તાજેતરમાં, દિલ્હીના વિજય વિહાર વિસ્તારમાં લૂંટનો પ્રતિકાર કરનાર ઓટો ડ્રાઇવરની ક્રૂર હત્યામાં પાંચ સગીરોની ધરપકડ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. દેશમાં પુખ્ત વયના લોકોની જેમ સગીરો દ્વારા ગંભીર ગુનાઓ કરવાના બનાવો સતત વધી રહ્યા છે. તે જ સમયે, દિલ્હીની ઘટનામાં ધરપકડ કરાયેલા કિશોરોની કબૂલાત ભયાનક છે કે તેઓ ડ્રગ્સના વ્યસની છે અને પૈસા એકત્ર કરવા માટે લૂંટ જેવા ગુનાઓમાં સંડોવાઈ જતાં હોય છે. આ ઘટના આપણા સમાજમાં ફેલાઈ રહેલી નવી વિકૃતિઓ તરફ ઈશારો કરે છે અને એ પણ સંકેત આપે છે કે કિશોરકાળના ગુનાઓને રોકવા માટે કડક કાયદા બનાવવાનો સમય હવે આવી ગયો છે. આનું કારણ એ છે કે ગુનો કર્યા પછી, કિશોરોને સામાન્ય જેલમાં રાખવાને બદલે કિશોર ગૃહમાં મોકલવામાં આવે છે. પરંતુ કિશોર ગૃહમાં હોવા છતાં, આ ગુનેગાર કિશોરોમાં કોઈ ખાસ ફેરફાર જોવા મળતો નથી.
ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે કિશોર ગૃહમાં મર્યાદિત સમય રહ્યા પછી, ઘણા કિશોરો ગુનાની દુનિયામાં પાછા ફરે છે. સમાજશાસ્ત્રીઓ માને છે કે કિશોર ગુનાઓ અંગેના અસ્પષ્ટ અને નબળા કાયદાઓને કારણે ગુનેગારોને સજા થઈ શકતી નથી. ઘણીવાર એવું કહેવામાં આવે છે કે સગીરોને સજા આપતી વખતે આરોપીની ઉંમરનો વિચાર કરવો જોઈએ. ખરેખર, બદલાતા વાતાવરણમાં, કિશોરોમાં નકારાત્મક પુખ્ત વયના લોકોનું વલણ અકાળે વિકસિત થવા લાગ્યું છે. પરિણામે, તેઓ પુખ્ત વયના લોકોની જેમ જ ગુના આચરે છે, પરંતુ તેમને સમાન પ્રમાણમાં સજા થઈ શકતી નથી. જોકે, એ પણ સાચું છે કે કિશોરોની આગળ લાંબુ ભવિષ્ય હોય છે. જો તેઓ સંજોગો કે મજબૂરીને કારણે ગુનો કરે છે, તો તેમને સુધરવાની તક આપવી જોઈએ. કોઈ પણ સંજોગોમાં, સજાનો અંતિમ હેતુ વ્યક્તિમાં સુધારો કરવાનો છે.
એ હકીકત પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે કે જો કિશોરો તેમની સજા ભોગવ્યા પછી પણ ગુનાની દુનિયામાં સક્રિય રહે છે, તો તેમના માટે સજાની કડક જોગવાઈઓ હોવી જોઈએ. તે જ સમયે, આર્થિક અસમાનતા પણ ગુનાના મૂળમાં છે, જે શિક્ષણના અભાવ તરફ દોરી જાય છે. જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં, વિવિધ સામાજિક વિકૃતિઓ પણ કિશોરોના મન પર નકારાત્મક અસર કરી રહી છે. દિલ્હીની ઘટનામાં સામેલ કિશોરોએ ડ્રગ્સના વ્યસની હોવાની કબૂલાત કરી હોવાથી, આ ઘટના આપણા સમાજમાં ડ્રગના દૂષણથી ઉદભવતા સંકટ તરફ ઈશારો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, ડ્રગ્સના વ્યસનને કાબુમાં રાખવાની સાથે, કિશોરોના મનમાં વિચલન પેદા કરતી સામાજિક વિસંગતતાઓ પર નજર રાખવાની જરૂર છે.
બીજું સંકટ ભારતીય સમાજમાં જીવન મૂલ્યોનું ઝડપી પતન છે. કિશોરોને શાળાઓમાં કે ઘરે યોગ્ય નૈતિક શિક્ષણ મળી રહ્યું નથી. આ કટોકટીનું એક મુખ્ય પરિબળ ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ ઝેરી અને અશ્લીલ સામગ્રીની વિપુલતા છે. ઘણીવાર, જ્યારે કિશોરો અને પુખ્ત વયના લોકો દ્વારા કરવામાં આવતા ગુનાઓ પાછળના કારણોની તપાસ કરવામાં આવે છે, ત્યારે જાણવા મળે છે કે તેઓએ ઇન્ટરનેટ પર પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રી જોયા પછી જાતીય હિંસા કરી હતી. આવી સ્થિતિમાં, બાળકો શાળા અને ઘર કરતાં મોબાઇલ ફોનથી મૂલ્યો શીખી રહ્યા છે. કોણ અને કયા હેતુથી ઓનલાઈન વાંધાજનક સામગ્રી પોસ્ટ કરી રહ્યું છે તે કહેવું મુશ્કેલ છે. પરંતુ એ વાત ચોક્કસ છે કે સોશિયલ મીડિયા અને ઇન્ટરનેટ સંબંધિત વિવિધ માધ્યમો પર પીરસવામાં આવતી ઝેરી સામગ્રી બાળકોના મન પર ખરાબ અસર કરી રહી છે.
આવી સ્થિતિમાં, ડ્રગ્સનું વ્યસન, અશ્લીલતા અને ગુનાઈત કાર્યક્રમો કિશોરોને ગુનાના માર્ગે જવા માટે ઉશ્કેરી રહ્યા છે. જોકે, હવે સમય આવી ગયો છે કે નીતિ નિર્માતાઓએ હત્યા અને બળાત્કાર જેવા જઘન્ય ગુનાઓમાં સંડોવાયેલા કિશોરો માટે કાયદા કેવી રીતે બનાવવા તે અંગે વિચાર કરવો જોઈએ. ચોક્કસ, કાયદાનો હેતુ ગુનેગારને સુધારવાનો હોવો જોઈએ. પરંતુ આ છૂટને સજાથી બચવા માટેનું હથિયાર બનતા પણ અટકાવવી જોઈએ. નહિંતર, કિશોરોમાં ગુનાખોરીનો દોર નિયંત્રણ બહાર જઈ શકે છે.
