બેવડી ચાલ અને મનઘડંત નિર્ણયોના તુઘલખ બાદશાહ તરીકે મિસ્ટર ટ્રમ્પ દુનિયામાં પૂરતા કુખ્યાત છે. એમના ખોટા નિર્ણયોથી જગતને હવે નવાઈ લાગતી નથી કે આઘાત પણ લાગતો નથી. ટેરિફના દંડનાયકની દેમ તેઓ વિવિધ દેશો પરત્વેની પોતાની જલન એટલે કે ઈર્ષ્યા પ્રગટ કરતા જાય છે. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના નવા સંરક્ષણ કરારને અનેક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
આ કરાર એવા સમયે થયો છે જ્યારે અમેરિકા દ્વારા ભારતીય માલ પર લાદવામાં આવેલા ૫૦ ટકા ટેરિફને લઈને બંને દેશો વચ્ચે તણાવ પેદા થયો હતો. જોકે, સંબંધોમાં મતભેદનો આ બરફ હવે પીગળી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું તેઓ ભારત સાથે સુધારેલા વેપાર કરારની નજીક હોવાનું નિવેદન અને ત્યારબાદ સંરક્ષણ સહયોગ પરના તેમના કરાર દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં પાછા ફરવાનો સંકેત આપે છે.
આ પગલું બંને દેશો વચ્ચેના વિરોધાભાસો હોવા છતાં, વ્યૂહાત્મક સંકલનને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. અમેરિકાએ વિશ્વ સમક્ષ પોતાની તાકાત દર્શાવવા માટે ટેરિફ નીતિઓ દ્વારા ભારત પર દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હશે, પરંતુ તે વધતી જતી બહુધ્વીય વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં ભારતની ભૂમિકા અને સુસંગતતાને અવગણી શકે નહીં. પ્રસ્તાવિત વેપાર કરાર હોય કે સંરક્ષણ સહયોગ, બંને દેશોના હિતો સ્પષ્ટપણે સંકળાયેલા છે. મુદ્દો એ છે કે દરેક પાસાં પર દ્વિપક્ષીય દ્રષ્ટિકોણનો પરસ્પર આદર કરવો જોઈએ, તો જ સંબંધો વધુ ગાઢ બની શકે છે.
શુક્રવારે કુઆલાલંપુરમાં વ્યાપક વાટાઘાટો પછી સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ અને તેમના યુએસ સમકક્ષ પીટ હેગસેથે યુએસ-ભારત મુખ્ય સંરક્ષણ ભાગીદારી ફ્રેમવર્ક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આગામી દસ વર્ષ સુધી ચાલનારા આ કરારથી ભારત-અમેરિકા સંરક્ષણ સંબંધોના તમામ પાસાઓને નીતિગત દિશા મળશે તેવી અપેક્ષા છે.
તે નવી ઉચ્ચ-સ્તરીય ટેકનોલોજી સુધી ભારતની પહોંચ વધારશે અને બંને દેશોની સેનાઓ વચ્ચે સંકલન કેળવશે, જ્યારે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહયોગ માટે વધારાની નવી તકો પણ પૂરી પાડશે. બંને દેશો વચ્ચે વધતા વ્યૂહાત્મક સમન્વયનો સંકેત છે, અને આ પગલું સંરક્ષણ ભાગીદારીમાં એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત કરશે, જે મુક્ત, ખુલ્લા અને નિયમો આધારિત ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રને સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનનું પ્રભુત્વ છે, અને ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સહિત ઘણા દેશો ત્યાં શક્તિ સંતુલન માટે સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ માટે ભારત સાથે સંરક્ષણ કરાર કરીને દૂરના ભવિષ્ય માટે ચીન પર એક લટકતી તલવાર રાખવી જરૂરી છે.
ભારત અને અમેરિકા તાજેતરના વર્ષોમાં તેમના સંરક્ષણ સંબંધોને વિસ્તૃત કરવા માટે સતત કામ કરી રહ્યા છે. આના ભાગ રૂપે, હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) અને યુએસ સંરક્ષણ કંપની GE એરોસ્પેસ વચ્ચે ભારતમાં F-414 જેટ એન્જિનના સંયુક્ત ઉત્પાદન પર પણ ચર્ચા થઈ છે. લગભગ એક દાયકા પહેલા, અમેરિકાએ ભારતને મુખ્ય સંરક્ષણ ભાગીદાર તરીકે નિયુક્ત કર્યું હતું, જેનાથી મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી સાધનો અને ટેકનોલોજીના આદાનપ્રદાનનો માર્ગ મોકળો થયો હતો. નવા સંરક્ષણ કરાર બાદ, અમેરિકાના સંરક્ષણ સચિવ હેગસેથે આ પ્રતિબદ્ધતાને પુનરાવર્તિત કરી અને કહ્યું કે અમેરિકા આ ક્ષેત્રમાં ભારત સાથે નજીકથી કામ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
આ દર્શાવે છે કે અમેરિકા ભારતનું મહત્વ સંપૂર્ણપણે સમજે છે અને અન્ય વિવાદો બંને દેશોના સંરક્ષણ સંબંધોને અસર કરશે નહીં. આ સંરક્ષણ કરાર પાકિસ્તાનને સીધો મેસેજ પણ આપે છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો સહયોગમાં સતત વધી રહ્યા છે. પાકિસ્તાન ગમે તેટલો પ્રયાસ કરે, આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારત સાથે સ્પર્ધા કરવાની તેની ક્ષમતાની બહાર છે. અમેરિકી લશ્કરી વડા મથક પેન્ટાગોનમાં ફ્યુચર વૉરફેર નામનો ખાસ વિભાગ ચાલે છે. એની સલાહકારીથી જ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ભારત સાથે આ નવા કરાર કર્યા છે.
