સંસદના બજેટ સત્રનો બીજો તબક્કો આજથી અને ઉન્મત્ત ઊહાપોહથી શરૂ થવાનો નક્કી છે. આમ થવાની શક્યતા આશ્ચર્યજનક નથી. સંસદનું દરેક સત્ર હવે તો તંગદિલીથી શરૂ થાય છે, અને ક્યારેક આખું સત્ર તેમાં લુપ્ત થઈ જાય છે. બજેટ સત્રના બીજા તબક્કામાં લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા સામેના અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે ગરમાગરમ ચર્ચા થવાની છે. ઈરાન પર ઇઝરાયલ-અમેરિકાના હુમલા અંગે વિપક્ષ સરકારને ઘેરી લેતાં આરોપો અને પ્રતિ-આરોપોની શ્રેણી પણ આ બધા પાછલા એપિસોડમાં અપેક્ષિત છે. લોકસભાના અધ્યક્ષ સામેના અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા ગમે તેટલી ગરમાગરમ હોય, તેનું પરિણામ નિશ્ચિત છે. શાસક પક્ષ પાસે બહુમતી હોવાથી, અને સત્ર શરૂ થતાં પહેલાં વડા પ્રધાન દ્વારા લોકસભા અધ્યક્ષની પ્રશંસા - જેમાં તેઓ કહે છે કે મિસ્ટર બિરલા ઘમંડી અને બેકાબૂ વિદ્યાર્થીઓને કેવી રીતે હેન્ડલ કરવા તે જાણે છે - તે સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે તેઓ શાસક પક્ષને ઓમ બિરલા અંગે એક થવાનો મેસેજ મોકલી રહ્યા છે.
આ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ ફ્લોર ટેસ્ટ તરફ દોરી શકે છે, કારણ કે ભાજપ અને કોંગ્રેસ બંનેએ તેમના લોકસભા સભ્યોને ૯-૧૦ માર્ચે હાજર રહેવા માટે વ્હીપ જારી કર્યા છે. લોકસભાના અધ્યક્ષોને દૂર કરવાની માંગણીઓ બહુ સામાન્ય નથી, પણ અભૂતપૂર્વ પણ નથી, જેમાં લોકસભાના પ્રથમ અધ્યક્ષ, ગણેશ માવળંકર, ૧૯૫૪ માં, અને ત્યારબાદ ૧૯૬૬ માં હુકુમ સિંહ, સામે પણ આ પ્રક્રિયા દાખલ કરવામાં આવી હતી. આવો છેલ્લો કેસ ૧૯૮૭ માં તત્કાલીન અધ્યક્ષ બલરામ જાખડ સામે થયો હતો. આ દરેક કેસમાં, પ્રસ્તાવ નિષ્ફળ ગયો, અને સ્પીકર પદ પર જળવાઈ રહ્યા હતા. એવી અપેક્ષા છે કે આ કિસ્સામાં પણ બિરલા સફળ થશે કારણ કે શાસક NDA પાસે ૫૪૩ બેઠકોમાંથી લગભગ ૩૩૫ બેઠકો છે, અને વિપક્ષી INDIA બ્લોક ૨૩૦ સાંસદો સાથે બંધારણની કલમ ૯૪(બ) હેઠળ સ્પીકરને દૂર કરવા માટે જરૂરી સંખ્યાથી ઓછા છે. સરકારી ફ્લોર મેનેજરો કહે છે કે NDA સરકારના વરિષ્ઠ મંત્રીઓ ચર્ચા દરમિયાન બોલે તેવી અપેક્ષા છે.
જોકે ઉપલા ગૃહને વડીલોના ગૃહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને તેના સભ્યો પાસેથી તમામ મુદ્દાઓ પર વધુ ધીરજપૂર્વક અને પક્ષની રેખાઓથી ઉપર ઉઠીને ચર્ચા કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે, લોકસભાની જેમ, રાજ્યસભામાં પણ હવે ધમાલના દ્રશ્યો સામાન્ય બની ગયા છે. બજેટ સત્રના બીજા તબક્કા પહેલા, કોંગ્રેસ સહિત અનેક પક્ષોએ ઈરાન પર ઈઝરાયલ-અમેરિકાના હુમલાઓ અને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના મૃત્યુ પર નિવેદન આપવાની ડિમાન્ડ કરી છે. જોકે સરકારે ખામેનીના મૃત્યુ પર શોક વ્યક્ત કર્યો છે, કોંગ્રેસ સહિત અનેક વિપક્ષી દળો આગ્રહ કરી શકે છે કે સરકાર તેમની ઇચ્છા અનુસાર નિવેદન જારી કરે. વિરોધ પક્ષો એ વાતથી અજાણ ન હોઈ શકે કે ઈઝરાયલ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચેના લશ્કરી સંઘર્ષથી ઊભી થતી જટિલ પરિસ્થિતિ એવી છે જ્યાં સરકાર ખુલ્લેઆમ કોઈ એક પક્ષને ટેકો આપી શકે એમ નથી.
કેન્દ્રમાં અગાઉ લાંબા સમય સુધી સત્તા ભોગવી ચૂકેલી કોંગ્રેસ આ પરિસ્થિતિથી સારી રીતે વાકેફ છે, પરંતુ આ મુદ્દા પર પોતાની સંકુચિત માનસિકતા દર્શાવનાર તે કદાચ પહેલી પાર્ટી હશે. પશ્ચિમ એશિયન કટોકટી પ્રત્યે સરકારના અભિગમની ટીકા કરતા સોનિયા ગાંધીના ચોતરફ ગાજેલા લેખમાં એ સ્પષ્ટ થાય છે. ઓછામાં ઓછું, કોંગ્રેસે એ સમજવું જોઈએ કે વિદેશ નીતિ દેશની છે, કોઈ પક્ષ કે સરકારની નહીં, અને શાસક પક્ષ અને વિપક્ષે તેના પર સર્વસંમતિ દાખવવી પડે તેને દેશની રાજકીય પુખ્તતા કહેવાય.
સ્પીકર બિરલાને નિયમો હેઠળ હાજર રહેવાની પરવાનગી હોઈ તેમને સરકારના કેબિનેટ મંત્રીઓમાં સ્થાન ફાળવવામાં આવી શકે છે. બિરલા વિરુદ્ધના ઠરાવમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સ્પીકરે ગૃહના તમામ વર્ગોના વિશ્વાસને કાબુમાં રાખવા માટે જરૂરી નિષ્પક્ષ વલણ જાળવવાનું બંધ કરી દીધું છે અને તેમણે વિવાદાસ્પદ બાબતો પર શાસક પક્ષના અભિગમનું ખુલ્લેઆમ સમર્થન કરતી વખતે સભ્યોના અધિકારોનો અનાદર કર્યો છે. આજે સોમવારે સવારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેના કાર્યાલયમાં રણનીતિ ઘડવા અને સત્ર માટેની સજ્જતાના ભાગરૂપે બેઠક યોજાનારા વિપક્ષને આશા છે કે તેઓ ઓછામાં ઓછા જાહેર ચર્ચામાં પોતાનો મુદ્દો રજૂ કરશે, કારણ કે આંકડા દર્શાવે છે કે પ્રસ્તાવ તો આમ પણ નિષ્ફળ જવાનો છે. પણ વિપક્ષના અવાજના પડઘા પડશે.
