ભારત માટે સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે છલાંગ લગાવવી આમ તો બહુ આસાન છે પણ મહાભારતના યુદ્ધમાં જે દિવસે પુત્ર અભિમન્યુ હણાયો તે દિવસે અર્જુન સ્વર્ગમાં દિવ્ય અસ્ત્ર-શસ્ત્ર લેવા ગયો હતો. ભારતની હાલત અત્યારે એવી છે કે અતિશય વિદ્વત્તાપૂર્ણ બુદ્ધિધન દેશની બહાર ગયું છે અને અહીં દેશ વિવિધ મોરચે રણસંગ્રામ જેવી દશામાં છે. છતાં રાજકીય સંકલ્પ દ્રઢ હોવાથી અને મોદી માટે વાત વટે ચડેલી હોવાથી એનું ચોક્કસ પરિણામ આવશે. આ અઠવાડિયે નવી દિલ્હીમાં સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગના ખેલાડીઓ સાથે વાતચીત કરતી વખતે વડાપ્રધાને કહ્યું કે આગામી વર્ષોમાં ભારત આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવશે. તેઓ ભારતના સેમિકન્ડક્ટર મિશન વિશે વાત કરી રહ્યા હતા જેને ડિસેમ્બર ૨૦૨૧માં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે મંજૂરી આપી હતી. હવે આ મિશનના બીજા તબક્કાનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને સરકારે કહ્યું છે કે તે તેના માટે સહાયક વાતાવરણ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
આધુનિક વિશ્વની ચાવી એટલે સેમિકન્ડક્ટર્સ. આ નરી આંખે પણ ન દેખાતા કે માંડ દેખાતા સેમિકન્ડક્ટર્સ એ બનાવટ છે કંડક્ટર અને ઇન્સ્યુલેટરની વચ્ચે રહે છે અને વીજળીના પ્રવાહને ચોકસાઈથી નિયંત્રિત કરે છે. સેમિકન્ડક્ટર્સ ના હોત તો આ ડિજિટલ યુગ આવ્યો ન હોત. ખિસ્સામાં રહેલા સ્માર્ટફોનથી લઈને પૃથ્વીની પરિક્રમા કરતા ઉપગ્રહો સુધી સેમિકન્ડક્ટર્સની બધી જ જગ્યાએ જરૂરિયાત છે. પાવર અને કનેક્ટિવિટી વિના જગત ચાલે નહીં અને તે બંને જરૂરિયાત સેમિકન્ડક્ટર્સ પુરી કરી આપે છે. તે ફક્ત સિલિકોન અથવા ગેલિયમ આર્સેનાઇડનું બનેલું મટીરીયલ નથી, પરંતુ એ વસ્તુ છે જેની પર માઇક્રોચિપ્સ કોતરવામાં આવે છે, ટ્રાન્ઝિસ્ટર બનાવવામાં આવે છે. સમગ્ર અર્થતંત્ર સેમિકન્ડક્ટર્સ પર આધાર રાખે છે. તેમની નાની સર્કિટમાં લેટેસ્ટ ટેકનોલોજી, ઇનોવેશન, રાષ્ટ્રોની સુરક્ષા અને માનવ પ્રગતિનો માર્ગ નક્કી કરવાની શક્તિ રહેલી છે.
સેમિકન્ડક્ટર મિશનને સરકાર તરફથી અન્ય કોઈ પણ પ્રકારની સહાય કરતાં ઘણી વધુ સબસિડી મળી છે. અને હજુ વધુ સબસિડી સરકારના કહેવાથી કેટલાક કોર્પોરેટ જાયન્ટ પણ આપશે. આ મિશનને કેટલીક નોંધપાત્ર પ્રારંભિક સફળતાઓ પણ મળી છે. એક પ્રોજેક્ટની પાયલોટ લાઇન પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. આ પ્રોજેક્ટ મુખ્યત્વે સીજી પાવર અને ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સોલ્યુશન્સની માલિકીનો છે, જેને જાપાન તરફથી ટેકનિકલ સપોર્ટ મળે છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ભારતમાં બનેલી પહેલી ચિપ્સ પ્રધાનમંત્રીને રજૂ કરવામાં આવી છે. મિશનના બીજા તબક્કામાં યોગ્ય વાતાવરણ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું એ એક કુદરતી સંક્રમણ છે. આ માટે રૂ. ૭૬,૦૦૦ કરોડની પ્રારંભિક બજેટ ફાળવણીનું પુનરાવર્તન થવાની શક્યતા ઓછી લાગે છે. એવી અપેક્ષા છે કે બીજા તબક્કામાં આવરી લેવામાં આવેલા નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને તેમના મૂડી ખર્ચમાં ઓછી મદદની જરૂર પડશે.
ઘણા રોકાણકારો દ્વારા સ્થાનની પસંદગી તેમને કેવા પ્રકારનું વાતાવરણ મળી શકે છે તેના પર નિર્ભર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભય્ અને ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ (તાઇવાનની પાવરચિપ સાથે) બંનેએ ગુજરાતમાં દહેજ કેમિકલ્સ ક્લસ્ટર નજીક બાંધવામાં આવનાર પ્લાન્ટમાં રોકાણ કર્યું છે. આનાથી તેમને ચિપ ઉત્પાદન પ્રક્રિયા માટે જરૂરી લગભગ ૨૫૦ ઘટકતત્ત્વો પૂરા પાડશે. આવા વિકલ્પો ટકાઉ પ્રણાલીની હિમાયત કરે છે અને આવી પરિસ્થિતિમાં, સરકારી સમર્થન અનિવાર્ય લાગે છે. જોકે, સરકારે ઘણા મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ. સૌપ્રથમ, સહકારનું સ્વરૂપ વ્યૂહાત્મક હોવું જોઈએ. ભારત સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનને સ્થાનિક બનાવવાનું વિચારી શકતું નથી. આ મિશનમાં એવા ચોક્કસ ક્ષેત્રોને પ્રોત્સાહનો આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ જ્યાં વિદેશી નિર્ભરતા, ખાસ કરીને ચીન પર, એક વ્યૂહાત્મક જોખમ તરીકે જોઈ શકાય. એ જ રીતે એક અનુમાનિત વિદેશી વેપાર નીતિ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. આનાથી રોકાણકારોને ખાતરી મળી શકે છે કે અન્ય ભૂ-રાજકીય મુદ્દાઓ ઉભરી આવે તો પણ પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાશે નહીં. આવી નીતિઓ રાજકીય ઇચ્છાશક્તિથી મળે છે અને તેને સેમિકન્ડક્ટર મિશનનો મુખ્ય ભાગ ગણવો જોઈએ. કેબિનેટને ભંડોળ મંજૂર કરવામાં અને પ્રથમ પ્રોજેક્ટને મંજૂરી આપવામાં ૧૮ મહિના લાગ્યા. તેની સરખામણીમાં, ઇઝરાયલે ૨૦૨૩ માં ઇન્ટેલ માટે માત્ર છ મહિનામાં ૩.૨ બિલિયન ડોલર મંજૂર કર્યા, અને તે પછી પણ તેણે આને ખૂબ લાંબો સમય માન્યો અને ટેકનિકલ ઉદ્યોગોની ક્ષમા ચાહી. આ ઈઝરાયેલનું કલ્ચર છે.
