અહીં 360 દિવસ બેન્કના લૉકરમાં રહે છે માં દુર્ગા, 400 વર્ષથી ચાલી આવે છે પરંપરા

Shardiya Navratri 2026: પશ્ચિમ બંગાળના પુરુલિયા જિલ્લાના જયપુર રાજબાડીની દુર્ગા પૂજા પોતાની અનોખી પરંપરા, ઈતિહાસ અને સોનાની પ્રતિમાના કારણે ખાસ ઓળખ ધરાવે છે. અહીં માં દુર્ગાની સોનાની પ્રતિમા વર્ષના લગભગ 360 દિવસ બેન્ક લૉકરમાં સુરક્ષિત રહે છે. દુર્ગા પૂજાના અવસરે ષષ્ઠીના દિવસે ચુસ્ત પોલીસ સુરક્ષા વચ્ચે માં ની સોનાની પ્રતિમાને બેન્ક લૉકરમાંથી બહાર કાઢીને જયપુર રાજબાડી લાવવામાં આવે છે. આ દરમિયાન અહીં સુરક્ષાની વિશેષ વ્યવસ્થાઓ કરવામાં આવે છે. પૂજા સંપન્ન થયા પછી દશમીના દિવસે પોલીસ સુરક્ષા વચ્ચે સોનાની પ્રતિમાને ફરીથી બેન્કના લૉકરમાં સુરક્ષિત મૂકી દેવામાં આવે છે.

જયપુર રાજબાડીની આ પૂજાનું સૌથી મોટું આકર્ષણ માં દુર્ગાની સોનાની પ્રતિમા અને ચાંદીનું ચાલચિત્ર છે. માં ની પ્રતિમા દ્વિભુજા સ્વરૂપમાં છે. આ અનોખી પ્રતિમાને જોવા માટે પુરુલિયા ઉપરાંત અન્ય જિલ્લાઓ અને બીજા રાજ્યોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓ જયપુર પહોંચે છે.

400 વર્ષ જૂની પરંપરા

રાજપરિવાર પાસેથી મળેલી માહિતી પ્રમાણે જયપુર રાજબાડીની દુર્ગા પૂજા લગભગ 400 વર્ષ જૂની પરંપરા સાથે જોડાયેલી છે. એવી માન્યતા છે કે રાજા જયસિંહના સમયથી આ ક્ષેત્રમાં રાજપરિવારની ધાર્મિક પરંપરાઓની શરૂઆત થઈ. બાદમાં રાજા કાશીનાથ સિંહના સમયમાં પૂજા દરમિયાન મંદિરમાં આગ લાગવાની ઘટના બની. ત્યારબાદ રાજાએ માં દુર્ગાની સોનાની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનો સંકલ્પ લીધો. રાજપરિવાર સાથે જોડાયેલી માન્યતા પ્રમાણે રાજા કાશીનાથ સિંહને સપનામાં માં દુર્ગાએ સોનાની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનો સંકેત આપ્યો હતો.

ત્યારબાદ બનારસના કારીગરોને બોલાવીને સોનાની પ્રતિમા અને ચાંદીનું ચાલચિત્ર તૈયાર કરાવવામાં આવ્યું. રાજપરિવારના જણાવ્યા પ્રમાણે પ્રતિમા અને ચાલચિત્રના નિર્માણમાં મોટી માત્રામાં સોના અને ચાંદીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

ચોરી પછી બદલાયેલી સુરક્ષા વ્યવસ્થા

જયપુર રાજબાડીમાં બનેલી ચોરીની એક ઘટના પછી સોનાની પ્રતિમાની સુરક્ષાને લઈને વ્યવસ્થા બદલવામાં આવી. કહેવાય છે કે ચોરો રાજબાડીમાં ઘૂસ્યા અને અનેક કિંમતી સામાન તથા ઘરેણાં લઈને ફરાર થઈ ગયા. ત્યારબાદ પોલીસની સલાહ પર સોનાની પ્રતિમાની સુરક્ષા માટે તેને પૂજાના દિવસોને છોડીને આખું વર્ષ બેન્કના લૉકરમાં રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. પૂજાના સમય દરમિયાન પ્રતિમાને પોલીસ સુરક્ષા વચ્ચે રાજબાડી લાવવામાં આવે છે અને પૂજા સમાપ્ત થયા બાદ ફરી બેન્કના લૉકરમાં રાખી દેવામાં આવે છે.

દેવીની પૂજાનો ઈતિહાસ

જયપુર રાજપરિવારના સભ્ય પ્રશાંત નારાયણ સિંહ દેવના જણાવ્યા પ્રમાણે આ પૂજા અનેક પેઢીઓથી ચાલી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, શરૂઆતના તબક્કામાં અહીં માટીની પ્રતિમા અને પરંપરાગત રીતે પૂજા થતી હતી. બાદમાં એક ઘટના પછી સોનાની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ.

તેમણે જણાવ્યું કે, 'રાજા કાશીનાથ સિંહને સ્વપ્નમાં માં દુર્ગાની સ્વર્ણ પ્રતિમા સ્થાપિત કરવાનો સંકેત મળ્યો હતો. ત્યારબાદ રાજપરિવારે પોતાના કોષમાંથી સોનું કાઢીને બનારસના કારીગરો પાસે માં ની સોનાની પ્રતિમા તૈયાર કરાવી હતી. આજે સુરક્ષાના કારણોસર માં ની સોનાની પ્રતિમા બેન્ક લૉકરમાં રાખવામાં આવે છે અને પૂજાના સમયે પોલીસ સુરક્ષા વચ્ચે રાજબાડી લાવવામાં આવે છે. અગાઉ પૂજા ચાર દિવસની થતી હતી, જ્યારે આ વખતે પૂજા પાંચ દિવસ સુધી યોજવાની તૈયારી છે.'

કેટલી ભવ્ય હોય છે દેવીની પૂજા?

રાજબાડીની જૂની પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલા રૂની બેનર્જીએ જણાવ્યું કે, અગાઉ દુર્ગા પૂજા રાજબાડીમાં અત્યંત ભવ્ય રીતે યોજાતી હતી. તે સમયે રાજબાડીમાં હાથી, ઘોડા અને મોટી સંખ્યામાં લોકોની ઉપસ્થિતિ રહેતી હતી અને પૂજાનું સ્વરૂપ ઘણું વિશાળ હતું. પરંતુ ચોરીની ઘટના બાદ સોનાની પ્રતિમાની સુરક્ષાને લઈને વિશેષ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી. આ પૂજા ષષ્ઠીથી શરૂ થાય છે અને પોલીસની સઘન સુરક્ષા હેઠળ આખી વ્યવસ્થા સંચાલિત થાય છે. આજે પણ પૂજા દરમિયાન દૂર-દૂરથી લોકો જયપુર પહોંચે છે અને રાજબાડીની પૂજા તેમજ સ્વર્ણ પ્રતિમાનાં દર્શન કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.