- ભારતે નિકાસમાં વૈવિધ્યીકરણ અને નીતિગત સુરક્ષાનું નિર્માણ કરવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ
- વેપાર અને આર્થિક નીતિથી આગળના ક્ષેત્રોમાં અમેરિકાનો અભિગમ ઘણો સંકુચિત છે
ગત સપ્તાહે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી હતી કે બંને પક્ષો તાત્કાલિક અસરકારક વેપાર કરાર પર સંમત થયા છે. આ કરાર હેઠળ, યુએસ તેના પ્રતિશોધક ટેરિફને ૨૫% થી ઘટાડીને ૧૮% કરશે. ૨૫% ના કહેવાતા પ્રતિશોધક ટેરિફ ઉપરાંત, યુએસએ ભારત પર ૨૫% નો વધુ દંડાત્મક ટેરિફ લાદ્યો હતો કારણ કે ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરી રહ્યું હતું. આનાથી ભારતીય નિકાસકારોને નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ ૧૮% કર દર પણ ઊંચો છે, પરંતુ ભારતે ટેરિફના સંદર્ભમાં વિયેતનામ અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશો કરતાં ૧-૨%નો ફાયદો મેળવ્યો છે. બંને પક્ષો વચ્ચે સમજૂતી થઈ છે તે એક મોટી રાહત છે, સરકારે જણાવ્યું હતું કે સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોના હિતોનું રક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. ભારત ૫૦૦ અબજ યુએસ ડોલરના ઇંધણ, ટેકનોલોજી, કોલસો અને અન્ય માલસામાન તેમજ વધારાના યુએસ માલસામાન ખરીદવા સંમત થયું છે.
ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા સંમત થયું છે, જે યુક્રેન યુદ્ધને સમાપ્ત કરવામાં મદદ કરશે. વધુમાં, ભારત યુએસ આયાત પર ટેરિફ અને નોન-ટેરિફ અવરોધોને શૂન્ય કરવા તરફ આગળ વધશે. જ્યારે આ મોરચે વધુ સ્પષ્ટતાની જરૂર પડશે, ત્યારે કેટલાક મુદ્દા નોંધનીય છે. ભારતે યુએસમાં ઘણા ઊંચા ટેરિફનો સામનો કરવો પડયો હતો, જેના કારણે સરકાર અને નિકાસકારો આક્રમક રીતે અન્ય બજારોમાં વૈવિધ્યીકરણ કરવા પ્રેરાયા હતા. સરકારે અન્ય વેપાર ભાગીદારો સાથેના વ્યવહારોમાં પણ વધુ ખુલ્લી ભાવના દર્શાવી હતી.
ઘરેલુ મોરચે પણ નવી સુધારાઓની પહેલો જોવાઈ છે. આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવી અને સુધારાઓનો વ્યાપ વધારવો મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ભારતે યુરોપિયન બજારોમાં વધુ સુસંગત બનવા અને ભારત-ઈયુ મુક્ત વેપાર કરાર અને યુએસ સાથેના વેપાર કરારનો સંપૂર્ણ લાભ લેવા માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ. યુએસ સાથેના કરાર, ખાસ કરીને શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રોમાં બજાર હિસ્સો પાછો મેળવવામાં મદદ કરવા ઉપરાંત, મૂડી ખાતા પર પણ રાહત આપશે. વેપાર મોરચે અનિશ્ચિતતા એ મૂડી પ્રવાહને અસર કરી રહી હતી.
૨૦૨૫ માં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોએ આશરે ૧૯ બિલિયન ડોલર મૂલ્યના શેર વેચ્યા હતા, અને આ વર્ષે પણ વેચવાલીનું દબાણ ચાલુ રહ્યું છે. વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો દ્વારા વેચાણથી રૂપિયા પર નોંધપાત્ર દબાણ આવ્યું છે. હવે જ્યારે ભારત યુએસ સાથે કરાર પર પહોંચ્યું છે, ત્યારે આશા છે કે આ પ્રવાહ ઉલટાશે. આનાથી વિદેશી સીધા રોકાણને આકર્ષવામાં પણ મદદ મળશે. ભારત ફરી એકવાર ચીનથી દૂર વૈવિધ્યીકરણ કરવા માંગતી મોટી વૈશ્વિક કંપનીઓનું ધ્યાન આકર્ષિત કરશે.
અમેરિકા સાથેના કરાર બાદ ભારતની આર્થિક સંભાવનાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો હોવા છતાં, નીતિ નિર્માતાઓએ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે વર્તમાન યુએસ વહીવટ આવેગજન્ય છે. પરિણામે, વ્યાપક વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા, પછી ભલે તે આર્થિક હોય કે ભૂ-રાજકીય, ચાલુ રહેશે. ઉદાહરણ તરીકે, વેપાર ભાગીદારો પર પ્રતિશોધાત્મક ટેરિફ લાદવા માટે કોઈ મજબૂત આર્થિક આધાર નહોતો.
હવે તે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે વેપાર અને આર્થિક નીતિથી આગળના ક્ષેત્રોમાં અમેરિકાનો અભિગમ ઘણો સંકુચિત છે. તેથી, ભારતે માત્ર વેપાર કરારના લાભો જ નહીં, પણ નિકાસમાં વૈવિધ્યીકરણ, સ્થાનિક ક્ષમતાઓમાં સુધારો અને નીતિગત સુરક્ષાનું નિર્માણ કરવાનું પણ ચાલુ રાખવું જોઈએ.
