બિહારમાં કોંગ્રેસને સફળતા મળે એમાં રાહુલ ગાંધીને કોઈ વાંધો છે? આ એક કોયડો છે, કારણ કે આવતી કાલે છેક બે મહિના પછી રાહુલ ગાંધી બિહાર ચૂંટણી પ્રચાર માટે જઈ રહ્યાં છે. તો આ બે મહિના તેમના કામકાજના અગ્રતાક્રમમાં બિહારનો કોઈ અત્તોપત્તો કેમ ન હતો? એક તો કોંગ્રેસ પાર્ટીએ તેજસ્વી યાદવને મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કરવામાં બિનજરૂરી રીતે વિલંબ કર્યો. બહુ વિચાર કર્યો. અગાઉ દેશમાં નંબર વન પાર્ટી તરીકે ખુદ રહ્યા હોય એટલે બીજાને કંતાનનું આસન આપતાય જીવ બળે એ સમજી શકાય છે. બિહારની આ વખતની કોંગ્રેસની પ્રચારપ્રમાદ યાત્રાએ બતાવ્યું છે કે પોતાના વિશેના ખુશનુમા ખયાલમાંથી કોંગ્રેસ હજુ પણ બહાર આવી શકે એમ નથી. બિહારમાં તેનું રાજકીય ભવિષ્ય રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (ઇવઘ) પર નિર્ભર હોવા છતાં તેણે કેમ આળસ રાખી? આ નિર્ભરતા હોવા છતાં, તેણે તેજસ્વી યાદવને સમયસર મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કરવાનો નિર્ણય કેમ ન લીધો તે સમજવું મુશ્કેલ છે.
ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન, જ્યારે મુખ્ય પક્ષોના નેતાઓની પ્રવૃત્તિઓ અને તેમની ચૂંટણી રેલીઓમાં તેઓ શું કહી રહ્યા છે તે અંગે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે બિહારમાં મહાગઠબંધનની અંદર અને ખાસ કરીને તેના મુખ્ય ઘટક પક્ષોમાંના એક, કોંગ્રેસમાં, પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે કે રાહુલ ગાંધી તેમના પ્રચારમાં કેમ વિલંબ કરી રહ્યા છે? રાહુલ ગાંધીએ મતદાર અધિકાર યાત્રાના નામ હેઠળ બિહારમાં જોરશોરથી પ્રચાર શરૂ કર્યો હતો. ત્યારે તેમના વર્તનથી એવું લાગતું હતું કે તેઓ બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા હતા અને તેના મુખ્ય ગઢમાંના એકમાં પાર્ટીને પુનર્જીવિત કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. જોકે, તે સ્પષ્ટ નથી કે શું થયું કે તેઓએ લાંબા સમય સુધી બિહારની મુલાકાત ન લીધી. બિહારની તેમની છેલ્લી મુલાકાત લગભગ બે મહિના પહેલા હતી.
આ દરમિયાન, વડા પ્રધાન સહિત અનેક અગ્રણી ભાજપ નેતાઓએ બિહારમાં ભાજપની ચૂંટણી રેલીઓને સંબોધિત કરી હતી, અને તેજસ્વી યાદવે પણ સક્રિય ભાગીદારી દર્શાવી હતી. જોકે, કોઈ અજ્ઞાત કારણોસર, રાહુલ ગાંધીએ બિહારની મુલાકાત લેવાનું જરૂરી માન્યું ન હતું. બિહાર જવાને બદલે, તેમણે કોલંબિયા અને પેરુ જેવા દેશોની યાત્રા કરવાનું પસંદ કર્યું. તેઓ ત્યાંથી પાછા ફર્યા, પરંતુ બિહારની મુલાકાત લીધી નહીં. તે છેક હવે આવતી કાલે તેઓ બિહાર આવશે. ફક્ત તેઓ જ સમજાવી શકે છે કે વિદેશ પ્રવાસથી પાછા ફર્યા પછી પણ તેમણે બિહારની મુલાકાત લેવાનું કેમ જરૂરી માન્યું નહીં. કોંગ્રેસના નેતાઓ તેમની ગેરહાજરી પર નિરાશા વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા. હવે જે કંઈ પ્રચારના વાંકે નુકસાન થાય તે માટે રાહુલ જવાબદાર છે. રાહુલ ગાંધીના આ વલણને કારણે, ઘણીવાર એવું કહેવામાં આવે છે કે રાજકારણ તેમના રસનો વિષય નથી.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે રાહુલ ગાંધીએ પાર્ટીના ચૂંટણી પ્રચાર પ્રત્યે ઉદાસીનતા દાખવી છે. તેમણે કેટલાક અન્ય રાજ્યોમાં પણ આવું જ કર્યું છે. તેવી જ રીતે, તેઓ એક સમયે ઉઠાવેલા મુદ્દાઓને છોડી દે છે. જ્યારે કોંગ્રેસ પાર્ટી પોતાનો ખોવાયેલો લોકમત પાછો મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે, ત્યારે રાહુલ ગાંધીનું વલણ પાર્ટી માટે હાનિકારક છે. રાહુલ ગાંધી પાસે સત્તાધારી પક્ષનો વિરોધ કરવાની ક્ષમતા છે. વચ્ચે કેટલોક સમય તો દેશમાં એવો હતો કે ભાજપની વિરુદ્ધમાં રાહુલ ગાંધી સિવાય કોઈ કંઈ બોલતું જ ન હતું અને એમના એકના અવાજ પર જ લોકશાહીની સમતુલા ટકી રહી હતી. ત્યારે ઘણા બધા લોકોને ખાસ કરીને બુદ્ધિજીવીઓને એમ લાગતું હતું કે જેવા છે તેવા રાહુલ ગાંધી દેશની લોકશાહી માટે બહુ ઉપકારક કામ કરી રહ્યા છે.
જોકે તેમના એ આજ સુધી દુર્ભાગ્ય રહ્યા છે કે તેમના પોતાના વિવિધ પ્રકારના પર્ફોર્મન્સથી અનેક ક્ષેત્ર કાર્ય અંગેની તેમની મહેનતથી તેમની છબી થોડીક સુધરે કે તરત જ તેઓ મુગ્ધતામાં કોઈને કોઈ ભૂલ કરી બેસે છે. એટલે કે ફરી એની એ વાત લોકોએ કહેવાની આવે છે કે રાહુલ વિશે બધી વાત સાચી પરંતુ તેમનામાં મેચ્યોરિટી નથી. બિહારમાં નીતિશકુમારથી વિવિધ કારણોસર સામાન્ય પ્રજા તંગ આવી ગયેલી છે. એની સામે તેજસ્વી યાદવનો ચહેરો પ્રજાને પોતાનો લાગે છે. ભારત તો ગામડામાં વસે છે એ માત્ર કહેવત છે, પરંતુ બિહાર ખરેખર જ ગામડાઓમાં વસે છે અને બિહારની એ પ્રજા પર અનેક મર્યાદાઓ સહિત લાલુપ્રસાદ યાદવનો પણ પ્રભાવ છે. ભારતીય રાજકારણમાં તેમના રેલવે મંત્રી સિવાયના સત્તાકાળને તો એક જોકર તરીકે જ મૂલવવામાં આવે છે.
