Kaal Sarp Dosh: હિન્દુ જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં કાલસર્પ દોષને જીવનની પ્રગતિમાં સૌથી મોટો અવરોધ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કુંડળીમાં રાહુ અને કેતુની વચ્ચે તમામ ગ્રહો આવી જાય છે, ત્યારે રાહુને સાપનું મોઢું અને કેતુને પૂછડી માનવામાં આવે છે, જેથી અશુભ યોગનું નિર્માણ થાય છે. આ દોષને કારણે વ્યક્તિને આર્થિક તંગી, માનસિક તણાવ અને ખાસ કરીને લગ્નજીવનમાં વિલંબ કે વિખવાદ જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. પરંતુ શાસ્ત્રો અનુસાર, દેવોના દેવ મહાદેવની ભક્તિ-પૂજાથી આ દોષના પ્રભાવને મહદ અંશે ઓછો કરી શકાય છે. મહાશિવરાત્રીનું પવિત્ર પર્વ 15 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે, જે કાલસર્પ દોષ નિવારણ માટે ઉત્તમ દિવસ મનાય છે.
કાલસર્પ દોષ મુખ્યત્વે 12 પ્રકારના હોય છે, જેમાં અનંત, કુલિક અને વાસુકી જેવા દોષો વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય અને વૈવાહિક સુખ પર સીધી અસર કરે છે. મહાશિવરાત્રીના દિવસે ભગવાન શિવનો રુદ્રાભિષેક કરવાથી રાહુ-કેતુના નકારાત્મક પ્રભાવો શાંત થાય છે. ત્યારે જાણો કયા કાલસર્પ યોગની શું અસર થઈ શકે?
1.અનંત કાલસર્પ યોગ:
જ્યારે રાહુ અને કેતુ ગ્રહ જન્મકુંડળીના 1મા અને 7મા ઘરમાં સ્થિત હોય છે, ત્યારે અનંત કાલસર્પ યોગ બને છે. આ યોગથી પ્રભાવિત વ્યક્તિને માનસિક તેમજ શારીરિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે, અને કાયદાકીય મુદ્દાઓ અને સરકાર સંબંધિત સમસ્યાઓમાં પણ સામેલ થવું પડી શકે છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે આ અનંત કાલસર્પ યોગથી પીડિત આવી વ્યક્તિ વ્યાપક મનની વ્યક્તિ હોય છે.
2.કુલિક કાલસર્પ યોગઃ
"કુલિક કાલસર્પ યોગ" ત્યારે બને છે જ્યારે વ્યક્તિનો જન્મ કુંડળી બીજા સ્થાને રાહુ અને આઠમા સ્થાને કેતુ દર્શાવે છે અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય છે. જાતિના ચાર્ટમાં બીજું સ્થાન એ સંપત્તિનું સ્થાન છે જે નાણાકીય બાબતોનું સંચાલન કરે છે, તેથી જો કુલિક કાલસર્પ યોગ બને છે, તો આવી વ્યક્તિ ગરીબીમાં આવી શકે છે. આવી વ્યક્તિ સ્વાસ્થ્ય માટે ઘણા પૈસા ખર્ચે છે, જેનાથી લાંબી બીમારી થઈ શકે છે. જ્ઞાતિને ભારે આર્થિક નુકસાન પણ થઈ શકે છે.
3.વાસુકી કાલસર્પ યોગ
જ્યારે રાહુ ત્રીજા સ્થાનમાં હોય અને કેતુ કોઈની કુંડળીમાં નવમા સ્થાનમાં હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે "વાસુકી કાલસર્પ યોગ" રચાય છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં જણાવ્યા મુજબ ચાર્ટમાં ત્રીજું સ્થાન કૌટુંબિક સુખ-સુવિધાનું સ્થાન છે તેથી આ યોગ કુંડળીમાં હોય ત્યારે વ્યક્તિએ પારિવારિક ઝઘડા, ભાઈ-બહેન સાથે દલીલ, કોર્ટ-કચેરી, માતા-પિતા સાથે મતભેદ જેવી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેથી, આવી વ્યક્તિ પારિવારિક સુખ માણી શકતી નથી. લોકોના મનમાં ગેરમાન્યતાઓ પેદા થાય છે, અપશબ્દો ફેલાય છે.
4. શંખપાલ કાલસર્પ યોગ:
કુંડળીમાં રાહુ ચોથા ભાવમાં અને કેતુ 10મા ભાવમાં હોય તે ગ્રહોની સ્થિતિ શંખપાલ કાલસર્પ યોગ આપે છે. આ શંખપાલ કાલ સર્પ યોગના પ્રભાવને કારણે વ્યક્તિને કેટલીક આર્થિક અને માનસિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. સંબંધીઓની સંબંધિત બાબતોમાં મુશ્કેલીઓ આવી શકે છે.
5.પદ્મ કાલસર્પ યોગઃ
કોઈની કુંડળી/કુંડળીમાં પાંચમા સ્થાનમાં અને કેતુ અગિયારમા સ્થાનમાં હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે "પદ્મ કાલસર્પ યોગ" રચાય છે. પાંચમું સ્થાન જાતિના સુખનું સૂચન કરે છે. આ સ્થાનમાં આ યોગ રાખવાથી સંતાનપ્રાપ્તિમાં અડચણ આવી શકે છે. સંતાન પ્રાપ્તિથી અનેક રોગો થઈ શકે છે.
6. મહાપદ્મ કાલસર્પ યોગ
જ્યારે રાહુ 6ઠ્ઠા સ્થાનમાં હોય અને કેતુ કોઈની કુંડળીમાં 12મા સ્થાને હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે “મહાપદ્મ કાલસર્પ યોગ” રચાય છે. છઠ્ઠા સ્થાનથી વ્યક્તિની બીમારી, નોકરી, ધન વગેરે પર નજર કરવામાં આવે છે. તેથી જો જાતકની કુંડળીમાં આ યોગ હોય તો નોકરી કે ધંધાના સ્થળે સતત પરિવર્તન કે પ્રસ્થાન થઈ શકે છે. તેનાથી ધનહાનિ પણ થઈ શકે છે. ભાગીદારીમાં વેપાર કરવાની જેમ, નુકસાનની શક્યતા વધી શકે છે. કાર્યક્ષેત્રે કે કાર્યક્ષેત્રે ગુપ્ત શત્રુઓથી પરેશાન થવાની શક્યતા વધુ છે. તે વ્યક્તિને માનસિક તકલીફનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
7.તક્ષક કાલસર્પ યોગ
જ્યારે રાહુ અને કેતુ જેવા ગ્રહોની સ્થિતિ 1મા અને 7મા ભાવમાં હોય છે, ત્યારે આ દોષ સર્જાય છે, આ દોષ અનંત કાલસર્પ દોષની બરાબર વિરુદ્ધ છે. આ યોગથી પીડિત વ્યક્તિને તેના વિવાહિત જીવનમાં સંઘર્ષ કરવો પડી શકે છે અને તે માનસિક તણાવનું કારણ બને છે.
8.કર્કોટક કાલસર્પ યોગ
કોઈની કુંડળી/કુંડળીમાં આઠમા સ્થાનમાં અને કેતુ બીજા સ્થાનમાં હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે "કર્કોટક કાલસર્પ યોગ" રચાય છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર કુંડળીમાં આઠમું સ્થાન અચાનક ધનલાભનો સંકેત આપે છે. જો આ યોગ અહીં હોય તો જાતિના લોકોને પૈતૃક સંપત્તિ મેળવવામાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. પેન્શન, ભથ્થું અથવા વીમાની રકમ મેળવવામાં લાંબો સમય લાગે તેવી શક્યતા છે. આવી જાતિ મિત્રોથી છેતરાઈ શકે છે. દેવું પતાવટ ઘણી જગ્યાએ થઈ શકે છે. અચાનક આર્થિક સંકટ આવી શકે છે. વતનીના આકસ્મિક મૃત્યુની પણ સંભાવના છે.
9. શંખચુડા કાલસર્પ યોગ
જ્યારે રાહુ નવમા સ્થાનમાં હોય અને કેતુ કોઈની કુંડળીમાં ત્રીજા સ્થાનમાં હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે ‘શંખચુડ કાલસર્પ યોગ’ બને છે. તે વ્યવસાયિક હેતુઓ માટે વેપાર અને વિદેશી મુસાફરીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં જણાવ્યા મુજબ જન્મકુંડળીમાં કાલસર્પ યોગ હોય તો આવા વ્યક્તિને વેપારમાં આર્થિક નુકસાન થાય છે, વિદેશ યાત્રામાં કષ્ટ સહન કરવું પડી શકે છે. તે તેના શ્રમનો સંપૂર્ણ લાભ મેળવતો નથી. કરેલા કામ અચાનક બગડવાને કારણે અથવા એક જ સમયે અનેક કાર્યો કરવાને કારણે કોઈપણ કાર્ય સમયસર પૂર્ણ થતું નથી. આનાથી કાર્યસ્થળ અથવા વ્યવસાયિક જગતમાં મતભેદ થઈ શકે છે. કાર્યસ્થળ પર પ્રમોશન મેળવવામાં મુશ્કેલીઓ આવી શકે છે. આવા વ્યક્તિને પૈસા કમાવવા માટે ઘણી મહેનત કરવી પડે છે. તે વ્યક્તિની સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
10.વિશાધાર કાલસર્પ યોગ
કુંડળીમાં પાંચમા અને અગિયારમા ઘરમાં રાહુ અને કેતુના સ્થાન સાથે વિશાધર કાલસર્પ યોગ બને છે. વિશાધર કાલસર્પ યોગની અસરથી શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ છે.
11. ઘોર કાલસર્પ યોગઃ
જ્યારે વ્યક્તિનો જન્મ કુંડળી દશમા સ્થાને રાહુ અને ચોથા સ્થાને કેતુ દર્શાવે છે, અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય છે, ત્યારે "ખતરનાક કાલસર્પ યોગ" રચાય છે. કુંડળીમાં દશમું સ્થાન પિતાનું સ્થાન હોવાથી ભાગ્યનું સ્થાન કે કર્મનું સ્થાન અહીંથી નક્કી થાય છે. જો આ યોગ દસમા સ્થાનમાં હોય તો પિતાથી દૂર જવાનો પ્રસંગ આવી શકે છે. આવા વ્યક્તિને તેના પિતા પાસેથી આર્થિક મદદ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે. આળસ અથવા કર્મમાં વધુ પડતી વ્યસ્તતા સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે. આ ખરાબ માનસિક સ્વાસ્થ્ય તરફ દોરી શકે છે. આવા સંજોગોમાં જાતિને પિતૃસત્તાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. રાજનીતિ નિષ્ફળ થઈ શકે છે.
12.શેષનાગ કાલસર્પ યોગ
જ્યારે રાહુ બારમા સ્થાનમાં હોય અને કેતુ કોઈની કુંડળીમાં છઠ્ઠા સ્થાને હોય અને અન્ય ગ્રહો આ બે ગ્રહોની વચ્ચે હોય ત્યારે “શેષનાગ કાલસર્પ યોગ” રચાય છે. 12મું સ્થાન, જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં વર્ણવ્યા પ્રમાણે, તે ખર્ચનું સ્થાન માનવામાં આવે છે. અહીંથી, વસ્તુઓ વધુ જટિલ બને છે, અને અહીંથી જીવનનો સાચો અર્થ શરૂ થાય છે! જો આ યોગ 12માં સ્થાનમાં આવે તો જાતિના લોકોએ દેવું, વ્યસન, અનૈતિક જીવન, કારાવાસ ભોગવવો પડી શકે છે. લોકો અંગત પૈસાથી અટવાઈ જાય છે, નાણાકીય ભાગીદારો પૈસાથી અટવાઈ જાય છે અને પૈસા ગુમાવે છે. ક્રોનિક સર્જરી અને અકાળે વૃદ્ધત્વ પણ જન્મનો એક ભાગ હોઈ શકે છે. માનસિક બીમારી વ્યક્તિને અસર કરી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, આત્મહત્યા થઈ શકે છે.
આગામી 15 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ મહાશિવરાત્રી પર વિશેષ સંયોગો બની રહ્યા છે. આ દિવસે વહેલી સવારે સ્નાન કરી શિવાલયમાં બિલીપત્ર, ધતૂરો અને આંકડાના ફૂલ ચઢાવવા જોઈએ. આ ઉપરાંત કાળા તલ અને લોખંડનું દાન કરવાથી શનિદેવ અને શિવજી બંનેની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. જાણો પૂજા વિધિ
-મહાશિવરાત્રી કે સોમવારના દિવસે શિવલિંગ પર દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ગંગાજળ (પંચામૃત) થી અભિષેક કરવો.
-શિવલિંગ પર ચાંદીના નાગ-નાગણીની જોડી અર્પણ કરવી. તેનાથી રાહુ-કેતુનો પ્રભાવ ઓછો થાય છે.
-ॐ નાગકુલાય વિદ્મહે વિષદન્તાય ધીમહિ તન્નો સર્પઃ પ્રચોદયાત્' મંત્રનો 108 વાર જાપ કરવો.
-જીવનના કષ્ટો દૂર કરવા માટે દિવસમાં બે વાર મહામૃત્યુંજય મંત્રના જાપ કરવા.
-નાગ પંચમીના દિવસે વ્રત રાખવું, નાગ દેવતાને દૂધ ચઢાવવું અને કાળા તલનું દાન કરવું.
-નિયમિત રીતે હનુમાન ચાલીસાના પાઠ કરવા અને શનિ મંત્ર 'ॐ શં શનૈશ્ચરાય નમઃ' નો જાપ કરવો.
-શનિવારે કાળા તલ, કાળું કપડું, લોખંડ અથવા સરસવના તેલનું દાન કરવું.
-મહાશિવરાત્રી જેવા ખાસ દિવસે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ પાસે વિશેષ રુદ્રાભિષેક કરાવવો.
-જો શક્ય હોય તો ઉજ્જૈન (મહાકાલેશ્વર), નાસિક (ત્ર્યંબકેશ્વર) કે પ્રયાગરાજ જેવા પવિત્ર સ્થળોએ જઈને દોષ નિવારણની પૂજા કરાવવી.
-પૂજામાં બિલીપત્ર, ધતૂરો, આંકડાના ફૂલ અને ભાંગ અર્પણ કરવાથી મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે.
આ પણ વાંચો: મહાશિવરાત્રિએ બની રહ્યો છે ખાસ સંયોગ! મેષ-મકર સહિત આ 4 રાશિના જાતકો બનશે ધનવાન
15 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ મહાશિવરાત્રી પર કાલસર્પ દોષની શાંતિ માટેની વિશેષ પૂજાવિધિ
બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન: મહાશિવરાત્રીના દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં ઉઠી, પવિત્ર નદીના જળ અથવા ગંગાજળ મિશ્રિત પાણીથી સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્રો ધારણ કરવા.
-શિવાલયમાં જઈ અથવા ઘરના મંદિરમાં હાથમાં જળ રાખી કાલસર્પ દોષની શાંતિ અને જીવનની બાધાઓ દૂર કરવા માટે મનોમન સંકલ્પ લેવો.
-શિવલિંગ પર દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ (પંચામૃત) થી શાસ્ત્રોક્ત રીતે અભિષેક કરવો. ત્યારબાદ શુદ્ધ જળ કે ગંગાજળથી સ્નાન કરાવવું.
-મહાદેવને અત્યંત પ્રિય એવી સામગ્રી જેમ કે બિલીપત્ર (૩ પાન વાળું), ધતૂરો, આંકડાના ફૂલ, સફેદ ચંદન અને ભાંગ અર્પણ કરવી.
-શિવલિંગ પાસે ચાંદીના નાગ-નાગણીની જોડી મૂકી તેની રોલી અને અક્ષતથી પૂજા કરવી અને ત્યારબાદ તેને શિવલિંગ પર અર્પણ કરવા અથવા પવિત્ર જળમાં પ્રવાહિત કરવા.
-પૂજા દરમિયાન 'ॐ નમઃ શિવાય' નો સતત જાપ કરવો. ઉપરાંત રુદ્રાષ્ટક અને શિવ તાંડવ સ્તોત્રનું પઠન કરવું જે દોષ નિવારણ માટે ઉત્તમ છે.
-મહાશિવરાત્રીની રાત્રિના ચારેય પ્રહરમાં શિવજીની અલગ-અલગ પૂજા અને અભિષેક કરવો. આ દિવસે રાત્રિ જાગરણનું વિશેષ મહત્વ છે.
-જો દોષની તીવ્રતા વધુ હોય, તો વિદ્વાન બ્રાહ્મણ દ્વારા 'નમક-ચમક' પાઠ સાથે શાસ્ત્રોક્ત રુદ્રાભિષેક કરાવવો.
-પૂજાના અંતે કપૂરથી આરતી કરવી અને પૂજામાં રહી ગયેલી કોઈ પણ ભૂલ માટે મહાદેવ પાસે ક્ષમા પ્રાર્થના કરવી.
જો શ્રદ્ધાપૂર્વક મહાશિવરાત્રિના દિવસે પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે, તો કાલસર્પ દોષના બંધનોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને જીવનમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિના દ્વાર ખુલે છે.
