- 2025ની શરૂઆતથી તેમાં 5% થી વધુનો ઘટાડો થવા સાથે વેપાર ખાધમાં પણ વધારો છે
ગત સપ્તાહમાં રૂપિયો પ્રતિ ડોલર 90ના મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તરને પાર કરી ગયો હતો. ૨૦૨૫ની શરૂઆતથી તે ૫%થી વધુ ઘટયો છે. જોકે, વ્યાપક મેક્રોઇકોનોમિક ઘટનાઓ સાથે રૂપિયાના અવમૂલ્યનને જોવું મહત્વપૂર્ણ છે, અને નીતિ નિર્માતાઓ અને અન્ય હિસ્સેદારોને કોઈપણ ચોક્કસ સ્તર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરવું જોઈએ. ડેટા દર્શાવે છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના બીજા ક્વાર્ટરમાં ચુકવણી સંતુલન નકારાત્મક ૧૦.૯૦ બિલિયન ડોલર સુધી ઘટી ગયું છે, જે ગયા વર્ષના સમાન ક્વાર્ટરમાં ૧૮.૬ બિલિયન ડોલર હતું.
વેપાર ખાધ પણ વધી છે, અને અર્થશાસ્ત્રીઓ અપેક્ષા રાખે છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ચાલુ ખાતાની ખાધ વધુ વધશે. એ પણ જાણીતું છે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક ચલણ બજારમાં આક્રમક રીતે હસ્તક્ષેપ કરી રહી નથી, જે એક સમજદાર નીતિગત પગલું છે.
જ્યારે ચુકવણીનું સંતુલન નકારાત્મક બને છે, ત્યારે ચલણના અવમૂલ્યનની અપેક્ષા હોય છે, જેના કારણે સ્થિરતા આવે છે. ચલણ બજારની પ્રવૃત્તિ પણ ભારત-અમેરિકા વેપાર પરિસ્થિતિથી પ્રભાવિત થઈ છે. ભારત ૫૦% યુએસ ટેરિફનો સામનો કરી રહ્યું છે, જે ભારતીય નિકાસને અસર કરવાનું શરૂ કરી રહ્યું છે.
કેટલાક ક્ષેત્રોએ વૈકલ્પિક બજારો શોધી કાઢયા છે, પરંતુ તેમના ડેટાનું સાવધાની સાથે અર્થઘટન કરવાની જરૂર છે. રત્નો અને ઝવેરાત જેવા ઉચ્ચ મૂલ્યના માલ, અન્ય બજારો દ્વારા યુએસ મોકલવામાં આવી રહ્યા હોઈ શકે છે, પરંતુ આ વલણ કાયમ માટે ચાલુ રહેશે નહીં. તેથી, ભારત અને યુએસ શક્ય તેટલી વહેલી તકે પરસ્પર ફાયદાકારક વેપાર કરાર પર પહોંચે તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
ભારતીય વાટાઘાટકારોએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે વર્ષના અંત સુધીમાં કોઈ કરાર થશે. જો કે, મધ્યમ ગાળામાં આ કરાર ભારત-અમેરિકા વેપાર પર કેવી અસર કરશે તે સ્પષ્ટ નથી. વૈશ્વિક વેપારના દ્રષ્ટિકોણથી, નબળો રૂપિયો ભારતીય નિકાસકારોને મદદ કરશે. જ્યારે રૂપિયાનું અવમૂલ્યન યુએસ ટેરિફથી થયેલા નુકસાનને સંપૂર્ણપણે ભરપાઈ કરી શકશે નહીં, તે ભારતીય નિકાસકારોને નવા બજારો શોધવામાં થોડી મદદ કરશે.
તાજેતરના રિઝર્વ બેંકના ડેટા દર્શાવે છે કે રૂપિયો ખરેખર ઘટયો છે, જે વાસ્તવિક અસરકારક વિનિમય દરમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં, ચલણની નબળાઈ નિકાસકારો માટે ફાયદાકારક રહેશે. રૂપિયો અન્ય ચલણો સામે ઘટયો છે, પરંતુ વાસ્તવમાં, કોરોના પછી તે ચીની યુઆન સામે નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત થયો છે. આનાથી ચીની આયાત ઘણી સસ્તી થઈ છે અને ચીન સાથેની આપણી વેપાર ખાધ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. આ સંદર્ભમાં, વર્તમાન અવમૂલ્યન ભારતના હિતમાં છે અને અર્થતંત્રના વાણિજ્યિક ક્ષેત્રોને થોડું રક્ષણ પૂરું પાડશે. રિઝર્વ બેંક પાસે આશરે ૬૮૮ બિલિયન ડોલરનો વિદેશી વિનિમય અનામત છે, જે સ્થિર ચલણ બજારની સ્થિતિ જાળવવામાં મદદ કરશે. રૂપિયાનું મૂલ્ય ભારત-યુએસ વેપાર વાટાઘાટોના પરિણામથી પ્રભાવિત થશે. આ પરિણામો ફક્ત ચાલુ ખાતા પર જ નહીં પરંતુ મૂડી ખાતા પર પણ અસર કરશે.
જો કરાર અનુકૂળ રહેશે, તો વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોને ભારતીય સંપત્તિ ખરીદવાનું શરૂ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. આ રોકાણકારોએ ૨૦૨૫ માં અત્યાર સુધીમાં ૧૫ બિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્યની ભારતીય સંપત્તિ વેચી દીધી છે. હાલમાં મળી રહેલી નાણાકીય નીતિ સમિતિ, ચલણ બજારના વિકાસના પરિણામો પર પણ વિચાર કરશે, પરંતુ આ તેના નિર્ણયોને અસર કરે તેવી શક્યતા નથી. નીચા ફુગાવાના વાતાવરણને જોતાં, નબળો રૂપિયો કોઈ જોખમ ઊભું કરતું નથી.
