રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોગનના તુર્કીમાં રાજકીય વિરોધ સામે રાજ્યની કાર્યવાહી કંઈ નવી વાત નથી. ઈ. સ. ૨૦૦૩માં વડાપ્રધાન તરીકે સત્તામાં આવ્યા પછી અને બાદમાં સુધારેલા બંધારણ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળ્યા પછી, એર્દોગન અને તેમની શાસક જસ્ટિસ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ પાર્ટી (AKP)એ અસંમતિ પ્રત્યે ઓછી સહિષ્ણુતા દર્શાવી છે. તેમની સરકારે રાજકીય વિરોધીઓ, પત્રકારો, કાર્યકરો અને ટીકાકારોને વ્યવસ્થિત રીતે નિશાન બનાવ્યા છે. તેમ છતાં, તુર્કીના મુશ્કેલીગ્રસ્ત લોકશાહી ધોરણો અનુસાર, ઇસ્તંબુલના મેયર એકરેમ ઇમામોગ્લુની ધરપકડ હવે વધુ વિકટ સંયોગોની ચિંતાજનક વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. દુનિયાભરમાં શાસકોમાં એક વાયરસ ફેલાયેલો છે કે તેઓ એટલું ઊંચું માથું રાખે છે કે તેમના ચરણકમલમાં આળોટતી પ્રજાની હાલત તેમને ખબર જ નથી હોતી. ને પછી એ જ પ્રજા એમના પગ ખેંચવા લાગે છે. અત્યાધિક દેશોના શાસકોની આ દશા છે.
કેટલાક દેશોમાં સારા વિકલ્પના અભાવે ઠોઠ સરકારો ચાલે છે. પ્રજાએ એને નિભાવવી પડે છે અને એ શાસકો પ્રજા પર માછલા ધોવામાં કંઈ બાકી રાખતા નથી. ગત ૧૯ માર્ચે ભ્રષ્ટાચારીઓ અને આતંકવાદીઓ સાથેના સંબંધોના આરોપસર તેમની અટકાયત કરવામાં આવી હતી - આરોપો મોટાભાગે કુર્દિશ તરફી રાજકીય જૂથો સાથેના તેમના જોડાણોમાંથી ઉદભવતાં હતાં. મુખ્ય વિપક્ષ રિપબ્લિકન પીપલ્સ પાર્ટી (CHP)ના રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર તરીકે તેમને સત્તાવાર રીતે થોડા દિવસોમાં જાહેર કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા હતી તે પહેલાં જ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી. ૨૩ માર્ચે, ઇસ્તંબુલની એક કોર્ટે તેમની ઔપચારિક ધરપકડનો આદેશ આપ્યો અને ગૃહ મંત્રાલયે તાત્કાલિક તેમને તેમના પદ પરથી દૂર કર્યા. તાજેતરના મહિનાઓમાં સરકાર દ્વારા બરતરફ કરાયેલા તેઓ પાંચમા CHP મેયર છે.
સરકારના આ પગલાથી ભારે વિરોધ થયો છે. વિરોધના જાહેર પ્રદર્શનમાં, CHP એ ફક્ત પક્ષના સભ્યો માટે જ નહીં - સામાન્ય મતદારો માટે પ્રાથમિક ચૂંટણી યોજી. CHP એ લોકમતમાં ૧૫ મિલિયન મતદારોની ભાગીદારીનો દાવો કર્યો અને રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર તરીકે ઇમામોગ્લુને પસંદ કર્યા. એર્દોગને વિરોધ પ્રદર્શનોને ફગાવી દીધા છે, પરંતુ આ સુનિયોજિત ઝુંબેશ પાછળનો હેતુ સ્પષ્ટ છે. તેમનો રાષ્ટ્રપતિ પદનો કાર્યકાળ ૨૦૨૮માં પૂરો થવાનો છે અને બંધારણીય રીતે તેમને ફરીથી ચૂંટણી લડવા માટે પ્રતિબંધ છે - સિવાય કે વહેલી ચૂંટણીઓ બોલાવવામાં આવે અથવા બંધારણમાં સુધારો કરવામાં આવે. દુનિયાના નકશામાં તુર્કી કે જે રૂઢિવાદી હોવા છતાં મજબૂત દેશ ગણાતો હતો તે હવે વિશ્વનજરે લથડિયાં ખાતો દેશ છે. એની વિદેશનીતિ પણ હાલકડોલક છે. ભારત સાથે પણ તુર્કીનું વલણ ફરતું અને ભેદી રહ્યું છે.
એર્દોગનને બીજા બધા શાસકોની જેમ ચિરંજીવ કે અમર થઈ રહેવું છે. એટલે એમના ઈશારે પરંતુ સંસદ વહેલી ચૂંટણીઓનો માર્ગ મોકળો કરી શકે છે, જેનાથી તેમને બીજી મુદત મેળવવાની મંજૂરી મળી શકે છે, ખાસ કરીને AKPમાં કોઈ સ્પષ્ટ ઉત્તરાધિકારી નથી. દરમિયાન, ઇમામોગ્લુ તાજેતરના વર્ષોમાં સૌથી શક્તિશાળી વિપક્ષી નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ઈ. સ. ૨૦૧૯માં ઇસ્તંબુલ મેયરની ચૂંટણી જીત્યા પછી, તેમણે CHPની રાષ્ટ્રીય સંભાવનાઓને પુનર્જીવિત કરવામાં મદદ કરી છે. ગયા વર્ષની સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં પાર્ટીએ ૧૯૭૦ના દાયકા પછીના સૌથી મજબૂત પરિણામો પ્રાપ્ત કર્યાં, દેશભરમાં AKPને પણ પાછળ છોડી દીધું. જ્યારે ફુગાવા, આર્થિક સ્થિરતા અને ઘટતા લીરા (કરન્સી) વચ્ચે એર્દોગનની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો છે - જેણે ઇસ્લામિક રૂઢિચુસ્તતા અને વ્યવસાય-કેન્દ્રિત નીતિઓના તેમના એક સમયની સફળ ફોર્મ્યુલાની ચમક છીનવી લીધી છે - ત્યારે સ્વ-વર્ણિત સમાજવાદી, ઇમામોગ્લુએ વિસ્તૃત સામાજિક સેવાઓ અને સમાવિષ્ટ વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતો પ્રગતિશીલ વિકલ્પ રજૂ કર્યો છે.
જો તેમને ભવિષ્યની ચૂંટણીઓમાં ભાગ લેવાથી પ્રતિબંધિત કરવામાં આવે, તો એર્દોગન તેમના સૌથી મજબૂત હરીફને દૂર કરી શકે છે. પરંતુ આ બધું રાજકીય વિભાજનને વધુ ગાઢ બનાવવા અને લોકશાહી સંસ્થાઓમાં જનતાના વિશ્વાસને ઓછો કરવાના ભોગે થશે. ફક્ત ૭૧ વર્ષના એર્દોગને શેરીઓમાં અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ, રાજકીય પડકારોનો સામનો કરવાનું છોડી દેવું જોઈએ અને તેમની નીતિઓને કારણે સર્જાયેલા આથક સંકટને દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. તુર્કીનું ભવિષ્ય ફક્ત કોણ શાસન કરે છે તેના પર જ નહીં, પણ તેની લોકશાહી હજુ પણ સત્તા માટે વાજબી અને ખુલ્લી સ્પર્ધાની તક આપી શકે છે કે કેમ તેના પર પણ નિર્ભર રહેશે.
