનને હરાવી, અને ત્રણેય તત્વો - ફિલ્મ ઉદ્યોગ, ફિલ્મ પ્રેમીઓ અને મીડિયા - નું ધ્યાન આ જોડી પર ગયું અને તેઓ લાંબા સમય સુધી રહ્યા.
રાજ કપૂરની 'બોબી' દરમિયાન તેઓ 'લોકપ્રિય' બન્યા. સુભાષ ઘાઈની 'વૈભવ'માં લક્ષ્મી-પ્યારેલે મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. 'લક્ષ્મીકાંત તેમના ખૂબ જ મૃદુભાષી, સરળ સ્વભાવ માટે પ્રખ્યાત હતા. મજાકમાં કહેવામાં આવતું હતું કે તેમની અટક કુડાલકરને બદલે 'ગોડબોલે' હોત. કારણ કે તેઓ ગરીબીમાંથી આવ્યા હતા, તેમના પગ અંત સુધી જમીન પર હતા. તેમણે સંગીતને પોતાના વ્યવસાય તરીકે લીધું હતું અને અંત સુધી તેની સાથે પ્રામાણિક રહ્યા. તેમણે નિર્ભયતાથી તે બધી યુક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો જે એક સફળ ઉદ્યોગપતિ વાપરે છે. આજના કમ્પ્યુટર યુગમાં પણ વર્ષમાં લગભગ ૧૮-૧૯ ફિલ્મો માટે સંગીત કંપોઝ કરવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. પરંતુ તેમણે તે સફળતાપૂર્વક કર્યું હતું (ગીતોની લોકપ્રિયતાના સંદર્ભમાં). આ મનોહર દુનિયામાં તેમના જીવનના ૫૦ વર્ષથી વધુ સમય વિતાવ્યા છતાં, તેઓ ક્યારેય મોહિત થયા નહીં.
પ્યારેલાલજી સાથેની તેમની વ્યાવસાયિક અને વ્યક્તિગત મિત્રતા તેમના મૃત્યુ સુધી ટકી રહી. અલબત્ત, આ પાછળ પ્યારેલાલજીનો હિસ્સો પણ એટલો જ મહત્વપૂર્ણ છે. બંનેનો સ્વભાવ એકબીજાના પૂરક હતો. લક્ષ્મીકાંતજી વાચાળ હતા જ્યારે પ્યારેલાલજી મૃદુભાષી હતા. બંનેનો સ્વભાવ એ હતો કે તમે સારું કરો કે તમારું કામ સારું કરે. તેથી, સફળતાના એક પછી એક તબક્કામાંથી પસાર થતાં પણ, બંને ફિલ્મ પાર્ટીઓ, પેજ થ્રી સંસ્કૃતિમાં વ્યસ્ત રહેતા ન હતા. તેમની પાસે એટલો સમય નહોતો. તેમણે નક્કી કર્યું હતું કે તેમના માર્ગમાં આવતા કોઈપણ કામને નકારશો નહીં - પછી ભલે તે બી કે સી ગ્રેડની ફિલ્મ હોય, સામાજિક હોય કે પૌરાણિક. એક મુલાકાતમાં, લક્ષ્મીકાંતજી કહે છે કે અમારામાંથી કોઈએ વધારે અભ્યાસ કર્યો નથી. અમે ફક્ત સંગીત કંપોઝ કરી શકીએ છીએ. અમે ફક્ત એટલું જ કરીએ છીએ. તેથી અમારી પાસે લોકો તેના વિશે શું કહે છે તેની ચિંતા કરવાનો સમય નથી. ૧૯૮૬ માં રિલીઝ થયેલી સુપરહિટ ફિલ્મ 'કર્મા' નું આ ગીત આજે પણ બધાના હોઠ પર સંભળાય છે. લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ દ્વારા રચિત, આ ગીતના શબ્દો આનંદ બક્ષીએ લખ્યા હતા.
જે ફિલ્મોમાં લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ સંગીતકાર હતા તેના ગીતો હિટ થતા હતા. ૨૫ મે, ૧૯૯૮ ના રોજ આ સફળ જોડીના લક્ષ્મીકાંતનું અવસાન થયા પછી, પ્યારેલાલે ધીમે ધીમે તેમની 'સંગીતયાત્રા' શાંત કરી, પરંતુ આ જોડીનો 'સંગીત પ્રભાવ' રહે છે. ભલે એક જોડીનું અવસાન થયું અને બીજાએ બાજુ હટવાનું પસંદ કર્યું, ગીતની સફર અને લોકપ્રિયતા અટકી નહીં.
