અમસ્તા પણ બિહારની કોઈ પણ ચૂંટણી એક સસ્પેન્સ થ્રિલર જેવી દિલધડક અને રોમાંચક હોય છે. એમાં વળી આ વખતે તો ઘણાં પરિબળો ઉમેરાયાં હોવાથી રસ અને રંગની જમાવટ થઈ છે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીનો કાર્યક્રમ જાહેર કર્યા પછી, ચૂંટણી ગતિવિધિઓ એકદમ ઝડપી થઈ ગઈ છે. બે દાયકામાં પહેલી વાર, આટલા ટૂંકા ગાળામાં, બે તબક્કામાં, ૬ અને ૧૧ નવેમ્બરે મતદાન થશે, અને મતગણતરી ૧૪ નવેમ્બરે થશે. ચૂંટણી પંચની સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (ખાસ સઘન સમીક્ષા, SIR) પર વિપક્ષી રાજકારણ NDA ગઠબંધનને પડકારશે, જે વિવાદના કેન્દ્રમાં છે. એક ઘટક પક્ષ, જન સૂરજ પાર્ટીના પ્રશાંત કિશોર પણ પક્ષનાં ધ્યેયો તરીકે સ્થળાંતર અને ભ્રષ્ટાચારને ટાંકીને પોતાની હાજરીનો અહેસાસ કરાવી રહ્યા છે.
જોકે, સાત તબક્કામાં લોકસભા ચૂંટણી યોજવાના કડવા અનુભવમાંથી બોધપાઠ લઈને, ચૂંટણી પંચે વિરોધ પક્ષોની રજૂઆતને અનુસરીને વિધાનસભા ચૂંટણીઓને બે તબક્કામાં સમાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. એ વાત ચોક્કસ છે કે પૂરતી તૈયારીઓના અભાવ છતાં, SIRનું ઉતાવળિયું વર્તન અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરતું રહેશે. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ આ મામલે વારંવાર હસ્તક્ષેપ કરવો પડયો છે. પંચને હવે એવા લોકોની ફરિયાદોનો સામનો કરવો પડશે જેઓ મતદાર યાદીમાં પોતાના નામ શોધી શકતા નથી. એક વાત ચોક્કસ છે કે બે દાયકાથી બિહારના રાજકારણના કેન્દ્રમાં રહેલા નીતિશકુમારને સત્તા વિરોધી લહેરનો સામનો કરવો પડી શકે છે. એની સામે NDA નેતૃત્વને આશા છે કે તાજેતરનાં વિકાસ કાર્યો અને લોકશાહી યોજનાઓના પૂરથી મત મળશે.
એ તો સમય જ કહેશે કે બિહારના લોકો નીતિશકુમારને ફરીથી ચૂંટશે કે મહાગઠબંધનને સત્તામાં આવવાની તક આપશે. કોંગ્રેસ અને ઇવઘની એકતા, તેમના ઘણા મતભેદો હોવા છતાં, સુશાસન બાબુ માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી શકે છે. આ ચૂંટણીઓ મોદી અને શાહની પ્રતિષ્ઠાનું પણ મૂલ્યાંકન કરશે. આ ચૂંટણીઓમાં નીતિશકુમારની પ્રતિષ્ઠા પણ દાવ પર છે. શું તેઓ વિક્રમજનક દસમી વખત મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લઈ શકશે? વિપક્ષે ભ્રષ્ટાચાર અને કાયદો અને વ્યવસ્થાને મુખ્ય મુદ્દો બનાવ્યો છે. નીતિશ અગાઉ જે મુદ્દા પર 'જંગલ રાજ' કહીને ઇવઘ સરકાર પર હુમલો કરતા રહ્યા છે તે જ મુદ્દાનો ઉપયોગ હવે મહાગઠબંધન દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે. બીજી તરફ, SIR વિવાદોને ધ્યાનમાં રાખીને વિપક્ષ મતદાતાઓની મૂંઝવણનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યું છે.
તેમની દલીલ છે કે ચૂંટણી પહેલાના માત્ર થોડા અઠવાડિયા બાકી હોવાથી, ખાસ સઘન પુનરાવર્તન હજુ પણ ન્યાયિક તપાસ હેઠળ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને અંતિમ મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવેલા ૩.૬૬ લાખ મતદારોની વિગતો પ્રગટ કરવા કહ્યું છે. ખરેખર, ચૂંટણી પંચે ૨૪ જૂને SIR ઝુંબેશ શરૂ કરી ત્યારથી મતદારોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. ઝુંબેશ શરૂ થઈ ત્યારે, બિહારમાં મતદારોની સંખ્યા ૭.૯૦ કરોડ હતી, પરંતુ ૧ ઓગસ્ટે જાહેર કરાયેલ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં આ સંખ્યા ઘટીને ૭.૨૪ કરોડ થઈ ગઈ. મૃત્યુ, સ્થળાંતર અને ડુપ્લિકેશન સહિતના વિવિધ કારણોસર ૬.૫ લાખ મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. અંતિમ યાદીમાં હવે ૭.૪૨ કરોડ મતદારો છે. ડ્રાફ્ટ યાદીમાં ૨૧.૫૩ લાખ નામ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા, અને કુલ ૩.૬૬ લાખ નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટે રાજકીય પક્ષો અને અન્ય હિસ્સેદારોના સંશય દૂર કરવા માટે ચૂંટણી પંચને તાત્કાલિક ચોક્કસ પ્રશ્નોના જવાબ આપવા કહ્યું છે. કોર્ટના હસ્તક્ષેપને કારણે, SIR એ પારદર્શિતાનો એક અંશ પ્રાપ્ત કર્યો છે. ચૂંટણી પંચે ગેરકાયદે ઇમિગ્રન્ટ્સની સંખ્યા શેર કરવી જરૂરી છે, જેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. આશા છે કે સમગ્ર ભારતમાં SIR લાગુ કરતા પહેલા, ચૂંટણી પંચ બિહારમાંથી પૂરતો બોધપાઠ લઈને બહાર આવેલી ખામીઓને દૂર કરવા માટે પહેલ કરશે. મહિલાઓ, અપંગો અને વૃદ્ધો માટે કરવામાં આવેલી મોટી જાહેરાતોથી સુશાસન બાબુને કેટલો ફાયદો થશે તે સમય જ કહેશે. તેજસ્વી યાદવ બિહારના એક ચોક્કસ સમુદાયમાં લોકપ્રિય છે. આ સમુદાય કોઈ જ્ઞાાતિનો બનેલો નથી પરંતુ તેઓને ભાજપ આગંતુક લાગે છે અને તેજસ્વી યાદવ પોતાના લાગે છે. એટલે કે તેઓ આને બહારી અને બિહારી વચ્ચેનો જંગ માને છે.
