તાલીમ વગરની ડિગ્રીઓ, યુવાધનની ઘોર મજાક છે

• અલ્પવિરામ
• કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના આગમન પછી ભણેલા અભણોનો દેશ ગણાતો ભારત એક નવા ત્રિભેટે આવી ગયો છે. ઠોઠ અને વિદ્વાનોનો ખરો જંગ હવે જામવાનો છે

ભારતીય યુનિવર્સિટીઓ ખતરનાક રીતે હાસ્યાસ્પદ બની જવાની છે. શાળાઓની પણ એ જ હાલત થશે. કારણ કે વિદ્યાસંસ્થાઓ ચોક એન્ડ ટોક પર જ ચાલે છે. એમની પાસે તાલીમનું કોઈ વ્યવસ્થાતંત્ર નથી. આજે ભારતમાં કોઈ પણ રોજગાર મેળામાં જાઓ ત્યાં તમને બે પ્રકારના યુવાનો જોવા મળશે. એક ડિગ્રી અને પ્રમાણપત્રોથી ભરેલી ફાઇલ સાથે. બીજો, કદાચ ઓછી ડિગ્રી સાથે, વેબસાઇટ બનાવી શકે છે, ડેટાનું વિશ્લેષણ કરી શકે છે, મશિન રિપેર કરી શકે છે અથવા કલાકો સુધી ચાલતા કાર્યો મિનિટોમાં પૂર્ણ કરવા માટે છૈં ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આજે કંપનીઓ માટે, તમે શું અભ્યાસ કર્યો છે તે પ્રશ્ન જૂનો થઈ ગયો છે. હવે વાસ્તવિક પ્રશ્ન એ છે કે તમે વ્યવહારિક રીતે શું કરી શકો છો. જ્યારે ભારતમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું વિસ્તરણ એક મોટી સિદ્ધિ રહી છે, ત્યારે ડિગ્રી અને વાસ્તવિક રોજગાર વચ્ચેનું અંતર સતત વધી રહ્યું છે.
કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના આગમન પછી ભણેલા અભણોનો દેશ ગણાતો ભારત એક નવા ત્રિભેટે આવી ગયો છે. ઠોઠ અને વિદ્વાનોનો ખરો જંગ હવે જામવાનો છે. અઝીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટીના સ્ટેટ ઓફ વર્કિંગ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૫ વર્ષ નજીકની વયના સ્નાતકોમાં બેરોજગારીનો દર ૪૦ ટકાની નજીક છે. જ્યારે લાખો યુવાનો ડિગ્રી મેળવ્યા પછી પણ અર્થપૂર્ણ કામ શોધવા માટે સંઘર્ષ કરે છે, ત્યારે આપણે વિચારવું જોઈએ કે શું આપણે ખરેખર શિક્ષણની અવદશાનું કદી સાચું મૂલ્યાંકન કરી શક્યા છીએ?
ડિગ્રી વિશ્વને કહે છે કે તમે શું અભ્યાસ કર્યો છે, જ્યારે કુશળતા દર્શાવે છે કે તમે તે શિક્ષણ સાથે શું કરી શકો છો. આ સમસ્યાનું મૂળ ફક્ત બેરોજગારી નથી, પરંતુ તે અસાધારણ સ્થિતિ છે કે જેનાથી જ્ઞાાન અપ્રસ્તુત થઈ જાય છે. એક પેઢી પહેલા, ટેકનોલોજી વર્ષો સુધી સુસંગત રહી હતી, પરંતુ છૈં ના આ યુગમાં, દર થોડા અઠવાડિયે નવા સાધનો અને ક્ષમતાઓ ઉભરી આવે છે. પરિણામે, ચાર વર્ષની ડિગ્રીની શરૂઆતમાં વિદ્યાર્થીઓ જે જ્ઞાાન મેળવે છે તે સ્નાતક થાય ત્યાં સુધીમાં તે અપ્રસ્તુત થઈ જાય છે. વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના અહેવાલમાં ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે કે આ દાયકાના અંત સુધીમાં, કાર્યબળની લગભગ ૪૦ ટકા મુખ્ય કુશળતા બદલાઈ જશે. તેથી, આજે સૌથી મહત્વપૂર્ણ કૌશલ એક પણ સોફ્ટવેર અથવા ભાષામાં નિપુણતા મેળવવાનું નથી, પરંતુ નવી વસ્તુઓ ઝડપથી શીખવાની, જૂની વસ્તુઓને દૂર કરવાની અને સતત પોતાને અપડેટ કરવાની ક્ષમતા છે.
આપણી શિક્ષણ પ્રણાલી સામેનો સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે ટેકનોલોજી મહિનાઓના દરે બદલાય છે, જ્યારે અભ્યાસક્રમમાં ફેરફાર વર્ષો લે છે. ફક્ત છૈં સાક્ષરતા પૂરતી રહેશે નહીં; આપણે વિદ્યાર્થીઓ અને સંસ્થાઓને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કરવા જોઈએ જ્યાં છૈં આરોગ્ય સંભાળ, શિક્ષણ, નાણાં અને ઉત્પાદન જેવા દરેક ક્ષેત્રને ફરીથી આકાર આપી રહ્યું છે. આજે, દરેક વ્યવસાય હાઇબ્રિડ બની રહ્યો છે. ડૉક્ટર, એન્જિનિયર, શિક્ષક અથવા એડવોકેટ પાસે તેમના મુખ્ય વિષયનું જ્ઞાાન તેમજ ડિજિટલ અને છૈં સાધનોની સમજ હોવી જોઈએ. આ બદલાતા યુગમાં, ભારતીય માતાપિતાએ પણ તેમની માનસિકતા બદલવી જોઈએ. બાળકોને ફક્ત પૂછવાને બદલે કે તેઓ કઈ ડિગ્રી મેળવી રહ્યા છે, તેમણે એ પણ પૂછવું જોઈએ કે તેઓ કઈ વ્યવહારુ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
એઆઈને ફક્ત રોજગાર માટે ખતરા તરીકે જોવાને બદલે, આપણે તેનો ઉપયોગ ઉત્પાદકતા વધારવા માટે એક સાધન તરીકે કરવાનું શીખવું જોઈએ. જેમ જેમ મશીનો વધુ બુદ્ધિશાળી બનશે, તેમ તેમ વાતચીત, નેતૃત્વ, સર્જનાત્મકતા, સહાનુભૂતિ અને નીતિશાસ્ત્ર જેવી માનવ ક્ષમતાઓ વધુ મૂલ્યવાન બનશે. ભારતની યુવા વસ્તી દેશ માટે આર્થિક વરદાન સાબિત થઈ શકે છે જો તે વ્યવહારુ કુશળતા અને ટેકનોલોજીથી સજ્જ હશે. ભવિષ્ય એવા લોકોનું નથી જેઓ ડિગ્રી એકઠી કરે છે, પરંતુ એમનું છે કે જેઓ ઝડપથી શીખે છે અને અનુકૂલન સાધે છે. ડિગ્રી પહેલો દરવાજો ખોલી શકે છે, પરંતુ સતત શીખવાની તમારી ક્ષમતા તમારા આગળના માર્ગને નક્કી કરશે.
ભારતમાં, કૌશલનો અભાવ યુવાનોને માત્ર બેરોજગાર જ નહીં બનાવે પણ તેમને ઓછા પગારવાળી નોકરીઓમાં પણ ફસાવે છે.
આ સમસ્યા સામાજિક અને આર્થિક પ્રગતિનો માર્ગ અવરોધે છે. કૌશલનો આ અભાવ ઉત્પાદકતા પર મોટી અસર કરે છે. જ્યારે કોઈ કામદાર આધુનિક મશિનરી ચલાવી શકતો નથી અથવા ડિજિટલ સિસ્ટમો સમજી શકતો નથી, ત્યારે તેઓ વધુ સમયમાં ઓછું કામ કરી શકે છે. આના કારણે કંપનીઓ નવી ટેકનોલોજી અપનાવવામાં પાછળ રહે છે અને નફો ઘટે છે. નીતિ આયોગના ડેટા દર્શાવે છે કે એવા સ્નાતકોની સંખ્યા ખૂબ જ ઓછી છે, જે તેમના શિક્ષણને અનુરૂપ નોકરીઓ શોધી શકે છે. લાખો વિદ્યાર્થીઓ કોઈપણ વ્યવહારુ અનુભવ વિના ડિગ્રીઓ મેળવી રહ્યા છે. આ કંપનીઓએ તેમને એકડે એકથી તાલીમ આપવી પડે છે, જે દેશ માટે સમય અને પૈસા બંનેનો બગાડ કરે છે. પહેલી નોકરી વ્યક્તિનું આખું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે.
જો કોઈ યુવાન શરૂઆતમાં સારું કામ અને કૌશલ શીખે છે, તો પછીથી તેમનો પગાર અને દરજ્જો વધે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈને કૌશલ વિના ઓછા પગારવાળી નોકરી મળે છે, ત્યારે તેઓ તેમાં અટવાયેલા રહે છે. શ્રીમંત પરિવારોના બાળકો વધુ શિક્ષણ અથવા ઇન્ટર્નશિપ દ્વારા વધુ સારી તકો મેળવી શકે છે, પરંતુ ગરીબ પરિવારોના યુવાનો માટે, આ ફરજિયાત નોકરી એક જાળ બની જાય છે. તેમને વર્ષો સુધી સમાન ઓછા વેતન પર કામ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે, જે સામાજિક અસમાનતાને વધારે છે. વિશ્વ બેંક અનુસાર, યુવાનો ભારતની કુલ બેરોજગારીનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે સામે છેડે સંખ્યાબંધ કંપનીઓ યોગ્ય કુશળ કામદારોના અભાવનો શોક વ્યક્ત કરે છે.
કંપનીઓ તેમની યોજનાઓ મુલતવી રાખે છે, જેના કારણે યુવાનોને તેમની ક્ષમતા કરતાં ઓછું કામ કરવાની ફરજ પડે છે. સરકારે કાગળની ડિગ્રી અને પ્રમાણપત્રો વહેંચવામાં ઘણા પૈસા ખર્ચ્યા છે, પરંતુ ફક્ત પ્રમાણપત્રો ઉત્પાદકતામાં વધારો કરતા નથી. વાસ્તવિક ફાયદો યુવાનોને તાલીમ આપવામાં અને તેમને યોગ્ય નોકરીઓ અને સારા પગાર આપવામાં રહેલો છે. જર્મની જેવા દેશોની જેમ, ભારતની કંપનીઓએ પણ યુવાનોને તાલીમ આપવી જોઈએ. ફક્ત ડિગ્રીનું વિતરણ કરવાથી આર્થિક પ્રગતિ થઈ શકતી નથી. ફક્ત યોગ્ય કૌશલ આપીને જ યુવાનો પોતાની અને દેશની આવક વધારી શકે છે.