આખરે ઈઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધ અટકી ગયું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વર્તમાન જગતના કુખ્યાત ધૂની રાષ્ટ્રાધ્યક્ષ છે, જે તેના દેશ અમેરિકાનું સુકાન એવી તોફાની રીતે સંભાળે છે કે દેશની ભીતર અને બહાર ભારે અરાજક સંકેતો દેખાયા કરે છે. પણ ટ્રમ્પના સલાહકારો ધૂની કે અર્ધબુદ્ધિ ધરાવનારા નથી. વૈશ્વિક શાસન પ્રણાલિકાના ખાઁ સાહેબો ટ્રમ્પ દરબારમાં નવરત્નોની જેમ ગોઠવાઈ ગયેલા છે. એમની પાસે હા-જી-હા કરનારા નહીં, પણ હાજી સામે સ્પષ્ટ ના-જી-ના કરનારા નિષ્ણાતો પણ છે, કારણ કે અમેરિકા દુનિયાના સૌથી મોટા અને મહાઘાતક શસ્ત્રભંડાર પર બેઠેલો દેશ છે. એ શસ્ત્ર ભંડારનો અને ભંડારીનો કોઈ પણ લડાયક દેશો આદર રાખે છે. રાખવો પડે છે. દુનિયામાં વચનબદ્ધતા જેવું કંઈ રહ્યું નથી ને એનો યુગજન્ય પ્રભાવ બે દેશો વચ્ચેના સંધિકરાર પર પણ પડે છે. ઈરાન-ઈઝરાયલનું યુદ્ધવિરામ એ અલ્પવિરામ છે કે પૂર્ણવિરામ એ તો નજીકનું ભવિષ્ય જ કહી શકશે.
ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ પર સંમતિના સમાચાર ચોક્કસપણે સારી વાત છે. હકીકતમાં એ એક પ્રકારની પ્રિઝમ સંધિ છે. આ ત્રિપાર્શ્વ કાચ છે. ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણે એક-એક માથાભારે દેશ છે : અમેરિકા, ઈરાન અને ઈઝરાયલ. એ તો હકીકત છે કે યુદ્ધને કોઈપણ સ્વરૂપમાં વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં. આ યુદ્ધવિરામના સમાચાર સૌપ્રથમ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આપ્યા હતા. તેમનો દાવો છે કે તેમના સમજાવટને કારણે, બંને દેશો યુદ્ધનો માર્ગ છોડવા સંમત થયા છે. છેલ્લા બાર દિવસથી, બંને દેશો એકબીજા પર વિનાશક હુમલાઓ કરી રહ્યા હતા. આ યુદ્ધ ચાલુ રહે તો જેને ફાયદો છે એવા ચીને આ યુદ્ધવિરામને તકલાદી કહ્યું છે. અમેરિકન પ્રજાએ આ યુદ્ધમાં અમેરિકાએ ઝંપલાવ્યું એનો વિરોધ કરવા જે દેખાવો કર્યા એને કારણે પણ ટ્રમ્પ પર સિઝફાયર અમલી બનાવવાનું મનોવૈજ્ઞાનિક દબાણ ઊભું થયું.
અમેરિકા શરૂઆતથી જ કહેતું રહ્યું કે આ યુદ્ધ બંધ થવું જોઈએ, પરંતુ તેનું વલણ એકતરફી હતું. તે સ્પષ્ટપણે ઇઝરાયલની સાથે જોવા મળ્યું. ગયા રવિવારે જ્યારે તેના બંકર-પિઅરિંગ વિમાનોએ ઇરાનનાં ત્રણ પરમાણુ સ્થળો પર ભારે બોમ્બ ફેંક્યા ત્યારે ઇઝરાયલને તેનો ટેકો સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ થઈ ગયો. તે સમયે એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલશે. યુદ્ધવિરામના સમાચારથી દુનિયા સુખદ આશ્ચર્ય અનુભવી રહી છે, કારણ કે કોઈને એની આટલી વહેલી ધારણા ન હતી. પરંતુ આ સાથે, યુદ્ધવિરામના ઉલ્લંઘને ફરી એકવાર ચિંતાઓ ઉભી કરી હતી જે પણ હવે શમી ગઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયાની એવી અટકળો હતી કે ઇઝરાયલ હવે થાકી ગયું છે અને ઇરાનના હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે, તેથી તે પાછળ હટવા ચાહે છે. ત્યારબાદ, અમેરિકાને પણ લાગ્યું કે જો તે ઇરાકની જેમ ઇરાનમાં ફસાઈ જશે, તો સમસ્યાઓ વધી શકે છે.
યુદ્ધ શરૂ કરવું સહેલું છે, પરંતુ તેનો અંત લાવવો આપણા હાથમાં નથી. કોઈ પણ યુદ્ધની લાંબા ગાળાની અસર ફક્ત સંબંધિત દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના ઘણા દેશો પર પણ પડે છે. આ યુદ્ધમાં કોણ સાચું હતું અને કોણ ખોટું હતું તેનું પૂરતું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે, અને ઇતિહાસમાં પણ તે થતું રહેશે, પરંતુ હવે ગંભીરતાથી વિચારવાની જરૂર છે કે આ યુદ્ધવિરામ કાયમી સ્વરૂપ કેવી રીતે લઈ શકે. વિડંબના એ છે કે ટ્રમ્પ દ્વારા યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કર્યા પછી પણ બંને દેશો ઈરાન-ઈઝરાયલ વચ્ચે હજુ પણ વેદના છે. આનો પણ અંત આવવો જોઈએ. જો યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પ ખરેખર શાંતિ માટે પ્રતિબદ્ધ છે, તો નવું સકારાત્મક વાતાવરણ બનાવવાની જવાબદારી તેમના પર વધુ છે.
છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોથી એવું જોવા મળી રહ્યું છે કે યુદ્ધમાં નિયમો અને બધી નૈતિકતાનો ત્યાગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. જે રીતે ઇઝરાયલ આટલા લાંબા સમયથી પેલેસ્ટાઇન પર બોમ્બમારો કરી રહ્યું છે, તેમાં નિર્દોષ મહિલાઓ અને બાળકોની પણ કોઈ ચિંતા નથી, હોસ્પિટલોમાં બિમાર અને ઘાયલોની સંભાળ રાખ્યા વિના બોમ્બ ફેંકવામાં આવ્યા હતા, તે યુદ્ધ અપરાધની શ્રેણીમાં આવે છે. પછી તેણે પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાના કોઈ પુરાવા વિના ઈરાન પર હુમલો કર્યો. પરમાણુ કિરણોત્સર્ગની પરવા કર્યા વિના, અમેરિકાએ પણ ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર બોમ્બ ફેંક્યા. તેવી જ રીતે, વિશ્વના લગભગ ૬૦ દેશો કોઈને કોઈ પ્રકારના સંઘર્ષમાં ફસાયેલા છે. આવી પરિસ્થિતિઓને રોકવા માટે રચાયેલી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ હવે અપ્રસ્તુત બની ગઈ છે. આના કારણે, વિશ્વ કોઈને કોઈ સ્વરૂપમાં પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે. અમેરિકા એક શક્તિશાળી દેશ છે અને હવે યુદ્ધની પરિસ્થિતિઓને ટાળવા અને અટકાવવા માટે વ્યવહારુ ઉકેલો શોધવાની તેની સૌથી મોટી જવાબદારી છે.
