લોકસભા ચૂંટણીનાં પરિણામો બાદ રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં સરકારની રચનાને લઈને દોડધામ શરૂ થાય તે સ્વાભાવિક છે. અલબત્ત, બહુમતી એનડીએ પાસે છે, પરંતુ વિપક્ષી ગઠબંધન I.N.D.I.A. અપેક્ષા કરતાં વધુ બેઠકો મળવાને કારણે ઉત્સાહિત પણ છે. હવે પહેલીવાર મોદીના નેતૃત્વમાં એવી સરકાર રચાય તેવી શક્યતાઓ છે, જેના અસ્તિત્વ માટે સાથી પક્ષોના સમર્થન પર નિર્ભર રહેવાનું અનિવાર્ય છે. હવે આજકાલમાં જ શપથવિધિની શહેનાઈ ગુંજતી થશે. ઇતિહાસ અહીં પડખું ફરી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, ઘણીવાર સરકારને ટેકો આપનારા પક્ષો વિવિધ સ્વરૂપોમાં તેની કિંમત વસૂલવા ચાહતા હોય છે. સૂત્રોને ટાંકીને એવા અહેવાલો મીડિયામાં ફરવા લાગ્યા છે કે લોકસભાના અધ્યક્ષ પદ અને વિશેષ દરજ્જાની માગણી કરવામાં આવી છે. નાયબ વડાપ્રધાન પદ માટેની પણ રજૂઆત છે. નરેન્દ્ર મોદીને રાજકારણનો એટલો લાંબો અનુભવ છે કે તેમના માટે આવા દબાણને સહન કરવું અને સંકલન જાળવવું બહુ મુશ્કેલ ન હોવું જોઈએ. ચંદ્રબાબુ નાયડુ અને નીતિશ કુમાર બંને અટલ બિહારી વાજપેયીના સમયમાં પણ એનડીએનો ભાગ હતા. વાજપેયી સરકારે NDA સાથીઓના દબાણ હેઠળ ત્રણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ - રામ મંદિર, કલમ ૩૭૦ અને સમાન આચાર સંહિતાથી અંતર જાળવવું પડયું હતું.
સવાલ એ ઊભો થવાનો છે કે શું આ વખતે પણ મોદી સરકારને સાથી પક્ષોના આવા નિયંત્રણો હેઠળ કામ કરવું પડશે? જો હા, તો સરકારના કામની ગતિ અને દિશા પર તેની કેવા પ્રકારની અસર પડશે? પરંતુ આ પ્રશ્નો પૂછતા પહેલા એ જોવાનું રહેશે કે સરકાર રચવાની પ્રક્રિયા કોઈ પણ અવરોધ વિના પૂર્ણ થાય છે કે નહીં. રસપ્રદ વાત એ છે કે I.N.D.I.A. ગઠબંધનના કેટલાક ઘટક પક્ષોએ પણ સરકાર બનાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે, પરંતુ બહુમતીથી દૂર હોવાના કારણે તેમની ઈચ્છા પૂરી થતી જણાતી નથી. તે ચોક્કસ છે કે I.N.D.I.A. ના સારા પ્રદર્શનને કારણે દેશને લાંબા સમય બાદ મજબૂત વિપક્ષ મળ્યો છે.
આ સ્થિતિ જોકે લોકોની નિરાશા અને શાસક પક્ષ પ્રત્યેની ઉદાસીનતા પણ દર્શાવે છે. મફત રાશન અને કેટલીક અન્ય સુવિધાઓ લોકોમાં વધુ સારા જીવન માટે વિશ્વાસ જગાડી શકી નથી. આના પરથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે સત્તાધારી પક્ષ તરફથી જેઓ સુવિધાઓ અને આર્થિક પ્રગતિને પોતાની સિદ્ધિઓ ગણાવી રહ્યા હતા તેના પર લોકો વિશ્વાસ કરી શક્યા નથી. તેથી, જે પણ સત્તાની લગામ સંભાળે છે તેની પાસે આ આદેશની અસરોને સમજ્યા પછી જ નીતિઓ અને યોજનાઓ નક્કી કરે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવશે. જો કેવળ ગાણિતિક દ્રષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો, એકંદરે, કેન્દ્રમાં શાસન કરનાર પ્રબળ પક્ષ સત્તા ગુમાવી ચૂક્યો છે. ચારસો સુધી પહોંચવાનો તેમનો ઇરાદો પૂરો થયો નથી. ગત ચૂંટણીમાં એકલા ભાજપને ૩૦૩ બેઠકો સાથે જંગી બહુમતી મળી હતી, પરંતુ આ વખતે બહુમતીમાં તિરાડ જોવા મળી રહી છે. જોકે , ભારત જેવા રાજકીય અને સામાજિક વિવિધતા ધરાવતા દેશમાં એ કોઈ ઓછી મોટી વાત નથી કે એક પક્ષ, એક નેતા નરેન્દ્ર મોદી સતત બે ટર્મ સુધી સત્તામાં રહેવા છતાં ત્રીજીવાર સરકાર બનાવવામાં સફળ રહ્યા છે.
મિસ્ટર મોદીને મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા ઘણું બધું સંભળાવવામાં આવે છે, પરંતુ સામાન્ય જનતાની નજરમાં તેઓ હજુ પણ દેશના નંબર વન નેતા છે. હવે તાજેતરનાં ચૂંટણી પરિણામો એ પ્રથમ સંકેત આપે છે કે ભાજપને ત્રીજી વખત સરકાર ચલાવવામાં પહેલાં જેટલી સુવિધા નહીં મળે. મતલબ, દેશમાં દસ વર્ષ પછી જોડાણો પર નિર્ભરતાનો સમયગાળો પાછો ફર્યો છે. વિપક્ષના દ્રષ્ટિકોણથી પરિણામો પર નજર કરીએ તો મુખ્ય વિપક્ષી ગઠબંધન પાસે ૨૨૫થી વધુ બેઠકો છે તે મોટી સફળતા છે. લોકસભા ચૂંટણી ૨૦૧૯માં વિપક્ષી ગઠબંધન યુપીએ પાસે ૯૨ બેઠકો હતી, પરંતુ હવે ઈન્ડિયા બ્લોક પાસે એટલી બધી બેઠકો છે કે તે શાસક પક્ષને જોરદાર પડકાર આપી શકે છે. મોદીનું સંસદીય નેતૃત્વ હવે બે તૃતીયાંશ રહ્યું નથી.
છેલ્લી ચૂંટણીમાં સમાજવાદી પાર્ટી વિપક્ષમાં હતી, પરંતુ કોંગ્રેસ સાથે ન હતી, આ વખતે તેના કોંગ્રેસ સાથે હોવાના કારણે ખાસ કરીને ઉત્તરપ્રદેશમાં ફાયદો થયો છે. સમાજવાદી પાર્ટી દેશની ત્રીજી સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે ઉભરી આવી છે, જ્યારે કોંગ્રેસે દેશની બીજી સૌથી મોટી પાર્ટી તરીકે તેના પ્રદર્શનમાં ઘણો સુધારો કર્યો છે. છેલ્લી બે ચૂંટણીમાં, તેને ૪૪ અને બાવન બેઠકો જ મળી હતી, જેના કારણે તેને મુખ્ય વિપક્ષી દળ અને વિરોધ પક્ષના નેતાનો સત્તાવાર દરજ્જો પણ મળી શક્યો ન હતો. આ વખતે કોંગ્રેસને લગભગ ૨૦ ટકા આસપાસ બેઠકો મળી છે અને મુખ્ય વિપક્ષ તરીકે સત્તાવાર દરજ્જો મળશે. તેથી કોંગ્રેસ પાસે લોકસભામાં નવી શરૂઆત કરવાનો મોકો છે.
