તહેવારોને કારણે બજારમાં ભીડ દેખાઈ રહી છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ ( IMF), જેના પર પશ્ચિમી મહાશક્તિઓનું પ્રભુત્વ છે અને હિઝ માસ્ટર્સ વોઈસ જેમ એ એક વાજિંત્ર જેમ વર્તે છે ત્યારે આ સંસ્થાએ હમણાં ભારત વિશે અભિવ્યક્ત કરેલી ઊંચી ધારણાઓ દેશ માટે આ તહેવારોમાં એક વિશિષ્ટ ઉપહાર છે. આઈએમએફ હવે ભારતના વિકાસ દરનો અંદાજ વધારે છે, તો આપણે તેને આપણા અર્થતંત્રની મજબૂતી તરીકે જોઈ શકીએ છીએ. IMFએ સન ૨૦૨૫-૨૬ માટે ભારત માટે વૃદ્ધિનો અંદાજ વધારીને ૬.૬ ટકા કર્યો છે. આ નવીનતમ અપડેટ વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય અર્થ વ્યવસ્થાઓમાંની એક તરીકે દેશની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવે છે. હકીકતમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળે સ્થિતિસ્થાપક સ્થાનિક વપરાશ, મજબૂત સેવા નિકાસ અને સ્થિર જાહેર રોકાણને ધ્યાનમાં રાખીને આ સુધારો કર્યો છે. યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પના મનસ્વી અને ભારે ટેરિફથી ભારતીય અર્થતંત્ર પર કોઈ મોટી નકારાત્મક અસર થતી નથી એની આ એક વધુ પ્રતીતિ છે.
પરંતુ આ આશાવાદ હોવા છતાં, આપણે અનિશ્ચિત વૈશ્વિક પરિદ્રશ્યની વાસ્તવિકતા પ્રત્યે પણ સભાન રહેવું જોઈએ. આમાં વેપાર વિક્ષેપો, યુએસ ટેરિફ વધારો અને કડક નાણાંકીય પરિસ્થિતિઓ જેવા પરિબળો સામેલ હોઈ શકે છે, જે બધા ભારતના આર્થિક વિકાસને સીધી કે આડકતરી રીતે અસર કરી શકે છે. ભારતના અર્થતંત્રમાં IMFનો વિશ્વાસ અલબત્ત મજબૂત ભારતીય સ્થાનિક બજાર, રાજકોષીય શિસ્ત અને ઔદ્યોગિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાના હેતુથી લેવામાં આવેલા સુધારાના પગલાં દ્વારા પ્રેરિત છે. બીજી બાજુ, સરકાર દ્વારા માળખાગત સુવિધાઓ પર ખર્ચ, ડિજિટલ પરિવર્તનને પ્રોત્સાહન અને વધુ સારા કર સંપાદનથી મેક્રોઇકોનોમિક ફંડામેન્ટલ્સ મજબૂત થયા છે. જોકે, નિકાસ, ખાસ કરીને ઉત્પાદન ક્ષેત્ર, સ્વહિત રક્ષણવાદી નીતિઓ અને નબળી વૈશ્વિક માંગને કારણે સંવેદનશીલ રહે છે.
બીજી બાજુ, ચીન ધીમું પડી રહ્યું છે અને પશ્ચિમી અર્થતંત્રો પોતપોતાની પુરવઠા શૃંખલાઓને ફરીથી સંતુલિત કરી રહ્યા છે, ભારત પડકારો અને તકો બંનેનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, ભારત માટે વૈશ્વિક વેપારમાં સંતુલન જાળવી રાખીને આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે. એમાં કોઈ શંકા નથી કે કેન્દ્ર સરકારે અર્થતંત્રના વર્તમાન પડકારને સમજીને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અભિયાનને એક ચળવળના રૂપમાં જનતા સુધી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર આ ઝુંબેશ હેઠળ ઉત્પાદન પર નોંધપાત્ર ભાર મૂકી રહી છે, જેમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉપકરણો, સેમીકન્ડક્ટર અને ગ્રીન ટેકનોલોજી માટે લક્ષિત અગ્રતાક્રમોને પ્રોત્સાહન આપવા પર પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
જોકે, સરકારે એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે ટૂંકા ગાળાનાં લક્ષ્યો કરતાં લાંબા ગાળાની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે. આ માટે શ્રમ બજારમાં સુધારા, જમીન સંપાદન અને વ્યવસાય કરવાની સરળતામાં સુધારો કરવાની જરૂર છે. આ ક્ષેત્રોમાં ગહન માળખાકીય સુધારાની જરૂર પડશે. બીજી બાજુ, ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવો એ પણ કેન્દ્ર સરકારની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. વધતા જતા ફુગાવાથી લોકોની ખરીદ શક્તિ પર અસર પડે છે, જેનાથી ડિમાન્ડ અને પુરવઠા વચ્ચેનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે. કૃષિ ઉત્પાદકતા અને રોજગાર સર્જનને પણ નીતિ કાર્યસૂચિના કેન્દ્રમાં રાખવું જોઈએ. ભારતની આજે આર્થિક સફળતાની વાર્તા આપણા સાવધ આત્મવિશ્વાસનું પરિણામ છે. દેશના સ્થાનિક અર્થતંત્રની સ્થિતિસ્થાપકતાએ તેને ઘણા બાહ્ય આંચકાઓથી સુરક્ષિત રાખ્યું છે. જોકે, આત્મસંતુષ્ટિ આ ફાયદાને નબળી પાડી શકે છે.
લાંબા ગાળાના ટકાઉપણા માટે, ભારત સરકારે રાજકોષીય સમજદારી જાળવી રાખવી જોઈએ, અને સાથે સાથે માનવ મૂડી, ઉત્પાદકતા અને નવીનતામાં રોકાણ વધારવું જોઈએ. આપણો વિકાસ ફક્ત ત્યારે જ અર્થપૂર્ણ બનશે જો તે સર્વસમાવેશક હોય, દેશના લાખો ગરીબ લોકોને ઉત્થાન આપવામાં સક્ષમ હોય, અને ફક્ત આંકડાકીય સૂચકાંકોને વેગ આપવા માટે નહીં. આપણી આર્થિક યાત્રામાં સતત સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, દેશે આર્થિક સુધારાનો માર્ગ પસંદ કરવો પડશે. અત્યારે દરેક દેશ પોતાનાં બારી-બારણાં ઊઘાડતા ડરે છે એવા સંજોગોમાં સાવ નવા જ ઈનોવેટિવ સ્વરૂપના આર્થિક ઉદારીકરણની જરૂર પડશે. જેને ખરેખર ટેક્સ રિફોર્મ કહેવામાં આવે છે એનાથી તો કેન્દ્ર સરકાર સો કદમ દૂર છે. સરકારનાં હાલનાં મહત્ પગલાઓનો હેતુ જનમનરંજન અને પોતાની લોકપ્રિયતાને ટકાવવાનો જ માત્ર છે. અઘરા પણ અનિવાર્ય પગલા લેતા સરકાર ડરે છે એ આપણા અર્થકારણની અત્યારે સૌથી મોટી મર્યાદા છે.
