- મોટી કંપનીઓ તેમના સંબંધિત બજારોને ભારતના વિશિષ્ટ ક્ષેત્ર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવાનું પસંદ કરે છે
ભારતની આર્થિક પરિસ્થિતિ પરની ટિપ્પણીઓમાં બધા સંમત થાય છે કે જીડીપી વૃદ્ધિને વેગ આપવા અથવા ટકાવી રાખવા માટે ખાનગી રોકાણમાં વધારો થવો જોઈએ, અને નાણાકીય રીતે જવાબદાર સરકાર આ હાંસલ કરવા માટે પ્રયાસો કરી શકે છે. આ મુદ્દાની બીજી તરફ નિકાસ-લક્ષી કંપનીઓમાં રોકાણને અવગણવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓ અનન્ય પડકારોનો સામનો કરે છે, જેમ કે ઉત્પાદનમાં ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતા અને સેવાઓ માટે ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી પ્રતિભાની ઉપલબ્ધતા. અર્થશાસ્ત્રીઓએ લાંબા સમયથી નોંધ્યું છે કે સ્થાનિક કંપનીઓ એક પડકારનો સામનો કરે છે, તેમની પાસે ભવિષ્યની માંગનો સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિકોણ નથી, જેના કારણે તેઓ નવા રોકાણ કરવામાં અચકાય છે. પ્રશ્ન એ છે કે ભારતની સ્થાનિક માંગના કોઈપણ પાસામાં રોકાણ કરવાનું નક્કી કરતા પહેલા કંપનીઓ કેવા પ્રકારની માંગ શોધી રહી છે ?
દેશના કોર્પોરેટ જગતના જાહેર અને ખાનગી નિવેદનો ભારતની આર્થિક અને સ્થાનિક વપરાશની વાર્તામાં મજબૂત વિશ્વાસ દર્શાવે છે. આજે સકારાત્મક મૂળભૂત બાબતો અને ભવિષ્યના ડ્રાઇવરો તરફ નિર્દેશ કરતા અહેવાલો, આર્થિક અને ગ્રાહક સૂચકાંકો બંને પર આધારિત, મુખ્ય જાહેર અને ખાનગી નાણાકીય બજાર ખેલાડીઓ દ્વારા નિયમિતપણે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. વિદેશમાં ભારતીય વિશ્લેષકો એમ કહે છે કે દેશ ખરેખર આર્થિક અને રાજકીય સંભાવનાઓમાં વૈશ્વિક નેતા છે.
કોર્પોરેટ પરિણામો પણ ખરાબ નથી, ખાસ કરીને જો તેઓ સ્પર્ધા અને નવા વૈશ્વિક વાતાવરણ સાથે સંકળાયેલા અનિવાર્ય પડકારોને સ્વીકારે છે. શું કંપનીઓ જૂના દિવસોમાં પાછા ફરવાની રાહ જોઈ રહી છે? જ્યારે ઉચ્ચ વૃદ્ધિ ઓછી સ્પર્ધાવાળા નવા બજારો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી હતી, જ્યાં ૨૦% વાર્ષિક આવક વૃદ્ધિ સામાન્ય હતી? ભારતીય માંગના માળખાને જોતાં, શું તેઓ જે પ્રકારના વળતર માટે ટેવાયેલા છે તે પ્રાપ્ત કરવા માટે વિશ્વાસ ધરાવતા નથી ?
કદાચ કોર્પોરેટ વ્યૂહરચનાનું વધુ વિશ્લેષણ કરવાની જરૂર છે. કંપનીઓએ આવક વૃદ્ધિને આગળ ધપાવવામાં સરકારની ભૂમિકા વિરુદ્ધ મજબૂત વ્યૂહરચનાની ભૂમિકા પર તેમના દ્રષ્ટિકોણને ફરીથી માપવાની જરૂર છે. આ જ દલીલ એ પણ લાગુ પડે છે કે ઉત્પાદનમાં ક્ષમતાનો ઉપયોગ હજુ પણ માત્ર મધ્યમ પ્રમાણમાં છે.
મોટાભાગની મોટી કંપનીઓ તેમના સંબંધિત બજારોને ભારતના વિશિષ્ટ ક્ષેત્ર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવાનું પસંદ કરે છે, તેમની જણાવેલી વ્યૂહાત્મક પસંદગી મુજબ, આ એટલી હદે ગયું છે કે પ્રીમિયમાઇઝેશન ખરેખર વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય આધાર બની જાય છે. આમ, તેઓ કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (જીડીપી) ના ૫૦% અને ભારતના ૨૦% થી ૩૦% ઘરોને અસરકારક રીતે સેવા આપે છે. આ ઘરોના વપરાશના વલણો હવે પરિપક્વતાના અલગ તબક્કે છે, અને તેમની વધેલી આવક સમાન વપરાશમાં રોકાણ કરવામાં આવી રહી નથી, ભલે ઘરનું કદ ઘટતું જાય અને રોકાણની તકો વિસ્તરી રહી હોય.
વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (એફડીઆઈ)ની વાત કરીએ તો છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, પશ્ચિમી કંપનીઓએ ભારતમાં એટલું રોકાણ કર્યું નથી જેટલું કુલ માંગ દ્વારા સર્જાયેલી તકો છે. તેઓ તેમની હાલની વ્યૂહરચનાઓ, ઉત્પાદન ડિઝાઇન અને નવીનતા માટે બજાર વિસ્તરણ ઇચ્છતા હતા, ખાસ કરીને એવી કિંમતે જે તેમના વૈશ્વિક નફાને ઘટાડશે નહીં. તેમના માટે, ભારત સમગ્રનો એક નાનો પણ સમૃદ્ધ ભાગ હતો. બીજી બાજુ, કોરિયન અને ચીની કંપનીઓએ 'મેક ફોર ઈન્ડિયા' નીતિ અપનાવી અને લાભ મેળવ્યો. પશ્ચિમી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ, જે એફડીઆઈનો મુખ્ય સ્ત્રોત રહે છે, તેમને તેમની માનસિકતા બદલવાની જરૂર છે.
આપણે ખઘૈં માટે આવી વ્યૂહરચના પર વિચાર કરવાની જરૂર છે. આપણે લાંબા ગાળાના રોકાણો બનાવવાની જરૂર છે જેમાં ધીરજની જરૂર હોય. આપણે 'મેડ-ફોર-ઇન્ડિયા' વ્યૂહરચનાનો પ્રચાર કરવાની જરૂર છે. જેથી મોટા પ્રારંભિક રોકાણથી આવનારા વર્ષોમાં સારું, ખાતરીપૂર્વકનું વળતર મળી શકે.
ભારતમાં નાના વ્યવસાયો સાથે કામ કરવા અને રોકાણ કરવા માટે તેમને પ્રોત્સાહિત કરવું એ એફડીઆઈ આકર્ષવાનો એક સારો માર્ગ હોઈ શકે છે. આનાથી નાના વ્યવસાયોને પૈસા, જ્ઞાાન અને વધુ સારી ભાગીદારી મળશે, જે તેમને મજબૂત બનાવશે. ભારતીય કંપનીઓએ લાંબા ગાળાનું વિચારવું જોઈએ અને આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધવું જોઈએ.
